Jaqynda Rıdder qalasynyń Irına Dergachova esimdi turǵyny habarlasty. «1946 jyly salynǵan apatty úıde turyp jatyrmyz. Táýelsiz sarapshylar úıdi apatty dep tanysa da jergilikti ákimdik bizdi basqa úıge kóshirýge asyǵar emes» degen ol eski úıde 5 balamen turyp jatqanyn aıtty. Mán-jaıdy bileıik, máseleniń anyq-qanyǵyna kóz jetkizeıik dep Rıdderge arnaıy baryp, qyryq jamaý baspananyń turǵyndarymen kezdesip, pikirlerin tyńdap qaıttyq.
Qansha jyldan beri jyrǵa aınalǵan úı Chapaev kóshesinde oryn tepken eken. Eki qabatty ǵımarattyń tozyǵy jetip, qulaýdyń az-aq aldynda turǵanyna eshqandaı komıssııasyz, saraptamasyz-aq kóz jetkizýge bolatyndaı. Úıdiń syrty jaıynda sál keıinirek. Áýeli úıdiń ishine toqtalsaq. «Ándijanda ápkem bar, budan da ótken soraqy» demekshi, úıdiń syrty ǵana emes, ishi de irip-shirip, áýpirimdep ázer turǵanyn 8-páterde turatyn Irına Dergachovanyń baspanasyna kirgende baıqadyq. Qabyrǵalar jarylyp qana qoımaı tesile bastapty. Arǵy jaǵyndaǵy kirpishine deıin kórinedi. Bir bólmede eki birdeı qyzdyrǵysh. «Joldasym ekeýmiz de kenishte jumys isteımiz. Qazir altynshy balaǵa aıaǵym aýyr. Qaraýsyz jatqan páterdi osydan 12 jyl buryn taýyp, qala ákimdigine ótinish jasaǵannan keıin ýaqytsha turýǵa ruqsat bergen. Páterge kirgennen keıin esik-terezesin salyp, jylý-sý júıelerin qalypqa keltirdik. Másele qaıdan bastaldy deısiz ǵoı. Osydan úsh jyl buryn úıdiń qabyrǵalary jaryla bastady. Ákimdikke shaǵymdanyp edik, úıge saraptama jasatyńdar dedi. 12 úıdiń turǵyndary óz qaltamyzdan aqsha shyǵaryp, saraptama jasattyq. Olar «bul úıde turýǵa bolmaıdy, qalpyna keltirý de múmkin emes» degen qorytyndy jasady. Alaıda jergilikti sáýlet bólimi úıdi apatty dep tanýǵa asyǵar emes. Janaıqaıymyzdy aıtyp Rıdder qalasy ákiminiń turǵyn úı máseleleri jónindegi orynbasary Sergeı Harchenkoǵa da, turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimine de, prokýratýraǵa da aıttyq. Eshqaısysy selt eter emes. Bolmaǵan soń oblys ortalyǵy – О́skemenge bardyq. Ondaǵylar meniń kózimshe joǵaryda aty atalǵan qala ákiminiń orynbasaryna habarlasyp «baryp kórińiz, jaǵdaılarymen tanysyńyz» dep tapsyrma berdi. Alaıda at izin salǵan eshkim bolmady», deıdi 5 balanyń anasy.
«Jaý jaǵadan alǵanda bóri etekten» demekshi, bul úıdiń ystyq sýsyz otyrǵanyna eki jyldan asypty. Beriletin jylý da álsiz eken. Úıdi jylytý úshin kúni-túni qyzdyrǵysh qosatyndyqtan, aı saıyn elektr energııasyna 20-30 myń teńge kóleminde aqsha tóleıtin kórinedi. «Bárinen de qıyny – balalardy jýyndyrý. Sýdy ysytamyz, úıdiń ishi salqyn bolǵandyqtan balalarym jıi sýyq tıip aýyrady» degen kóp balaly ana jýyqtaǵy 40 gradýs aıazda úı ishindegi temperatýra 8 gradýsqa deıin tómendegenin aıtty.
