Bul – aımaq basshysy Qumar Aqsaqalovtyń turǵyndar aldyndaǵy alǵashqy esebi. Baıandamada qol jetken jetistikter qamtylýmen qatar Elbasy alǵa qoıǵan talaptardan týyndaıtyn mindetter de aıqyndaldy.
Oblys ákimi aldymen barlyq deńgeıdegi ákimderdiń esepterine 45 myńnan astam adam qatysyp, 2 myńǵa jýyq ótinish pen usynys túskenin, onyń basym bóligi abattandyrý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jol, sapaly aýyz sý sekildi asa mańyzdy áleýmettik máselelerge arnalǵanyn jetkizdi. Atqarýshy organdardyń saıası uıymdarmen, úkimettik emes birlestiktermen jumyla atqarǵan júıeli jumystarynyń nátıjesinde bılikke degen senimniń nyǵaıa túskeni baıqalady. Byltyr aýylsharýashylyq ónimderiniń kólemi 2,3 paıyzǵa ósip, 510,6 mıllıard teńgeden asyp túsken. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy syrtqy saýda aınalymy 50,4 mıllıon dollarǵa jetken. Eńbek ónimdiligin túbegeıli arttyrý, óńdelgen aýylsharýashylyq ónimderiniń eksportyn ulǵaıtý agrarlyq saıasattyń basym baǵyty bolyp qala beredi. Ekonomıkalyq jaǵynan tabysty daqyldar kólemin kóbeıtý, astyq óndirisin ártaraptandyrý jermen túbegeıli aınalysýdy qajet etedi. Qarapaıym arıfmetıkalyq esepke júginsek, ótken jyly maıly daqyldar alqaby 40 paıyzǵa molaıyp, 715 myń gektardy qurasa, bıyl bir mıllıon gektarǵa jetkizý josparlanǵan. Sonda bıýdjetke 60-70 mıllıard teńge qosymsha kiris quıylady.
О́ńirde AО́K-ti qarqyndy damytýdyń múmkindikteri kóp. Bul oraıda ozyq tehnologııalardy qoldanýdyń, aýylsharýashylyq tehnıkalarynyń parkin jańartýdyń mańyzy zor. Bıyl 32,2 mıllıard teńgege 1310 birlik jańa tehnıka men jabdyqtar satyp alynbaq. О́simdik sharýashylyǵyna 16,3 mıllıard teńge demeýqarjy qarastyrylǵan. Eńbek ónimdiligin arttyrý jáne shyǵyndardy azaıtý baǵytynda aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrýdyń alatyn orny erekshe. Ony ozyq sharýashylyqtardyń tájirıbesi kórsetip júr. Máselen, «AgroStrım» JShS-men birlesip «Atameken» kompanııasy sharýashylyqtarynyń negizinde barlyq tehnıkalardyń jumysyn josparlaý, mıneraldy tyńaıtqyshtardy engizý, ósimdik qorǵaý tásilin qoldaný, astyq qozǵalysyn esepke alý, fotobeıne esepter men kásiporyndardaǵy árbir daqyldyń ózindik qunyn anyqtaý jumystaryn avtomattandyratyn modýldi qanatqaqty joba iske qosyldy. Bul elementterdi mal sharýashylyǵyna engizý saýylǵan sút mólsheri, dári-dármektiń qajettiligi men ony berý, jemdeý ýaqyty sııaqty kórsetkishterdi naqty baǵamdaýǵa múmkindik beredi. Alqaptarǵa spýtnık arqyly monıtorıng júrgizý, drondardy qoldaný, janýarlarǵa elektrondy chıp taǵý sııaqty oń mysaldar kóptep sanalady. «Atameken» kompanııasynda sońǵy 4 jylda daqyldardyń jıyn-terim kólemi 262,3 myń tonnadan 495 myń tonnaǵa deıin, al tabys 6,4 mıllıard teńgeden 20 mıllıard teńgege deıin ósken.
AО́K-tegi mańyzdy baǵyttardyń biri – aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý. Onyń úlesi oblystyń óńdeý ónerkásibiniń 60 paıyzdan astamyn quraǵanmen, syrtqy naryqqa shyǵarý jaıy túbegeıli betburysty talap etedi. Sút óńdeý kásiporyndaryna tereńdete óńdelgen ónimder shyǵarý úshin 838 500 myń teńge demeýqarjy tólengenin eskersek, memleket tarapynan kórsetilgen qoldaýdyń qaıtarymyn kútý zańdy. 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan aýyl- sharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý jáne tamaq ónerkásibin damytýdyń jol kartasy aıasynda shetke shyǵarylatyn otandyq ónimderdiń sapasyn jaqsartý, ımport úlesin azaıtý joldary naqtylandy. Ol boıynsha 35 mıllıard teńgeniń 19 ınvestısııalyq jobasy júzege asyrylyp, 509 turaqty jumys orny qurylady.
