Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Qazaqstan halqyna arnaǵan «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty Úndeýin bastan-aıaq zeıin sala tyńdadym.
О́z basym ony Úndeý dep emes, el rýhy men turmysynyń qajyr-qaıratyn arttyrýdaǵy hám ekologııany gúldendirýdegi shırek ǵasyrdan astam ýaqyt boıy udaıy, úzilissiz-úzdiksiz atqarylyp kele jatqan memlekettik jańǵyrýdyń Elbasy túzgen saıası-áleýmettik hám ekonomıkalyq satyly baǵdarlamalarynyń zańdy jalǵasy ekendigin uqtym. Kóregendilik pen iskerlik, salıqaly-sabyrly basshylyq qabilet nátıjesinde somdalǵan sondaı satyly baǵdarlamalardyń arqasynda biz álemdegi asa qýatty elderdiń sońǵy eki-úsh ǵasyrdaı ýaqyt boıy júrip ótken joldaryn barynsha qysqa ýaqytta, biliktilik pen birlikte abyroımen ótip te úlgerdik. Alda jańa maqsattar men olarǵa jetý joldaryndaǵy ekonomıkalyq, tehnologııalyq, taǵy basqa sandaǵan jaǵdaıattardyń orasan algorıtmin shapshań meńgerip, júzege asyrý mindetteri tur.
Qosh, Otan degen jaı bir kórkem ataý emes, ol – barshamyzdyń eshqandaı saýda men dılemmaǵa salynbaıtyn kıeli týǵan jerimiz, babalarymyzdan qalǵan baıtaq atamekenimiz. Al qalyń qazaq úshin Atameken-Otan eń áýeli «О́z úıim – óleń-tósegim» qaǵıdasy boıynsha qaster tutylady. Ár otbasynyń óz úıi – «óleń-tósegi». Prezıdentimizdiń bul jolǵy taktıkalyq baǵdarlamasyndaǵy «Árbir otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin berý» atty birinshi bastamasy – babalarymyzdyń sol, «О́z úıim – óleń-tósegim» danalyǵyna saı atqarylar qarekettiń ǵylymı negizderi. Atalmysh bastamadaǵy «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy» – sol alapat sharýanyń abyroımen atqarylýyna arnalǵan ámbebap mehanızm.
«Ekinshi bastama: «Jalaqysy tómen jumysshylardyń eńbekaqysyn kóbeıtý úshin olardyń salyq júktemesin azaıtý». Bul rette «jalaqysy tómen qazaqstandyqtardy qoldaý úshin, 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap olardyń salyq júktemesin 10 esege azaıtyp, 1 prosent qana salyq salý» kózdelinýde. Sonyń nátıjesinde «elimizdegi barsha jaldamaly jumyskerlerdiń keminde úshten biriniń ( bul 2 mıllıonnan astam adam) jalaqysy jumys berýshige salmaq salmaı-aq kóbeıetin bolady». Ol da naqty dúnıe.
Sóz joq, ǵylym men tehnıkalyq, kommýnıkasııalyq kıberúderis kóz ilespes shapshańdyqpen damyp bara jatqan qazirgi zamanda otyz ozyq eldiń sońynda salpaqtamaı, qaptaldasa ilgerileý úshin bilim men ǵylym salasynda álemdik standarttarǵa saı ónegeli-óristi reformalar iske asýda. Árıne olardy syn qyryna alyp, tezge salarlyq tustary da joq emes. Úmit pen senim – «kóshtiń júre túzeletininde». Desek te ol salada kezek kúttirmeıtin asa mańyzdy jaǵdaıattardyń biri – oqý oryndarynyń jataqhanalary men grant máseleleri. «Joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyryp, stýdent jastardyń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý» atty úshinshi bastamasy» – dál sol problemalar sheshimderiniń qysqa merzimde ońtaıly iske asýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan qundy tujyrymdardan turady. Ol boıynsha, «jyl saıyn bólinetin 54 myń grantqa qosymsha, 2018-2019 oqý jylynda taǵy 20 myń grant bólý (onyń 11 myńy tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha bakalavrlyq bilim berýge tıesili) josparlanýda».