Ár úıde 7-8 qyzdyrǵyshÚı ishindegi temperatýra demekshi, osy úıdiń 1 páterinde turatyn Valentına Kalınıchenkonyń baspanasy múlde ańyrap tur. Úıden dalanyń jyly bolyp turǵanyn, ár úıde 7-8 qyzdyrǵysh baryn ózi de jasyrmady. As bólmesiniń qabyrǵalary qaqyrasa, dárethana men jýynatyn bólme múlde adam kórgisiz keıipke engen. Úıdegi basqa bólmelerdiń biriniń tóbesi qulap jatsa, biriniń qabyrǵasy tesilipti. Aınaldyrǵan 5 mınýttyń ishinde boıymyzdy sýyq alyp, dalaǵa shyǵýǵa asyqtyq. Iá, dala úıden áldeqaıda jyly eken. Biraq úıdiń syrtqy kórinisi de kóńi- limizdi sý sepkendeı basqany ras. Irına Dergachova úıdiń qabyrǵalaryndaǵy jaryqtyń kólemi kúnnen kúnge ulǵaıyp, qazir 7-8 santımetrge deıin jetkenin kórsetti. «Saýsaǵyńyz emin-erkin syıyp ketedi. Úıdiń janynan úlken kólikter ótken saıyn qabyrǵamen birge dirildep otyramyz», dep tolyqtyrdy kórshisiniń sózin V.Kalınıchenko.
Aıtpaqshy, eki jyl buryn jergilikti ákimdik úıdiń turǵyndaryna kondomınıým qurýdy usynypty. «Ildebaılap ázer turǵan úıde qaıdaǵy kondomınıým? Qurǵannyń ózinde aınaldyrǵan 12 páter. Onyń aqshasy qırap turǵan úıdi qalpyna keltirýge jete me?» dep turǵyndar bas tartqan.
Kenishte jumys isteıtin bes balanyń anasy I.Dergachova baspana kezeginde 2009 jyldan beri tur. Biraq onyń qashan beriletini belgisiz. Al qazirgi turyp jatqan úıi 12 jyl bolsa da, jeke menshigine ótpegen.
Turǵyndardyń ótinish-tilegine qulaq túrgennen keıin Rıdder qalasynyń ákimdigine bardyq. Áýeli qala ákiminiń turǵyn úı máseleleri jónindegi orynbasary S.Harchenkonyń kabınetine kelip, hatshy arqyly mán-jaıdy aıtqanymyzda 5 mınýt bolmaı esigin jaýyp, syrtqa bettedi. «Qala ákiminiń shuǵyl tapsyrmasymen ketti», dedi hatshy qyz. Osylaı turǵanymyzda sol mańnan qalalyq turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi basshysynyń orynbasary Talǵat Ahmetovti jolyqtyryp, mán-jaıdy suradyq. «Bul úıdiń máselesi boıynsha komıssııa quryldy. Endi úıdiń apatty nemese apatty emes ekendigin anyqtaıtyn bolady. Al endi Dergachovanyń máselesine kelsek, ol zań boıynsha páterdiń qojaıyny emes. Úı alý úshin úıdiń ıesi bolý kerek. Meniń bilýimshe, ol qalada baspana kezeginde 165-inshi bolyp tur. Bul úıdi apatty dep tanysaq «Turǵyn úı qatynastary týraly» zańǵa sáıkes turǵyndardy baspana kezegine qoıýǵa mindettimiz. Ol jaǵynan másele joq. Biraq olar baspana kezegi kelgenshe ózderi úı taýyp, turýy kerek», deıdi ol.
TúıinElbasy bıylǵy Joldaýynda qurylys salasyna erekshe toqtalyp «Ǵımarattardyń sapasyna, ekologııalyq tazalyǵyna jáne energııalyq tıimdiligine joǵary talap qoıý qajet. Salynatyn jáne salynǵan úıler men ınfraqurylymdyq nysandardy ıntellektýaldy basqarý júıelerimen jabdyqtaý kerek. Ákimder turǵyn úı-kommýnaldyq ınfraqurylymyn jetildirý máselesin memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde belsendi sheshýi kerek», degen edi. Rıdder qalasynda joǵaryda sóz etken 2 qabatty úı sekildi qulaǵaly turmasa da, tozyǵy jetken, eskirgen úıler az emes. Sondyqtan turǵyndar qala basshylyǵy máseleni nazarǵa alyp, tıisti sheshim qabyldaıdy degen úmitte.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Rıdder qalasy
Sýretti túsirgen avtor