Nashaqordyń nalasy (áńgime)

 – Ǵalııash! Demin bir ju­typ ózin áldenip alǵan sekil­di se­zi­­n­ip, áıelin taǵy da sha­qyr­dy. 

Ǵalııash tańǵy uıqysyn qı­masa da qasyna keldi. Ánýar alty aıdaı tósek tartyp jatyp qalǵan bolatyn. Sebebi nashaqorlyqqa salynyp, úıin tozdyryp jibergen, endi jarty jylǵa jýyq sal bolyp, aıaq qoldary dirildep, keıde sóı­leýge de shamasy kelmeı qala­tyn ólimsek kúı keship jatyr.  Ánýar janary solǵyn tart­qan kúıde:

– Ǵalııa, maǵan sý ákep ber de qasy­ma otyrshy, – dedi. Ǵalııa ún­demeı bir kese sýyn ber­di. Ánýar jutynyp otyryp ishti de:

– Ǵalııa, sen meni keshir! Men esirtkiniń ne ekenin bile turyp, nashaqor boldym. Seni de, eki ulymdy da, áke-sheshemdi de, qaryndastarymdy da shyǵyn­ǵa túsirdim. Olardan keshi­rim suraýǵa ýaqytym qalm­ady, son­­dyqtan meniń keshirimim­di aı­tar­­­syń, – degen kezde Ǵalııa selk ete qaldy. О́lim týraly oı solq et­kizip óte shyqty. Ǵalııa­nyń mun­daı hálin Ánýar ishteı sez­di de, kózinen baıqady da, ári qaraı sózin jalǵastyrdy.

– Ǵalııa, osy alty aıǵa jýyq jatqanymda men jaı jat­qan joqpyn ǵoı. Mundaı hal­ge qalaı jettim, ne sebep boldy, kim kináli? Sonda rýhym­nyń ál­sizdigi me degen suraq­tar­ǵa ish­teı jaýap berdim. Úlger­ge­nim­she, shamamnyń kelgeninshe ósıet qaldyrdym. Nashaqor adam qandaı ósıet qaldyrar der­­siń dep kúlmeńder. Árıne kóp nárseni jaza da almadym. Bi­­raq jazǵanymnyń ózi keleshek ur­­­paqqa sabaq bolar. Osynshama jasqa kelip, Otanymnyń úlgili azamaty bolýdyń ornyna esirt­ki degen bálege tótep bere almadym. Uıat-aı deseńshi!..

Ánýar toqtap qaldy. Ári qaraı sóıleýge shamasy kelmeı, tili kúrmeldi. Ornyna jatqy­za­ıyn dese Ánýar kóz jumǵan eken. O, Alla! Adam ólimi qan­sha­ma tabıǵı nárse bolsa da, jas adamnyń, osynshama qor­lan­­ǵan jannyń, otbasyna, qa­ryn­dastaryna, áke-sheshesine qııanat jasaǵan adamnyń ólimi jantúrshigerlik eken.

Ánýardyń ólgeni jaqyn adam retinde Ǵalııashtyń janyn aýyrtty. О́zin-ózi ustaý úshin Ánýardyń ólimi úıime tynysh­tyq ákeledi-aý degen de oıǵa kel­di. Ne qaıǵyratynyn, ne shúkir­shilik aıtyp, jeńildenerin bil­meı, birshama ýaqyt meń-zeń bolyp turyp qaldy. Esin jına­ǵan soń týǵan-týystarǵa habar berdi...

Jerlep, jetisin, qyryq kúndigin ótkizgennen soń qoly bosaǵandaı sát týdy. Jerleýdiń ózi Ánýardyń álemin ózge qyry­nan tanytqandaı boldy. Qaı­ǵyǵa ortaq bolǵan adamdar kelip, túrli oı-pikirlerin aıtty. Nege ekenin, Ánýardy maqtaǵandar kóp boldy. Eki uly uıqyǵa ketken kezde Ǵalııash Ánýardyń óler aldynda aıtyp ketken sózderin esine al­dy. Qalaı ómir súrgenderi, bir­­ge júrgen, qýanǵan, sońǵy bes-alty jyl ishinde úıdiń ishin­de kúnige urys-tóbeles, aıqaı-shý ketpeı qoıǵan kúnderi eske tústi.

