Kásipkerlikti qoldaý maqsatynda shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý bastamasy aýyl turǵyndary úshin erekshe qýanysh ekeni belgili. О́ıtkeni Qazaqstan halqynyń negizgi bóligi qaladan shalǵaı eldi mekenderde turady. Al olardy jappaı bızneske tartý áleýmettik-ekonomıkalyq salanyń damýyna ólsheýsiz úles qosary anyq. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa arnaǵan Úndeýinde jappaı kásipkerlikti damytý aıasynda júrgizilip jatqan jumystardyń ereksheligine toqtalyp, ózin-ózi jumyspen qamtamasyz etken jáne jumyssyz azamattar arasynda jeńildigi bar shaǵyn nesıe usyný eń tıimdi mehanızm ekenin atap ótken bolatyn.
Prezıdent tapsyrmalaryn júzege asyrý maqsatynda byltyr «Bıznes Bastaý» kásipkerlik negizderin oqytý jobasy quryldy. Búginde nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy aıasyndaǵy joba birshama jumystar atqarý ústinde.
«Atameken» UKP bıznes-kommýnıkasııany memlekettik tilde damytý departamentiniń derekterine súıensek, byltyr Qazaqstannyń 14 oblysy, 80 aýdany boıynsha atalǵan jobaǵa 15000 jumyssyz ben ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar qatysqan. Olardyń 3314-i bıznes nysandaryn ashyp, kásipkerligin keńeıtken. Joǵarydaǵy baǵdarlamaǵa qatysty halyqty jumyspen qamtý jáne eńbek naryǵyn damytý departamenti bergen málimetterge qarasaq, byltyr 7 myń nan astam shaǵyn nesıe berilgen. Departament dırektorynyń orynbasary Erbolat Abýlhatınnyń aıtýynsha, alynǵan 7200 nesıeniń 6791-ne aýyldyq kásipkerler qol jetkizgen. Onyń 4127-si bıznesti endi bastap jatqan jas kásipkerler. «Bıznes Bastaý» jobasy boıynsha oqýǵa qatysýshylar arasynda orta jastaǵylardyń sany basym. Sáıkesinshe, jobaǵa qatysýshy jastar belsendiligi aıtarlyqtaı máz emes. 17-29 jas sanatynyń ókilderi respýblıka boıynsha 27 paıyzdy ǵana quraǵan.
Jalpy, «Bıznes Bastaý» kásipkerlik negizderin oqytý jobasyna keler bolsaq, onyń basqa oqytý jobalarymen salystarǵanda birneshe ereksheligi baryn aıta ketken jón. Eń alǵashqy artyqshylyǵy – áleýmettik sıpaty, ıaǵnı aýyl turǵyndaryna arnalǵan, onyń ishinde maqsatty túrde bızneske baýlıtyn alǵashqy joba. Ekinshi ereksheligi, oqytý jobasy arnaıy memleketten tómendetilgen 6 paıyzdyq mólsherlememen 18 mln teńgege deıin bólingen shaǵyn nesıeler. Budan bólek ár bıznes joba iske qosylǵannan keıingi arnaıy súıemeldeý júıesiniń jumysy.
«Atameken» UKP bıznes-kommýnıkasııany memlekettik tilde damytý departamentiniń dırektory Baýyrjan Orazǵalıevtiń aıtýynsha, qarjylandyrý arqyly «Bıznes Bastaý» jobasyna qatysýshylardyń 20 paıyzy bıznes ashý nemese keńeıtý mindetin «Atameken» UKP ózine júkteıdi. Oqytý men shaǵyn nesıeleý arqyly aýyl turǵyndaryn bızneske tartý jobasy qanatqaqty joba rejimde 2016 jyly Mańǵystaý, Aqtóbe oblystarynyń eki aýdany men bir qalasynda ótkizilgen. Jalpy, «Bıznes Bastaý» oqytý ádistemesiniń memlekettik baǵdarlamasy aıasyna enýi «Atameken» úshin jetistikti jaǵdaı. Sebebi memlekettik baǵdarlamalardyń basym kópshiligi keńsede dúnıege kelip, kókjıegin keńeıte almaı jatady.
Atameken» UKP nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasynyń ekinshi baǵyty 2017 jyldan bastap «Bıznes Bastaý» jobasyn iske asyrýda, aýyl turǵyndaryn kásipkerlik daǵdylaryna, onyń ishinde aýylsharýashylyq kooperatıvterin qurý qaǵıdalaryna, sondaı-aq olardyń bıznes-jobalaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan.
Joba jetekshileriniń bergen málimetterine súıensek, byltyr bızneske oqytý boıynsha bıyl 160 aýdandy qamtymaq. Onymen qosa 27 mono-qalalarda da bul bastama óz jumysyn júrgize bastaıdy. Olar aıtqan josparly maqsattar júzege asqan jaǵdaıda bıyl bıznes bastaýdyń qyr-syryn meńgeretinder sany elimizde 30 myńǵa artyp, keminde 6 myńy óz bıznesin dóńgeletip ketpek.
