Osynyń aldynda gazet betinde jarııalanǵan «Baı bolsań, halqyńmen bol!» atty maqalamyzda («Egemen Qazaqstan», 09.02. 2018 jyl) menshik ıeleriniń elimizden astyrtyn joldar arqyly shyǵaryp áketip jatqan kapıtalynyń túbi olarǵa qaıyr bermeıtindigin, qazirgi kúni Batys áleminde júrip jatqan saıası-ekonomıkalyq úderisterdiń ekpinimen bul qarjylar sol jaqtyń ózinde erte me, kesh pe, qaqpanǵa túsiriletindigin, al onyń ıdeologııasy qazirdiń ózinde ázir ekendigin jazǵan edik.
Bizdiń osy boljamymyz rasqa shyǵatyn túri bar. Osynyń jarqyn mysalynyń biri retinde Reseıden urlanyp-jyrlanyp, shetke shyǵarylyp áketken qarjylardyń ótken jyldyń sońynan bastap erikti túrde elge qaıta ákeline bastaǵandyǵyn atap kórsetýge bolady.
О́tken aptanyń basyndaǵy baspasóz máslıhatynda Sberbank Private Banking (bul – salǵan qarjysy keminde 100 mln rýbldi (1,72 mln dollardy) quraıtyn baı klıentterdiń qarjysyn basqarý isimen shuǵyldanatyn memlekettik bank bólimshesi) basshysy Evgenııa Tıýrıkova ústimizdegi jyldyń qańtarynda bankke quıylǵan sheteldik qarjy kólemi ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda úsh ese óskendigin málimdedi. Qarjynyń basym bóligi Shveısarııadan ákelinipti.
О́tken aptanyń sársenbisi kúni reseılik «Alfa-kapıtaldyń» bas dırektory Irına Krıvosheeva da taǵy osyndaı málimdeme jasap, qańtar men aqpan aıynyń basynda bul qarjy uıymyna quıylǵan qarjy kólemi rekordtyq deńgeıdi kórsetip, 11 mlrd rýbldi (190 mln dollar) quraǵandyǵyn aıtty. Bul – ótken jyldyń osy merzimindegiden tórt ese kóp qarjy.
Al «Aton» ınvestısııalyq kompanııasy men memlekettik banktiń baı klıentterdiń qarjysyn basqarý isimen shuǵyldanatyn taǵy bir qurylymy – «BKS Ýltıma Private Banking» bólimshesine aqsha qarajattarynyń kelýiniń artýy jyl boıy baıqalǵan.
«О́tken 2017 jyldy bútindeı alǵanda, klıenttik belsendilik kúrt artyp, qarjynyń kelýi rekordtyq deńgeıde boldy. О́sim kólemi 53 paıyzdy qurady. Sonyń ishinde 10 mln dollardan bastalatyn shottardaǵy aqsha qarajattarynyń ósimi 67 paıyz boldy», dep málimdedi «Aton» ınvestısııalyq kompanııasy bas dırektorynyń orynbasary Grıgorıı Sedov.
Bul mysaldardyń barlyǵy reseılik baılardyń shetelge salǵan aqsha qarajattaryn qaıtadan elge ákelip jatqandyǵyn jáne munyń jappaı sıpatqa ıe bola bastaǵandyǵyn kórsetedi. Endi osy úderistiń odan ári óris alýyna qoldaý bildirý úshin Reseı úkimeti ústimizdegi jyldyń naýryz aıynan bastap kapıtalǵa keshirim jarııalaýdyń jańa kezeńin bastamaq.
Reseılik baılar shetelderdegi óz qarajattaryn nelikten qaıtadan elge ákelýde?
Qarjy salasynyń sarapshylary atalǵan úderistiń basty sebepteriniń biri retinde AQSh tarapynan derbes sanksııalaý qateriniń kúsheıgendigin aıtýda.
Munyń syrtynda Batystaǵy bankter sońǵy kezderden bastap «óz klıentińdi tanı bil» qaǵıdatyn neǵurlym belsendirek qoldana bastaǵan. Olar endi ózderine kelgen baı klıentterge kapıtaldyń shyǵý tegi týraly suraqtardy da burynǵyǵa qaraǵanda ashyǵyraq qoıatyn bolǵan. Al sanksııalardyń kúsheıtilip, «kremldik tizimniń» ázirlenýi mundaı tekseristerdi odan ári tereńdetpese, azaıtpaıtyny aıqyn.
Bankter qyzmetkerleriniń pikirine qaraǵanda, reseılik baılar ózderiniń shetelderden qaıtaryp alǵan kapıtaldarynyń basym bóligin oblıgasııalarǵa salyp jatqan kórinedi. Endi biraz bóligi aksııalar, baǵaly metaldar satyp alýǵa, qurylys salýǵa jumsaýda.
Qazirgideı sanksııalar zamanynda Qazaqstannan qyr asyp ketken kapıtaldardyń túptiń-túbinde olardyń ıeleri úshin qaıyrsyz bolyp shyǵatyndyǵyn Elbasy Nursultan Nazarbaev ta eskertip, osy jaǵdaıdyń jolyn kesý úshin qajetti zańdardy ázirleýdi ótken jyldyń jeltoqsan aıynda Úkimetke tapsyrǵan bolatyn. Ázirge Qazaqstanǵa qaıta oralǵan qarjy týraly naqty bir málimetter joqtyń qasynda. Biraq Reseıdegi úderis kóp keshikpeı bizde de bastalady degen úmittemiz.
Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»