1994 jyldyń 31 shildesi...
Ekinshi qazaq ǵaryshkeri Talǵat Amangeldiuly Musabaevty ǵarysh saparyna shyǵaryp salý úshin qazaq jýrnalısteri Baıqońyrǵa taıly-taıaǵymyz qalmaı jetkenbiz. Baspasóz máslıhatynda 125 kúndik uzaq saparǵa attanyp bara jatqan «Soıýz TM-19» ekıpajanyń quramyna álemdik áriptestermen qatar turyp sát sapar – «Aq jol!» tiledik. Jıyn aıaqtalysymen jýrnalıster qonaqúıge qaıtty da, fototilshi Bersinbek Sársenuly ekeýmiz №17 alań dep atalatyn álgi ǵımarattyń holynda qalyp qoıdyq.
«Úmitsiz – shaıtan» degendeı, tars jabýly turǵan mynaý san esiktiń birinen ǵaıyptan taıyp bizdiń Talǵat Musabaev shyǵa keler, bálkim, júzbe-júz tildesip qalarmyz?
О́ıtkeni olardyń osynda qalǵanyn bilemiz. 1991 jylǵy tuńǵysh ǵaryshkerimiz Toqtar Áýbákirovpen baspasóz máslıhaty bitken soń osy ǵımarattyń syrtqy esigi ashylyp, kezdeısoq ushyrasqanbyz... Baıqońyrdyń sor tatyǵan sýyn asqazany sińire almaı ishi aýyryp, úlken qaıys dıvanda kózi kirtıip otyrǵan Bersekeńniń jaıyn sezip te turmyn. Biraq «Taǵy bir on bes mınýt otyraıyq, sodan soń qaıtamyz» dep ótindim. Ol kelisken sekildi, dańǵaradaı shı qalpaǵyn kózine túsirip, únsiz qaldy.
Senesizder me... kenet, tep-tegis kúlgin tústi qabyrǵadaǵy on-san esiktiń biri aıqara ashylyp, Talǵat aǵamyz mańdaıy jarqyrap shyǵa keldi!..
– Assalaýmaleıkým, Talǵat aǵa!
– Ýáleıkýmassalam-m...
Bersinbek te jalma-jan atyp turdy, basynan dóńgelep túsken shı qalpaǵyna qaramaı, qolyn usyna umsyna umtyldy. Bul kezde men Talǵat Musabaevtyń qushaǵynan bosaǵam. Júregim sý ete tústi... «Tártip boıynsha sapar aldynda ǵaryshkerler karantınde júredi, bógde adamdarmen qol alysýǵa, ǵaryshtaǵy stansaǵa jerdiń mıkrobyn aparýǵa da bolmaıdy» eken degendi estigenbiz. Sol sebepti de jýrnalıster tobymen suhbat kezinde eki ortada tutastaı shyny qabyrǵa turady, baılanys mıkrofon arqyly júredi.
Bersekeńniń qolyn qulshyna qysqan Talǵat aǵamyz, dóńgelep ketken shı qalpaqty suq saýsaǵymen nusqap, «Qalpaǵyńyzdy alyńyz...» dedi jarqyldaı kúlip. Ǵaryshqa áne-mine attanyp bara jatqan azamattyń sondaı sabyrly, jaıdary ári qannen qapersiz kóńil-kúıin kórip, «mıkrob» týraly umytyp, biz de erkinsı tústik. Bersinbek iske kiristi...
– Men qazir telefon soǵyp alaıyn, – dep, kezekshi ofıserdiń janyna barǵan Musabaev, áldene dedi de, telefonnyń qulaǵyn ustaǵan kúıi bizge buryla qarady.
– Qalaısyńdar?.. Ný, govorı, kak dela...
– Quttyqtaımyz Talǵat aǵa, quttyqtaımyz!..
Qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirov aǵamyzdy ǵaryshqa attandyryp salatyn 1991 jyldyń 2 qazany kúni Gagarın ushqan ataqty №2 alańnyń basynda Talǵat aǵamyzben ábden suhbattasqanym bar. Esimde, sonda bolashaq ekinshi ǵaryshkerimiz «О́te qýanyshtymyn, Toqtar Ońǵarbaıuly jol ashty... Endi men ǵaryshqa keme komandıri retinde ushamyn» degen batyl túrde. Sálden soń ǵaryshkerimiz telefonnyń qulaǵyna daýystap sóıleı bastady.
– Maǵan Qazaqstannyń Týyn alyp keldi. Qurandy umytpańyz, Qurandy! Topyraq salatyn oımaqtaı konteıner kerek...
Qarap turamyz ba, Bersinbektiń qaýyndaı fotoobektıvi salynǵan qobdıshasyn tóńkerip tastap, ishinen fotoúldir saqtaıtyn oımaqtaı qara fýtlıardy bosatyp, ǵaryshkerge usyna qoıdyq.
– O, tamasha!.. Naǵyz keregi osy edi, munda men týǵan jerdiń topyraǵyn salyp alamyn!..
Talǵat Musabaev Bersinbek Sársenuly usynǵan fotoúldir qutysyn qolyna alyp, bizdi taǵy da qapsyra qushaqtady. Alaýlaǵan qýanyshty júzi áli kóz aldymda! Ol erteń alys saparǵa, túpsiz ǵarysh keńistigin sharlaýǵa attanady. Kenet kúlgin qabyrǵamen birdeı jabysyp salynǵan bir esik ashylyp, Musabaev bizge oń qolyn kóterip qoshtasý ısharasyn jasady da, kózden ǵaıyp boldy.
Bersinbek ekeýmiz beıne tús kórgendeı kúıde otyryp qaldyq...
Talǵat Musabaev odan keıin de ǵaryshqa eki ret shyǵyp, sonyń ishinde bir kezeńdegi ashyq keńistiktegi qyzmeti úshin esimi Gınnestiń rekordtar kitabyna tirkeldi. Ǵarysh tarıhyndaǵy tuńǵysh týrıst – amerıkalyq mýltımılıarder Dennıs Tıtony ǵaryshqa aman-saý aparyp, alyp keldi. Ǵarysh pen ǵaryshkerlerimiz týraly «Egemen Qazaqstannyń» áıgili fototilshisi, ǵalamat fotojýrnalıst Bersinbek Sársenulynyń talaı-talaı sýretteri baspasóz betterinde san ret jarııalandy. О́kinishtisi, «Qazaq topyraǵynyń ǵaryshqa baryp qaıtýyna meniń úlesim bar...» dep badanadaı kúrek tisterin kórsetip kúlip júretin Bersinbek osydan dál úsh jyl buryn aýyr naýqastan qaıtys boldy.
Tarıhı kúngi tarıhı derektiń kýásindeı bolǵan Bersinbek túsirgen bul sýrettiń osyndaı bir syry bar edi...
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
Sýretti túsirgen Bersinbek SÁRSENULY
(1994 jylǵy 31 shilde, Baıqońyr, №17 alań)