Osy jerde oqytylatyn kýrstar top ishinde de, jeke túrde de júrgiziletinin aıta ketken durys. Kýrstardyń uzaqtyǵy 1 aı boıyna júredi. Toptyq tájirıbelik sabaqtardyń jalpy uzaqtyǵy – 80 saǵat. Sondaı-aq bıznes-trener oqytýdy bilim berýdiń zamanaýı ádisterin paıdalana otyryp, ınteraktıvti túrde júrgizedi. Bul, jas kásipkerdiń bıznes-jospardy daıyndaýǵa nemese bıznes-jobany damytýyna zor múmkindik. Eger josparly jumystar kedergisiz júretin bolsa, 2017-2021 jyldar arasynda elimizde 27 myńnan astam jeke kásip ashylyp, bir joba keminde eki jumys ornyna jaǵdaı jasaıtyn bolsa, shamamen 54 myń adam jumyspen qamtylmaq.
Atalǵan jaıttardan ańǵarǵanymyzdaı, bıznes joba daıyndaýda onyń ekonomıkalyq tıimdiligi men óńirlik, aýdanaralyq tizbekterge kirýi eskerilgen jón. Odan bólek, bıznes jobalardyń súıemeldeý mehanızmi jyldan jylǵa jetildirilip otyrsa quba-qup. Berekeli bastamanyń byltyrǵy jaǵdaılaryna naqty mysaldarmen kóz júgirter bolsaq, bıznesti tabysty júrgizýdiń jarqyn mysaly retinde kásipkerliktiń qyr-syryna úırengen Darın aýylynyń 19 jastaǵy turǵyny Artýrdy alýǵa bolady. О́z isin 13 jasynan bastaǵan onyń bıznesiniń keńeıgeni sonshalyq, az ǵana ýaqyttyń ishinde qyzmet kórsetýdiń birqatar salasynda monopolıst bolyp úlgergen. Búginde jas kásipker Batys Qazaqstan oblysynyń Zelenov aýdanyna qarasty Darın aýylynda turady. Artýrdyń shaǵyn isi sol, basynda onyń ata-anasy kilem tazalaıtyn arnaıy jabdyq satyp alǵan. Artýr kóp oılanbastan qarapaıym úı sharýasynyń quralyn kishigirim bızneske aınaldyrýdy kózdegen. Nátıjesinde aýylda shaǵyn kólik jýatyn oryn ashyp, joba boıynsha oqyǵannan keıin, kelgender mashınasyn jýyp qana qoımaı, monshaǵa da túse alatyndaı qoǵamdyq monsha ashqysy keletinin aıtyp, bıyl osy iske jylyna 6 paıyzben 3 mıllıon teńge alǵan.
Jalpy, «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» Úndeýiniń tórtinshi bastamasy negizinen jappaı kásipkerliktiń damýyna, «Bastaý» jobasyna qatysýshylardyń isin ilgeri damytyp, aýyldaǵy jas kásipkerlerdiń alǵashqy qadamyn qoldaýǵa baǵyttalǵan. Taǵy bir jaıt, aýyl turǵyndaryn, onyń ishinde bıznesti endi qolǵa alyp jatqan jas kásipker kepildendirý máselesi tolǵandyratyny anyq. Sol sebepti Elbasynyń bes bastamasyn júzege asyrý maqsatynda jas kásipkerdiń alyp jatqan nesıesiniń 85 paıyzyn memleket kepildendiretinin aıta ketken durys. Al bıznesin odan ári damytýshylarǵa jańa baǵdarlamaǵa sáıkes memleket 50 paıyz kepil bolmaq.
Jalpy, atalǵan baǵdarlama boıynsha byltyr túgel somasy 32 mlrd teńge bolatyn 7200 shaǵyn nesıe berilgen bolsa, bıyl tek aýyl óńirleriniń ózine 30,8 mlrd teńge bólinip otyr. Al qalalarǵa bes áleýmettik bastama negizinde bólingen qarjy 17 mlrd teńge. Iаǵnı, bastapqy bólingen 11 mlrd teńgege 6 mlrd teńge qosymsha qarastyrylǵan.
Salystyrmaly túrde alyp qarasaq, Memleket basshysynyń aýyl turǵyndaryna jasap otyrǵan jeńildikterin osynaý sıfrlardyń ózi-aq aıqyn dáleldep tur. Demek, kóptegen aýyldaǵy qandastar keń kólemde kásibin ashyp, óz ortasyna septigin tıgizip, olardyń jumysqa ornalasýyna, sóıtip aýyl áleýetin arttyrý arqyly qoǵamnyń kelbetin túzeýge zor múmkindik almaq.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»