Baıandamashy kólik pen logıstıka, qurylys sektory sııaqty dástúrli salalardy damytýǵa da erekshe mán beriletinin, ónerkásip salasynda 476 kásiporyn jumys istep turǵanyn, olardyń 40-y ótken jyly ashylǵanyn tilge tıek etti. Alaıda, ónerkásip kásiporyndarynda eńbek etetin12 myńǵa jýyq adamnyń ortasha aılyq eńbekaqysy 106 myń teńge mólsherinde. Respýblıka boıynsha ortasha deńgeıdiń 50 paıyzyn ǵana quraıtyny oılandyrýy tıis. Mashına jasaý kásiporyndarynyń tapsyrystar portfeli 16 paıyzǵa artyp, 42,7 mıllıard teńgege jetse, basym úlesi temir jol jáne munaı-gaz keshenderine tıesili. Petropavl aýyr mashına jasaý, S.Kırov atyndaǵy zaýyttardyń óndiristi odan ári jańǵyrtý, eńbek ónimdiligin 2 esege ulǵaıtý, qorǵanyspen qatar azamattyq ónimderdiń túrlerin kóbeıtý tájirıbeleri úlgi alýǵa turarlyq. Tutastaı alǵanda, ónerkásip kásiporyndaryn jańǵyrtý jumystaryna 6,5 mıllıard teńge mólsherinde qarjy jumsalyp, qanatqaqty jobalar iske asyryldy. Máselen, «ZIKSTO» AQ 80 fýttyq konteıner tasymaldaǵyshtyń jańa modelin ıgerdi. «Kazneftegazmash» AQ energetıka salasynyń kásiporyndary úshin ysyrmanyń jańa túrlerin shyǵarýdy bastady.
Indýstrııalandyrýdyń alǵashqy besjyldyǵynda 32 mıllıard teńgeniń jobasy iske qosyldy. Ekinshi besjyldyqtyń sońǵy úsh jylynda ozyq jobalarǵa jumsalatyn ınvestısııa somasy 67 mıllıard teńge boldy. Nátıjesinde jańa jumys oryndary eki ese ulǵaıdy. Atalmysh baǵdarlamalardy óndiriske engizý 700-den astam jumys ornyn ashýǵa jáne 16 mıllıard teńge ınvestısııa tartýǵa septigin tıgizdi. Lego-kirpish, sıp-panel, jyldam daıyndalatyn tamaq ónimderi sekildi jańa óndiris oryndary paıda boldy, dedi aımaq basshysy. Shveısarııanyń «TETRA PAK» qondyrǵysymen jabdyqtalǵan «Maslodel» sút óńdeý zaýyty táýligine 300 tonnaǵa deıin sút óńdeı alady. Jyldyq óndiristik qýaty – 40 myń tonna. Búginde Qazaqstandaǵy sút ónerkásibi kóshbasshylarynyń biri sanalady.
Kásipkerlikti qoldaý kartasy sheńberinde júzege asyrylatyn baǵdarlamalar ishinde polıpropılen jáshigin, qaıyń shponyn shyǵarý, qaıtalama polımerlerdi óńdeý sııaqty jobalar bar. Oblysta shyǵarylatyn ónimder Qazaqstannyń barlyq aımaqtaryna derlik jetkiziledi. Shetelderge tamaq ónimderiniń, kólik quraldarynyń, aspaptar men apparattardyń birneshe túrleri eksporttalady. Kásiporyndardyń eksport kólemi 147,8 mıllıon dollardy qurap, 10 paıyzǵa jýyq ósýi strategııalyq tańdaýdyń durystyǵyn kórsetedi. Alda Qytaıdyń Hýbeı provınsııasyndaǵy qýatty kompanııanyń qatysýymen ındýstrııalyq aımaq qurý mindeti tur. Jumysy toqtap qalǵan kásiporyndardy iske qosý basty nazarǵa alynady. Jol kartasy sheńberinde sońǵy úsh jyl ishinde 19 óndiris orny qalpyna keltirildi.
Q.Aqsaqalov qolaıly ınvestısııalyq ahýal qalyptastyra otyryp qarjy tartýdyń ilkimdi joldaryna da toqtalyp ótti. Byltyr 188,9 mıllıard teńge ınvestısııa quıylyp, óńir elimizde tórtinshi orynǵa turaqtaǵan. Investısııa bıýdjet qarajatynan emes, jeke salymdardyń esebinen ósýi tıistiligi, negizgi basymdyqty aýyl sharýashylyǵy men ónerkásip ıelenetini, basqa salalardy da qamtý qajettigi atap kórsetildi.
Oblystyń ekonomıkalyq damýynda kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymnyń mańyzy aıtarlyqtaı mánge ıe. Tek sońǵy 2 jyldyń ishinde salaǵa ınvestısııa 3 ese kóp quıylyp, shekara aımaqtarynda, avtojoldarda qurylys pen jóndeý jumystarynda keshendi sharalar atqaryldy. 200 shaqyrym jol qalpyna keltirildi. «Petropavl – Reseı Federasııasynyń shekarasy» tasjolyn jańartý jumystary kelesi jyly aıaqtalady. Degenmen, jergilikti mańyzdaǵy joldardyń 60 paıyzdan astamy áli qanaǵattandyrmaıdy. Osy jaǵy eskerilip, bıyl 10,8 mıllıard teńge qarastyrylǵan.
Baıandamashy óz sózinde aýyl turǵyndarynyń ómir súrý deńgeıin jaqsartý, medısınalyq qyzmettiń qoljetimdiligin arttyrý, taza aýyzsýmen, jaıly baspanamen qamtamasyz etý áljýaz toptardy álýmettik qorǵaý máseleleri udaıy nazarda ustalatynyn bóle-jara aıtty.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy