Aıtys dese isher asyn jerge qoıatyn qaýym kóneden kele jatqan ónerimizdiń jandanýyna Erik Asqarovtyń aıryqsha úles qosqanyn jaqsy biledi. О́tken ǵasyrdyń sekseninshi jyldary almas qylyshtaı jarqyldap, mirdiń oǵyndaı ótkir sózderimen, batyl oılarymen Almatydaǵy Respýblıka saraıyna jınalǵan dúıim kórermendi rıza etip, oryndarynan san márte turǵyzǵany ańyzǵa bergisiz aqıqat. Bizge aqynnyń jan jary Násipjan apaımen áńgimelesýdiń sáti túsken edi.
– Siz qazaqtyń aıaýly perzentimen, aıtys dúldúlimen bir shańyraq astynda 17 jyl tútin tútetip, 6 balanyń anasy atandyńyz. Aǵamyz ómirde, otbasynda qandaı edi?
– Men Erikpen birge ótkizgen ómirimniń ár kúnin kóktemge balaımyn. Qysqa ǵumyrynda talaı sátsizdikterge tap bolyp, qansha qınalyp júrse de, úıge kúlip keletin, kóńilindegi kirbińdi sezdirmeýge tyrysatyn. О́te balajan boldy. Ul-qyzdaryn qabaqpen tárbıeledi. Toı-jıyndarda ortany qyran-topan kúlkige keneltetin. «Erik aıtypty» degen ázil, qaǵytpa áńgimeler el arasynda kóp. Usaq-túıek sharýalarǵa aralaspaıtyn. Meni «asyl jarym, úsh júzden tańdap alǵan Násipjanym» dep erkeletetin. Ol dúnıe qýmady, naǵyz baqytty baılyqpen ólshemedi. Kómekke muqtaj adamdarǵa qol ushyn berýge, qamqorlyq jasaýǵa árkez daıyn turatyn.
Onyń qaıyrymdylyǵyn umytpaǵandar áli kúnge deıin alǵystaryn bildirip jatady. Myna bir oqıǵa esimnen ketpeıdi. Kókshetaý qalasynda turatynbyz. Osyndaǵy tórt bólmeli páterimizdi asyraýynda eki balasy bar aýǵan soǵysyna qatysqan jaýyngerge tegin bere saldy. «Aıtystyń aqbereni» onshaqty kólik utyp alyp, birazyn týystaryna, tanystaryna syılady. Birde «Volvo» markaly mashınasyn 15 myń dollarǵa satpaqshy boldy. Alýshynyń 11 myń ǵana dollary bar eken. Saýdalasqan joq. «Temir tulparyńdy» jýarsyń», dep 100 dollaryn qaıtaryp berdi.
Qarǵadaıynan qasyna ertken inisi Bekbolat Tileýhan – búginde el aǵasy. Aǵasynyń ónegesin aýzynan tastamaıdy. Eriktiń azamattyq, adamgershilik, márt minezderi týraly ózgelerden estigende janym sergip, marqaıyp qalamyn. «Jaqsynyń aty ólmeıdi» degen osy da.
– Aǵamyz jaýhardaı jazba jyrlarymen de qalyń qazaqqa tanylyp, artyna óshpes mura qaldyrdy. Áli jarııalanbaǵan týyndylary bar ma?
– «Aqyn Qasym Amanjolovtan keıin baspana taýqymetin tartqan – menmin», dep aıtyp otyratyn. Almatyda qansha jyl tursa da kózi tirisinde bir baspana buıyrmady. Sodan keıin Kókshetaý óńirine qonys aýdarýǵa týra kelip, jeti jyl turdyq. Osy ýaqyt aralyǵynda toǵyz ákim aýysqan qalanyń turmysy, turǵyndarynyń jaǵdaıy aıtpasa da túsinikti edi. «Baıbóriniń bozdaýy», «Kúrsine berdi Kóksheniń bulty arylmaı», «Kókshetaýǵa Abylaıdaı han kerek», «Jolaýshynyń joly jarty» sekildi kesek shyǵarmalary maıshamnyń jaryǵymen jazyldy. Astananyń Aqmolaǵa aýysqanyn estip balasha qýandy. Oılanbastan elordaǵa attandy, qyzmetke ornalasty. Kóp uzamaı tórt bólmeli páterge qol jetkizdik. Sol kezdegi qýanyshyn tilmen aıtyp jetkizý múmkin emes. «Násen, endi meni mazalama, Alla jazsa, elý jasqa deıin elý tomdyq kitap shyǵarýym kerek», deıtin. Jazý ústeliniń ústinde baspaǵa ázirlegen bir tomdyq kitaby, odan ózge «Aeroporttan ári – aspan» pesasy jáne «Abyl atanyń áýleti» romany, kóptegen estelikteri qaldy.