Qazir joǵary oqý oryndary men kolledjderdiń stýdentterin jataqhanamen qamtamasyz etý máselesi de – óte kúrdeli jaıt. Ony sheshýdiń eń tıimdi tásili – «sol mekemeler men developerlik kompanııalardyń memleket pen jekemenshiktik seriktestiginiń birlestigi qaǵıdasymen jataqhana salýdy qolǵa alý». «Úshinshi bastamanyń» altynqazyq ıdeıasy sonda. Taǵy bir óte mańyzdy jańalyq – «memleket óz tarapynan, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi arqyly, jataqhana qurylysyna jumsalǵan ınvestısııalardyń belgili bir bóliginiń birtindep qaıtarylýyna tolyq kepildik beredi». Sol boıynsha, 2022 jyldyń sońyna deıin stýdentterge arnap, keminde 75 myń oryndyq jańa jataqhana salý tapsyrmasy naqty aıqyndalyp otyr.
Babalarymyzdan qalǵan danalyq bizge ómirdiń «qaryz pen paryz aınalaıyny» ekendigin de aıtady. Onyń negizgi formýlasy: «Adamnyń kúni – adammen». «Shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý» dep atalatyn «tórtinshi bastamanyń» ıdeıalyq ustanymy da, negizinen alǵanda, sol qaǵıdat erejeleri men sharttaryna saıma-saı. Ol oraıda, Elbasy jaýapty organdar men mekemelerge 2018 jyly qosymsha 20 mıllıard teńge bólip, shaǵyn nesıelerdiń jalpy somasyn 62 mıllıard teńgege jetkizýdi tapsyryp otyr. Iаǵnı shaǵyn nesıe alatyndardyń sany byltyrǵydan 2 esege artyp, 14 myń adamǵa jetpek. Aldaǵy ýaqytta belsendi túrde jalǵasyn tabatyn ol qyzmettiń qarqyny, ásirese, aýyl-aımaqtar úshin, aýyldaǵy kásipkerlikti barǵan saıyn sapaly túrde damyta túsý úshin aıryqsha mańyzdy ról atqaratyn bolady degen oıdamyz.
Besinshi bastama: «Eldi gazben qamtamasyz etýdi jalǵastyrý». Ol bastama boıynsha Qaraózek (Qyzylorda oblysy) – Jezqazǵan – Qaraǵandy – Temirtaý – Astana baǵytynda magıstraldi gaz qubyryn salý jobasyn tezdetip júzege asyrý mindeti tur. Joba nátıjesi 2,7 mıllıon adamdy gazben qamtamasyz etýmen qatar, shaǵyn jáne orta bıznestiń jańa óndiristerin ashýǵa da eresen múmkindik beretinine, jalpy alǵanda, qalalarymyz ben ózge de eldi mekenderimizdiń, Uly Dalamyzdyń ekologııasyn jaqsartýda da asa zor jetistikterge qol jetkizetinine senimimiz mol. Osy arada aıta keteıik, bizde, Zaısan óńirinde gaz óndiriledi. Qazirgi ýaqytta Zaısan qalasynyń ózi gazben tolyqtaı qamtamasyz etilgen. Endi kógildir otyndy aýyldarǵa tartý jumystary júrgizilip jatyr. Bolashaqta Zaısannyń gazymen kórshiles aýdandardy da qamtý josparlanǵan. Biraq ókinishke qaraı, jumys barysy óte baıaý. Myna besinshi bastama sol isterdiń tezirek oryndalýyna óz yqpalyn tıgizedi.
Qosh, osyndaı «bes bastamadan» turatyn baǵdarlama elimizdiń barsha azamattarynyń turmys-tirshiliginde jıyp-tergen ıgiliginiń odan saıyn molaıa túsýine kepil bolary sózsiz.
Elbasynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» baǵdarlama retinde zańdyq turǵydan bekitiler bolsa, memleketimiz de odan saıyn aıbyndanyp, yntymaǵymyz da nyǵaıǵan ústine nyǵaıa beredi, qoǵamymyz da gúldene túsedi.
Tynyshtyqbek ÁBDIKÁKIMULY,
aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi
SEMEI