Ekeýi úı bolǵan kezde, asa kelisti, boıy uzyn, jigittiń sultany edi. Kóp qurbylarynyń armanyna aınalǵan jigit bolatyn. Sol birneshe qyzdyń ishinde Ǵalııany tańdap, otaý qurdy. Jumysy da alǵa júrgen azamat edi. Úıdiń jaǵdaıyn jasap, bala-shaǵa súıdi. Bireýdiń aldy, bireýdiń arty bolyp ómir súrdi. Sońǵy bes-alty jyl boıy Ánýar esirtkige berilip, jaraıdy-aý degen dúnıesin satyp, kóringenge qaryz bolyp, úıinde janjal, urys-keris kóbeıip, otbasylary tozyp ketken bolatyn. Ásirese Ánýar­dyń áke-sheshesiniń jylaǵan kezde etegi kóz jasyna tolatyn. Qa­byr­ǵ­alary qaıysyp, mań­daıy jerge jetetin. Qar­taıǵan sha­ǵynda balanyń buzaqy bol­ǵanyn eshkimniń basyna ber­mesin. Ánýardyń nashaqor bol­ǵanyna kúıingen týǵan-týys­tary dalbasalap balgerlerge de apardy, táýipterge de kórsetti. Qansha shyǵyndalsa da, aqyl-keńesterin aıtsa da Ánýar kún­nen-kúnge adamdyq qa­sıetin joǵalta berdi. Munysy qalaı eken? Sonda úı ishindegi on bes adamnyń bir adamǵa áli kel­megeni me? Múmkin bir adam­nyń nashaqor bolmaýyna bir otbasynyń shamasy jetpese kerek, onymen búkil qoǵam, aı­n­a­ladaǵy orta, álem kúresýi kerek shyǵar. «Esirtki – HHI ǵasyr tajaly» degendi bilgen adam aıtqan ǵoı, sirá. Áıtpese, otba­syndaǵy janashyr baýyrlary qoldarynan kelgen kómegin aıa­mady. Bastarynan mundaı so­raqylyq ótpegen adamdar muny túsine me eken? Túsinse esirt­­kige qarsy kúres áldeqaıda alǵa jyljıtyn edi ǵoı.

Ánýardyń aıqaıy, balalardy, ózin urǵany, dúnıe-múlikti syndyrǵany, bolmaıtyn tıyn-tebenge satyp jibergeni kóz aldyna elestedi. Nashaqormen nan bólisip, bir shańyraqtyń astynda ómir súrý degen óte qıyn.

 Osyndaı oıǵa shomyp ketken onyń esine, kúıeýiniń ósıet qaldyrdym degeni tústi. Jatqan jerin jıystyryp júrgen kezde tósektiń astynda jazýy bar birneshe paraq tabylǵan bola­tyn. Ony Ǵalııash jazý ús­teli­niń bir buryshyna qoıa sal­ǵan edi. Ánýar jazyp ketken qaǵaz­dardy alyp oqı bastady.  «Dúnıeni menshe súıip, menshe jerigen kim bar eken? Esirtki satýshy adamdar múmkindiginshe baıyp alady. Sorlaǵanda men sorladym. Áke-sheshemniń, tórt qaryndasymnyń júzin tómen­detip, qara bet qyldym.

