Osy jyldyń 11 sáýirinde Ázerbaıjanda kezektes tys prezıdenttik saılaý ótedi. Ásili bul elde saılaý bıylǵy jyldyń qarashasynda ótýi tıis edi. Biraq bılik prezıdenttik saılaýdy merziminen jarty jyl buryn ótkizýdi uıǵarǵan. Al saıası naýqannyń basy-qasynda júrgender kezekten tys saılaý ótkizý birqatar sebepterge baılanysty ekenin alǵa tartady.
Oı elegenin ótkizetin bolsaq, zańdy túrde saılanǵan eldiń qazirgi basshysy Ilham Álıevtiń konstıtýsııada belgilengen prezıdenttik merzimi áli aıaqtalǵan joq. Ázerbaıjandaǵy saıası-ekonomıkalyq jaǵdaı ornyqty, keıbir memleketterdegideı oppozısııalyq partııalar men saıası uıymdar ereýildetip, bılikke talaptar qoıyp jatqan joq. «Túrli-tústi tóńkeristerdiń» ıisi de sezilmeıdi. Qysqasy, bılik eldegi barlyq jaǵdaıdy baqylaýda ustap otyr.
Sonymen ol qandaı sebepter? Birinshiden, kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizý elde mańyzdy saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardy iske asyrýǵa qosymsha múmkindikter ashady. Ekinshiden, jyldyń basynda saılaý ótkizýge umtylý álemdik tájirıbede bar. О́ıtkeni ol jańa qarjy jylynda prezıdenttiń óz ókilettigin oryndap shyǵýyna jaǵdaı jasaıdy. Ásirese bul ekonomıkalyq sebepterge qatysty. Úshinshiden, bıylǵy jyldyń mamyry men jeltoqsan aılary aralyǵynda Ázerbaıjanda halyqaralyq mańyzdaǵy kóptegen iri is-sharalardy ótkizý josparlanyp otyr. Olardyń qatarynda Ázerbaıjan men Reseı elderi basshylarynyń qatysýymen ótetin halyqaralyq gýmanıtarlyq forým bar. Atalǵan forým Ázerbaıjan demokratııalyq respýblıkasynyń qurylǵanyna 100 jyl tolý qurmetine arnalady.
Ázerbaıjan prezıdentiniń qoǵamdyq-saıası máseleler boıynsha kómekshisi Álı Gasanovtyń málimdeýinshe, bılik prezıdenttik saılaý erkin, ashyq jáne ádil ótedi degen senimde. Sondaı-aq saıası naýqan eldiń ulttyq zańnamalary men halyqaralyq normalaryna sáıkes kelýi tıis. Jergilikti sarapshylardyń boljamyna qaraǵanda, óz ókilderin kandıdattyqqa usynǵan oppozısııalyq partııalardyń eshqaısysy qazirgi prezıdent I.Álıevpen básekelese almaıdy. Eýropalyq áleýmettanýshylardyń málimetteri boıynsha, qazirgi úkimettiń saıasatyn Ázerbaıjan azamattarynyń 81 paıyzy, al I.Álıevtiń jeke ózin respýblıka halqynyń 85,2 paıyzy qoldaıdy.
Ázerbaıjannyń ortalyq saılaý komıssııasy 27 aqpanda «Enı Azerbaıdjan» partııasynan usynylǵan Ilham Álıevti prezıdenttikke kandıdat retinde resmı tirkedi. Bes jylda bir ótetin bul saıası básekege, sondaı-aq «Narodnogo fronta selostnogo Azerbaıdjana» partııasynan Gýdrat Gasangýlov, «Nasıonalnogo dvıjenııa vozdrojdenııa» partııasynyń ókili Farad Gýlıev, ózin-ózi usynýshy Asıf Mamedov jáne basqalar qatysýǵa nıet tanytyp otyr. Prezıdenttik saılaýda qazirgi prezıdenttiń saılaýshylar qoldaýyna kóptep ıe bolatynyn eldegi saıası partııalardyń, onyń ishinde bılikke oppozısııa partııalardyń jetekshileri de ishteı sezetin sııaqty.
Saılaýdyń qalaı ótkenin, kandıdattardyń qansha paıyz daýys alǵanyn halyqaralyq baıqaýshylar men eldiń resmı oryndary baǵa berip, nátıjesin aıta jatar. Degenmen... Keıbir halyqaralyq uıymdar tarapynan baspasóz bostandyǵyna baılanysty synı pikirlerde joq emes. Alaıda resmı Bakýdiń buǵan qarsy keltiretin ýájderi jetkilikti. Mysaly, elde sóz bostandyǵy jáne aqparat taratý máselesi qamtamasyz etilgen. Qoǵamda BAQ-tyń róli men erejelerin retteıtin zańnamalar bazasy jetildirilgen. Birneshe júzdegen gazet basylyp shyǵady, ondaǵan telearnalar men aqparat agenttikteri jumys isteıdi. Internetti paıdalanýshylar sany 80 paıyzdan asady. О́zge memleketterdegideı, BAQ qyzmetkerleri zańnama talaptaryn buzǵan jaǵdaıda, ol zańǵa sáıkes jaýapkershilikke tartylýy tıis.
Joǵaryda atap ótkenimizdeı, Ázerbaıjanda kezekti prezıdenttik saılaýdy osy jyldyń qarashasynda ótkizý josparlanǵan edi. Ilham Álıevtiń saılaýdy 11 sáýirde ótkizý týraly ókimi kópshilik kútpegen oqıǵa bolǵany ras. Biraq mundaı sóz 2016 jyldyń qarashasynda-aq aıtyla bastaǵan-dy. Al Baku Network sarapshylar keńesiniń jetekshisi Elhan Aleskerovtiń pikirinshe, prezıdenttik saılaýdy kúz maýsymynan kóktem mezgiline aýystyrý saılaýshylardyń daýys berýge kóptep kelýine oń yqpal etedi. «Caılaý ótetin kúnge deıin áli bir aıdan astam ýaqyt bar, – deıdi ol osy máselege qatysty. – Bul óz kandıdattaryn usynǵan partııalardyń uıymshyldyq tanytyp, saılaýaldy nasıhat jumystaryn júrgizýlerine jetkilikti. Ekinshi jaǵynan, Naýryz meıramynan keıin el aýmaǵy erekshe qulpyrady, kóktem kelip, tal-terekter búrshik jarady. Osy da saılaýshylardyń óz tańdaýlaryn jasaý belsendiligin arttyra túsedi».
Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan»