Úsh toty

Belgilengen jerge biz de asyǵys kele jattyq.

О́nerlerine kópshilik iltı­pat­pen qol soǵyp, esimderin aýyzdan tastamaı aıtyp júr­gen ánshi qyzdarmen kezdesýge asyqtyq. Kezdesýdiń bir ereksheligi –qazaq ánderin tamyljyta oryndaıtyn úsh birdeı Tatıana sahnada júz­desedi...

Ázirge keń zalda kórermen bolyp tórt-aq adam otyr. Sah­nanyń jaryǵy bir óship, bir janady. Rejısserdiń kómekshisi oryndalatyn ánge saı jaryq-reńk izdep ábiger. Sálden soń san túrli jaryq saýlaǵan sahnaǵa tizilip úsh qyz shyqty.

– Aǵaılar, – dep biri mık­­ro­­fonǵa jaqyndaı kelip, – konserttik baǵdarlamada oryndaıtyn ánimiz ártúrli. Áıtse de sizderge arnap qosyla «Aq kógershindi» aıtyp bersek qaıtedi?! – dep uıalyńqyrap ún qatty da, qurbylarynyń qa­taryna qosyldy. Osylaı keshki konsert aldyndaǵy daıyn­dyq bastalardan sál bu­ryn syrly saz qanat qaqty. Tatıana esimdi úsh qyz án salǵan.

Tatıana BÝRMISTROVA:

«О́zim jaıly ne aıtaıyn. Mekteptegi kórkemónerpazdar úıirmesine alǵysym sheksiz. «Osy ándi Tatıana aıtsynshy, Tatıana aıtsynshy,» – dep aǵy­nan jarylatyn qurby-qur­dastarymdy, jańadan shyq­qan ándi kórgen boıda gazet-jýrnaldy qolyna alyp, úıge júgire jetkizgen dostarymdy aıtyńyz. Jańa án jaryq kórgen gazet-jýrnaldardy jınaımyz. Sabaqtan qolymyz qalt etse, án úırenemiz. Sosyn, merekelerde mektep sahnasynda qoıylatyn konsertterde aıtamyz. Sondaı kúnderdiń birinde dombyranyń ádemi áýezi qyzyqtyrdy. Adam ózi dittegen maqsatyna erekshe yntasy aýsa, úırenbeı qoı­maıdy eken. Eliktirip, yntyq­tyra túsken qasıetti dombyrany qolǵa alyp, shertken sát­te kúmbirlep ala jóneletin bol­dy. Buryn bireýlerdiń súıe­­mel­deýimen oryndaıtyn «Aq­bulaqty» endi ózim domby­raǵa qosatyn halge jettim. Men úshin Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Shaıan selosy týǵan jerim bol­ǵanymen ǵana qymbat emes. Ol maǵan ekinshi ana til syılady, halyq ánderiniń tylsym syryna jeteledi. Alǵash óner saıysyna attanǵanda tıip tur­ǵan Shymkentke jetpeı-aq aýyldy saǵynyp jylaǵanym esimde. «Búıte berseń aýylyńa qaıtarmaı, Almatyǵa oqýǵa jiberemiz» degennen shynymen qaımyǵyp, oblystyq fes­tıval aıaqtalǵansha bar-joǵy úsh-aq kúnge ázer shydaǵanym-aı. Nashar aıtsań qaıta-qaıta oryndata beredi eken dep, shama-sharqymnyń jetkeninshe bar náshine keltire shyrqadym. Júldeli oryndy ıelenetinimdi qaıdan bileıin. Sondaǵy «Aq­bulaq» úıimizdiń irgesindegi bulqyna aqqan Shaıandaı eles­tegen.

Keıinnen onjyldyqty oı­da­ǵy­daı aıaqtap, alys Al­ma­ty­ǵa attandym. Baıaǵy «Al­ma­tyǵa ji­beremiz» dese qorqa­tynym – balalyǵym, aýyl qy­zyna tán ańǵaldyǵym eken ǵoı. As­tanaǵa jol tarttyq, joly­myz bolyp, Almaty medısına ınstıtýtyna oqýǵa tústim. Al­ǵashqy kúnnen bastap ınstıtýttyń kórkemónerpazdar úıirmesine qatysyp júrgenmin. Ekinshi kýrsta edim, sol kezde jas­tar­ kóńilinen shyǵyp júr­gen «Al­­­­ty­baqan» habaryna shaqy­ryldym. Taǵy da «Aq­bu­laqty» aıttym. Sodan «Bazar-Nazar», «Gúlderaıym», «Aqjaıyq» ánderi órbidi.

О́zi bir qyzyq, ónerli januıa bolady, ónerge ǵashyq januıa bolady. Bizge sonyń keıingisi kelińkireıtin edi. Ákem Nıkolaı Kırılovıch mal dárigeri de, anam Aleksandra Mıhaılovna tárbıeshi. Bylaı aıtqanda óner­ge qatysy joq, áıtkenmen qazaq­tyń halyq ánderin janyndaı jaqsy kóretin. Kanıkýlǵa úıge barǵan saıyn tórde ilýli turǵan úkili dombyrany aldymen usynady, kóńilderin qaldyrmaımyn. Bir kezderi Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Qazyǵurt aýdandyq aýrýhanasynda dáriger bolyp qyzmetimdi bastadym. Joldasym Serik Ys­maıylov osyndaǵy jyljymaly mehanıkalandyrylǵan kolonnada bas ınjener bolyp qyzmetin bastaǵan. Basty armanym kishkentaı Erkinim men Ádılama ózim súıetin halyq ánderin sol qalpynda júrek­terine jetkize alsam bolǵany da...».

Sahnada Tatıana esimdi úsh qyz án salyp tur, aq kógershin jaıly ádemi áýen tyńdaýshy bol­ǵan tórteýmizdi de baýrap alǵan. Úırenshikti ádetimen áser­li sátti paıdalanǵysy kel­di me, án qaıyrmasy ekinshi qaı­talanǵanda «Lenınshil jastyń» fototilshisi Rahymbaı Hanaly ornynan turdy da, fotoaparatyn qolyna alyp, sahnaǵa jaqyndady. Oıy – ásem sazǵa beril­gen ánshi qyzdardyń beıne­sin oqyrmanǵa sol qalpynda jetkizý...

Tatıana POLTAVSKAIа:

«Kezindegi Taldyqorǵan oblysy, Panfılov aýdanyndaǵy Krýpskaıa atyndaǵy orys mekte­bin bitirdim. Kórshilerdiń bar­lyǵy qazaq aǵaıyndar. Tek mek­tepke barǵanda ǵana oryssha sóıleımiz de, úıge kelgen soń qazaqshaǵa qaıta kóshemiz. Sóı­tip júrip úırengenim ǵoı. Ákem Dmıtrıı Danılovıch ınjener edi. Qazaq tilin ana tilinen kem bilmeıtin. Al anam qazir eńbek demalysynda, kóp jyldar peda­gogıkalyq qyzmette boldy. Úıde ákem ekeýi qazaqsha sóılesip otyratyn, halyq ánderin jaqsy aıtatyn. Maǵan da, baýyrlarym Anatolıı men Borıske de ónerge jaqyn bolýdy úıretken sol kisiler. Kish­kentaıymyzdan mýzyka mektebine bardyq. Jıyn-toıda aýyldyń alty aýyzyn aıtyp jiberý eshqaısymyzǵa qıyn soqpaıtyn. Qazaq shir­kin baýyrmal ǵoı, qandaı bir qýanyshy bolsyn, toı-toma­laǵy bolsyn áke-sheshemdi sha­qy­rýsyz qaldyrǵan kúni joq. Ondaıda ol kisiler jańa án úırenbeı úıge qaıtpaıdy. So­nyń áseri de mol bolýy kerek, Taldyqorǵan pedagogıka ınstıtýtynda oqyp júrgen kezimde endi quryla bastaǵan «Jetisý» folklorlyq ansambline talapkerler qataryna jazyldym. Ansambl jetekshisi Aısulý Manas­taeva apaı repertýarymdy qaıta qarap, meniń halyq ánine yńǵaıym basym ekenin qatty eskertti. Sóıtti de kóptegen sazdy áýenderdi sol kisiniń ózi usynýymen aıta bas­tadym».

Sahnada úsh qyz án sal­ǵan, Ahmet Jubanovtyń «Aq kógershini» ásem sazben qalyqtaıdy. Án súıer qa­ýym­ǵa sońǵy kezde Tatıana Pol­tavskaıanyń oryndaýynda súı­sine tyńdap júrgen «Aq kó­gershindi» búgin úsh birdeı Tatıa­na tamyljyta shyrqap tur...

Tatıana MARTYNENKO:

«Eki birdeı attas ápke­lerimnen asyryp ne aıta qoıaıyn. Oılap qarasam bul ki­si­lerge taǵdyrym da uqsastaý eken. Meni de my­na úlken sah­naǵa ákelip Tatıa­nalar qa­taryna qosqan ánshi, jyrshy, baýyrmal qazaq aýy­ly ǵoı. Shynymdy aıtsam, ómir­baıanymnyń bar joly bir-aq sóılem: Ońtústik Qazaqstan oblysy, Bógen aýdanynyń Shubar selosy – týǵan aýylym, Lenın atyndaǵy orta mektep. Sosyn ál-Farabı atyndaǵy mádenı-aǵartý ınstıtýtynyń II kýrsy. Án aıtýdy bala kezden úırendim. Aýyldastarym úıretken ándi ózderine sol qalpynda jattap, qaıta aıtyp beretinmin. Sóıtip júrip ánge degen, halyq ánine degen erekshe bir qumarym artty. Tylsym áýen ózine eliktire tústi. Instıtýtymyzdaǵy «Fa­ra­bı sazy» folklorlyq an­sambli de kóp nárse úıretti.

Almatyǵa ekinshi ret kelýim, ót­ken joly Kenen atanyń júz jyldyǵyna arnalǵan respýb­lıkalyq aqyndar aıtysynda ánshi retinde úlken sahnaǵa alǵash ret shyqtym. «Qyzylqumda aýylym», «Áı-áı bópem» – men oryndaǵan bul ánder kóp kóńi­linen shyǵa aldy-aý deımin. Almaty kórermenderimen ekinshi ret júzdeskeli otyrmyn. Anam da, inim de qazaqsha jaqsy bile­di, án degende alǵashqy tyń­daýshylarym solar ǵoı. Reti kelgende aıta ketetin bir jaıt, bizdiń aýylda Tatıana esimdi ta­ǵy bir qyz bar. Qazaqsha jaq­sy sóıleıdi. Qazir ol da kór­kemónerpazdar úıirmesine qatysyp júr. Bolashaǵy áli alda ǵoı, ánshi bolar, basqa bolar. Biraq qazaq ánin yntyǵa súıetin ond­aı qyzdar aýylymyzda kóp, ja­ńa ǵana aıtqan Tatıana sonyń biri ǵana. Ázirge bar aıtarym osy...».

«Aq kógershin» ániniń qaıyr­masy bıikke kóterilip baryp úzildi. Tatıanalar úlken sahna­da iltıpatpen bas ıip tur. Kó­rer­men bolyp tórteýmiz qýa­na qol soqtyq. Sosyn, Qazaq tele­vızııasynyń qyzmetkeri «Tama­sha» oıyn-saýyq otaýynyń da­ıyn­dyǵymen operatorlarǵa tap­syrma berip jatty. Ánshiler keshki konsertke qaıyra taǵy bir ázirlendi. Basqa nomerlerdiń de traktovkasy alma-kezek bas­talyp ketti. Qyzý daıyndyq... Olardy kórermender asyǵa izdep kele jatqan, úsh qyz – úsh toty kórermenderin kútken bir sát...

Búgingi naýryzdyń jaı­ma­shýaq kúninde kezde­sýdi jazsyn dep tiledik. О́tken jyly Alma­ty­daǵy Respýblıka Sara­ıynda Býrmıstrova ótkiz­gen keshke aýyl­­dasy Tatıana Mar­ty­nen­ko jubaıy Sákendi ertip Shym­­­kentten arnaıy kelgen. Al Taldyqorǵannan Ǵalym Jazylbekuly degen kýrs­tasym habarlasty: Tatıana Pol­­tav­skaıa pedınstıtýttyń mýzy­ka fakýltetinde sabaq bere­tin. Keıin Máskeýge kóshken, qazir sonda, – dep bir qoıdy.

Úsh totynyń bul sýretine de 24 jyl, marqum fotojýrnalıst Raqymbaı Hanaly túsirgen úsh totynyń  Tatıanalar Mar­tynenko, Býrmıstrova, Pol­tavskaıalardyń sýretine de al­daǵy jyly 25 jyl bolady. Alla jazsa sol kezde kezdesermiz dep bir qoıdyq.

Saparbaı PARMANQUL, «Egemen Qazaqstan»

 ALMATY