О́zim­niń áıelime, eki ulyma ne kór­set­tim, qandaı ónege qal­dyrdym? Bári­nen de aıyryldym, endi mende baqyt ta, bereke de, yntymaq ta, mansap ta joq. Árıne munyń bárine de birinshi ózim kinálimin. Buǵan qosa, dıskotekalardaǵy rok-mý­­zy­ka­lar, shetel estrada jul­d­yz­darynyń ashyq suh­­bat­tary, shetel kitap belletrıs­tıkasy, esirtki satý, qol­daný, taratýdy tabys kózi, ór­ken­deı­tin bıznes retinde kór­se­te­tin kınofılmder kináli sııaq­­­ty. Meniń esirtkige alǵash­qy qyzy­ǵý­shylyǵym nasha­qor­lar­dyń túrli kompozısııasynan bastaldy-aý dep oılaımyn. Bir kúni jumystan júıkem sharshap kelip, teledıdardy qosqan edim, sharshaǵan, buzaqy, ashy daýyspen, qara kıingen adamdar opıýmdy stılıstıka dep óleń aıtyp jatyr eken.

Bul «Agata Krıstı» edi. Osydan sharshaǵanymdy basatyn opıým ba, álde osyǵan uqsas birdeńe bolar, sony erteń izdestirip bir-eki tartyp sharshaǵanymdy basyp kóreıinshi degen oı keldi. Erteńine dıskoteka bolatyn jerge izdegenimdi tabarmyn dep bardym. Bul jerde óz-ózderine rıza bolyp, baqytty sezinip júrgen jandarǵa tap boldym. Sóıtsem, munda marıhýana shegip, HH ǵasyrdyń 60-shy jyl­daryn­daǵy amerıkalyq kommý­na­larda ósken hıppılerdiń progressıvti rok-mýzykasyn jáne psıhodelıkalyq rokty tyńdap, esirtki shege basta­ǵan adamdar jınalady eken. Árıne ol jerden qur qol kete almaısyń. Esirtki shegip, óz-ózimdi rahat sezindim. Ári qaraı ne bolǵanyn bilmeımin. Áıteýir osy bálege qushtarlanyp al­­dym, onsyz ómir de súrgim kel­meı ketti. Esirtki týraly aqparatty, kitaptardy, fılmderdi qyzy­ǵa kórip, tyńdaı bastadym. Sóı­tip kitaphanaǵa barsam esirtki, nashaqorlyq jaıly kórkem ádebıetter taptym. Kóbi shetel ádebıeti eken. 

Biraq kitaptardyń bireýinde de sońǵy nátıjesiniń qandaı bolatyny aıtylmaǵan. Bar bolǵany odan rahat alatynyń, tabystyń kóptigi, aqsha úshin bir-birin óltirý jaıynda áser­li jazylǵan. Sonda bul qalaı, otbasymnan basqaǵa denim­niń saý, táni taza azamat bolýym kerek bolmaǵany ma? Esirt­kiniń taralýyna barlyq jaǵ­daı jasap qoıǵan ba deımin. Esirtkini qalaı qoldanatynyn, sizdi lázzatqa baý­laıtynyn bi­l­gi­ńiz kelse – rok mýzyka de­se­ńiz – tyńdańyz, kınofılm kóremin deseńiz kóri­ńiz, ádebı kitap oqımyn dese­ńiz – oqyńyz. Qandaı paradoks. Muny túbine deıin sheshý­ge meniń mursham da, densaýly­ǵym da, mıymnyń qabilet­t­i­li­gi de qalmady.

Aıtar sabaǵym «Basyńdy kóter, basqa eldiń jaman qasıetterin arqalaǵansha, otbasyńa, áke-shesheńe, qaryn­das­taryńa kómek kórset, ata-babalaryńnyń arýaǵyn syıla, solardyń qaldyryp ketken altyn qazynasyn saqtaı bil degen eken. Laıym, shańyraq­taryńyzǵa esirtki, araq degen bálelerdi jolatpasyn. Zardaby – kemseńdep jylaǵan áke men sheshe, qabyrǵalary sógilgen ini men qaryndastar, artyńda jylap qalǵan jesir áıel men jetim bala-shaǵa». Ánýar osylaı jazypty. Ǵalııa ári qaraı oqı almaı kóz jasyna erik berdi... 

Gaýhar MEDEÝOVA