Taıaýda Pavlodar oblysy, Qashyr aýdany Tereńkól aýylynda turatyn seksen jasqa tolǵan Maǵataı Mustafına mynadaı áńgime aıtyp berdi.
Apamyz áńgimesinde bylaı deıdi: – Meniń kelin bolyp túsken jerim osy ózimizdiń aýdanymyzdaǵy qazirgi Fedorovka aýyldyq okrýgindegi, kezinde (Maksım Gorkıı aýdany) Qyzyltýdyń Qoıandy dep atalǵan jeri bolǵan. Mustafa áýletinen, balasy Slámǵalynyń úsh qyzdan keıingi kórgen uly Jasaýmen otaý qurdym.
Bir kezderi atalarymyz osy Qoıandy aýylynda turypty. Sodan HH ǵasyrdyń basynda, 1929 jyldyń qarasha aıynda sol kezdegi aýdan ortalyǵyna Qajymuqan Muńaıtpasov atamyz kelipti. Ol kezde ár aýyl jeke-jeke bolyp, ár qyrdyń astynda otyratyny belgili. Mysaly, Aıtpaı aýyly, Batyrhan aýyly jáne bizdiń uly atamyzdyń aýyly degendeı. Balýan atamyz Mustafa áýletin ádeıi izdep kelgen eken. Ol kezde atamyzdy izdep kelgen adamdar úıden ketpeı, bir juma atamyzdyń áńgimelerin, syr-suhbatyn estýge, aıtqan ónegeli syrlardy tyńdap, qonaq bolyp, rıza kóńilderimen attanatyn. Qajymuqan babamyzdyń rýy – qypshaq. Bizdiń de atamyzdyń rýy osy bolǵan.
Tegi balýan atamyz Ombydan saparlap kele jatqan bolsa kerek. Sodan Ertis ózeniniń shetinde otyrǵan elden osy mańaıda ózine atalas, rýlas bolatyn adamdar bar ma? – dep surasa kerek-ti. Jón biletin kisiler bizdiń uly atamyzdy aýyzǵa alyp, Tomarly aýylynyń arǵy jaǵyndaǵy Qoıandy aýylynda Mustafa degen aqsaqaldyń bar ekendigin aıtyp, jol kórsetip, jón siltep, aýylǵa alyp kelgen ǵoı. Osy Qajymuqan atamyz úıge kelgende, ony kórý úshin jınalǵan jurt tań-tamasha bolyp, aty Alash jurtyna, búkil álemge tanylǵan balýandy kórip qaıran qalypty. Qulaqtary jyrym-jyrym, muryn, bet pishini bári tyrtyq-tyrtyq. О́ziniń rýlasy ári qadirmendi aqsaqalmen tanysyp, sálem berýge kelgen balýan eki-úsh kún ǵana qonaq bolam degenimen, eki juma bizdiń elde qonaq bolyp, azdap óner kórsetip ketken eken.
Toqal tamnyń ishi-syrty adamǵa lyq tolyp, tipti ortadaǵy aınalma peshti qulatyp ketipti. Jigitter tez arada sylap, sıpap, retke keltirip, sýyp qalǵan úı ishin qaıta jylytypty. Tórde shyntaqtaı jatyp, aıaǵynyń baqaılarymen eńgezerdeı jigitterdiń sandarynan, aıaqtarynan shymshyp, baqyrtypty. Tamaqty az-azdan jeıtin kórinedi. Sonda alyp denesine qaramaı, tamaqty az jep otyrǵanyna qaıran qalǵan atamyz «Nege tamaqty az jep otyrsyń?», dep surapty.
Sonda Qajymuqan: – Oı, aqsaqal, asap tamaq jeı beretin bolsam bala-shaǵamdy kim asyraıdy? Men tek bástesken kezde ǵana jeımin, – degen eken. Qajymuqan bizdiń uly atamyz Mustafadan: «Aqsaqal úkili taqııa kıgen úsh qyzdy kórip otyrmyn, at ustaıtyn, er baladan nemereńiz joq pa?» – dep suraǵan eken. Atamyz jaryqtyq, «Joq, Qudaı buıyrtsa bolatyn shyǵar...» deıdi ǵoı, sonda Qajymuqan atamyz:
– Aqsaqal, meniń sizge aıtarym, tórtinshi nemereńiz dúnıege er bala keledi. Sol balańyzǵa tórt moldany shaqyryp, azan shaqyryp, solardyń esimin qoıyńyz! – degen eken.
Eki juma jatyp, attanatyn kezi kelgende uly atamyz kúmistelgen, beline baılap júrgen kisesi bolýy kerek, álde belbeý, sony balýanǵa beripti. Qajymuqan qansha almaımyn dese de atamyz, «Meni ádeıi izdep keldiń. Týystyǵymyzdyń bir belgisi bolsyn, taqpasań da, tórińde ilýli tursyn» dep syılapty. Keterinde balýan babamyz ózin shyǵaryp salyp turǵan dúıim jurtqa rıza bolyp, uly atamyzdy qasyna shaqyryp bata beripti.
Áýeli Alla ońdasyn, Oń jolyna bastasyn Seksen túıeń botalap, Segiz keliniń qomdasyn. Odan týǵan aq bala Aq kejebeniń ústinde Aq shabaqtaı jaınasyn. Kúr-kúr batam, kúr batam Saqtap júrgen, súr batam Bergenińdi bettep ber, Bermegenińdi saqtap ber О́sip kele jatqan urpaqtaryńa Alla taǵala tek jaqsylyq berip, Aman-esen júrip, sizderdiń joldaryńyzdy bersin!
Allam berekesin bersin, Qýlhýallanyń qýatyn bersin.
Ne bolsa-daǵy, Alla taǵala qaıyrymen bersin.
Allaýakpar! – depti.
Uly atamyz Mustafa úsh qyzdan keıin nemeresi ul bala, meniń kúıeýim bolǵan Jasaý dúnıege kelgende sol kezdegi ózderiniń tóńirekterindegi tórt molda Qoja, Ahmet, Jasaý jáne Iden degen moldalardy shaqyrtyp, azan shaqyryp, sol adamdardyń attaryn qoıǵan eken. Keıinnen tórt attyń bári qujat alǵan kezde syımaı, Jasaý qalǵan ǵoı. Azamat bolyp, er jetip, áskerı boryshyn ótep kelgennen keıin 1955 jyly maǵan kezdesip, Allanyń jazýy ǵoı, men sol jigitke turmysqa shyǵyp, úı boldyq. Bala-shaǵa ósirip, solardyń qyzyǵyn qyzyqtadyq.
Erbol AMANǴAZYULY
Pavlodar oblysy, Tereńkól aýyly