«Kirleme meniń júregim», «Kúzgi elegııa», «Qulynshaqtarym» óleńderine belgili sazger Erkesh Shákeev án jazdy.
– Týǵan jeri – Maǵjan eline jıi keletin be edi?
– Kindik kesip, balalyq shaq ótken qasıetti mekendi janyndaı súıetin. Tórtinshi synypta oqyp júrgende «Týǵan jer» degen óleń shyǵarypty. «Men erteń Qyzyljarǵa taǵy attanam», «Qyzyljar», «Qys bolsa Qyzyljarǵa ketkim keler», «Barady aǵyp erke Esil», «Kórgiń kelse qar burqaǵan borandy», «Qyzyljarda bıyl tipti qar qalyń» taǵy basqa kóptegen jyrlarynda perzenttik mahabbaty aıqyn kórinis tapqan.
Maǵjan atamyzdyń 110 jyldyq mereıtoıyna qatysýǵa attanar aldynda «Násen, men bir jaqsy tús kórdim. Maǵjan ekeýimiz aspanda ushyp júr ekenbiz» degen. Jaqsylyqqa joryp qoıǵanmyn. Taǵdyrdyń jazýyn qarashy, týǵan jer tósinde máńgilik saparǵa attanyp kete bardy.
Artynda qalyń izdeýshisi, joqtaýshysy bar, soǵan shúkirshilik etemin. «Erim» deıtin Qyzyljardaı eli umytpapty. Osy joly arnaıy kelip, bir sharaǵa qatystym. M.Jumabaev aýdanyndaǵy № 4 qazaq mektebine atyn berý týraly usynys túsipti. Astana men Petropavldyń bir-bir kóshesi de onyń esimimen atalyp jatsa, kóptik etpes edi.
– Aıtpaqshy, sizder qalaı tanystyńyzdar?
– Men Qaraǵandy oblysy Shet aýdany Aqsý-Aıýly aýylynyń týmasymyn. Almatydaǵy respýblıkalyq estrada jáne sırk óneri stýdııasyn dombyramen án salý mamandyǵy boıynsha bitirip, aýdandyq mádenıet úıi janynan qurylǵan ansamblde jumys istep júrgenmin. 1986 jyly aıtys óneri jańǵyryp, dúbirli dodaǵa aýdan atynan meni úkilep qosty. Almaty telearnasynan talanttylardy irikteý úshin Júrsin Erman aǵa men Erik kelipti. Qııalymdaǵy jigitti kezdestire almaı júrgen arý edim. «Kórdim de seni, kettim men oqys oıanyp» dep Erik jyrlaǵandaı bir kórgennen ǵashyq bolyp qalǵanymdy qaıtip jasyraıyn?
Qyzdarymyz Aıdana men Aısana turmysta. Úlken ulymyz Syrym teatrda rejısser. Bekzat – memlekettik qyzmetshi. Abylaıhan – mýzykalyq redaktor. Kenjemiz Erkókshe – tarıhshy. Bári de ónerge jaqyn. О́leń de shyǵarady. Biraq eshqaısysy áke jolyn qýmady. О́z tańdaýlaryn jasady. Bir jaǵynan, ákeleri sııaqty syzdaǵan jaranyń betinde júrýlerin qalamaǵanym ras.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Nurgúl OQAShEVA, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
Soltústik Qazaqstan oblysy