Úkimet otyrysynda respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalý qorytyndylary qaraldy

El ekonomıkasynda damý qarqyny baıqalyp otyr

Bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda el ekonomıkasynyń damý qarqyny aıtarlyqtaı artyp otyr. Eldegi ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵynyń jáne kórsetiletin qyzmetter salasynyń ósýi esebinen IJО́ 4,1 paıyzdy qu­raǵan. Byltyrǵy jyly bul kór­setkish 3,6 paıyz bolǵan edi. Bul rette ınves­tı­sııanyń artyp, ın­flıa­sııanyń tómendeýi de jalpy ósimge yqpal etip otyrǵandyǵy túsinikti. 

– Inflıasııa jyl basynan beri 1,8 paıyzdy qurady. Bul 2017 jyl­dyń sáıkes kezeńi boıynsha 0,5 paıyzǵa tómen. Jyldyq mán­degi ınflıasııa – 6,6 paıyz. О́nerkásiptegi ósim 5,3 paıyzdy qurady. Bul ret­te óńdeý ónerkásibi ozyq qar­qyn kórsetip otyr. Ken óndirý ónerkásibinde óndiris 5,1 paıyzǵa ósken. Bul salada tabıǵı gaz óndirisi − 6,2 paıyz, munaı − 6,1 paıyz jáne temir keni 3,7 paıyzdy kórsetip otyr, – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov.

Mınıstrlik keltirgen aqpa­ratqa súıensek, aýyl sharýa­shy­lyǵynda dınamıka jaqsaryp, ósim 3,6 paıyzdy qurǵan. Ásirese mal sharýashylyǵy ónimderi 3,8 paıyzǵa artqan. Al I toqsandaǵy bastapqy eki aıda qurylys salasy turalap qalǵan bolatyn. Sońǵy kórsetkishte qurylys ju­mystarynyń 5,9 paıyzǵa joǵa­ry­laǵandyǵyn ańǵarýǵa bolady. 

Jıynda belgili bolǵandaı, elimizde sońǵy ýaqytta jalaqy ósip, naýryz aıynda ortasha aılyq eńbekaqy naqty kóriniste 2,4 paıyzǵa artyp, 153,2 myń teńgeni quraǵan. Eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı ornyqty, dep baǵa bergen Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov osy jyldyń naýryzynda jumyssyzdyq 4,9 paıyz deńgeıinde saqtalǵandyǵyn aıtty. 

Úkimet AQSh-tyń Reseıge qa­tysty sanksııalarynyń Qazaqstan ekonomıkasyna qanshalyqty áser etetinin saraptap shyqty. Osyǵan oraı, rýbl baǵamynyń ózgerýi boıynsha birneshe ssenarıı ázirlengen. Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenovtiń aıtýynsha, dollarǵa qatysty rýbl baǵamynyń úsh – 70, 80 jáne 90-ǵa deıin baratyn ssenarıı qarastyrylǵan. Sol boıynsha teńgeniń qalaısha ózgeretini de pysyqtalmaq. 

– Biz makroekonomıkalyq saraptamany da ótkizdik. Iаǵnı Qazaqstannyń ishki jalpy óni­miniń ósýi qalaı ózgeredi, sol jaǵy zerdelendi. Onyń syrtynda ınflıasııa, jumyssyzdyq deńgeıi jáne bıýdjettiń kórsetkishteri de qaraldy. Sanksııadan kim jáne qandaı kásiporyndar zardap shegýi yqtımal jaǵyn da qarastyryp shyqtyq. Osyǵan baılanysty Úkimettiń birlesken is-qımyl jospary ázirlendi. Úsh ssenarııdiń bireýi iske asyp jatsa, tıisti sharalar qolǵa alynady, – dedi T.Súleımenov jýrnalıs­terge bergen suxbatynda. Mı­nıs­tr­diń aıtýynsha, ázirshe rýbl­diń dollarǵa qatysty baǵa­my 61-62-niń aınalasynda bolyp tur. Oǵan munaıdyń baǵasy da oń áser etip otyr. Dese de, rýbl baǵamy­nyń ózgerýin tikeleı teń­gemen baı­lanystyrýǵa bolmaıty­nyn aıt­qan mınıstr, AQSh-tyń sank­sııa­­lary Qazaqstanǵa esh áser et­peı­tinine, teńgeniń shekti baǵa­my bu­ǵan deıin boljanǵan 340 kó­­le­­­­minde saqtalatyndyǵyna sen­dirdi. 

Bıylǵy jyly da memlekettik bıýdjettiń tolyq ıgerilmeı otyrǵandyǵyn Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov atap kórsetti. Qazyna qarjysynan bólingen 95 mlrd teńge áli eshqaıda baǵyt­talmaǵan. Onyń 6,5 mlrd teńgesi únemdelgen qarajat bolsa, ıge­ril­megen soma 89 mlrd teńgeni qu­raıdy. Eskeretini, ıgerilmegen qarajattyń 62 mlrd teńgesi Qor­ǵanys mınıstrligine tıesili bolsa, qalǵan 20 mlrd teńgeni Má­denıet jáne sport, Ishki ister, Aýyl sharýashylyǵy, Bilim jáne ǵylym, Ádilet mınıstrlikteri men Ulttyq qaýipsizdik komıteti ıgerýi tıis edi.

Bıýdjet parametrleriniń oryndalýyna tolyǵyraq toq­tal­ǵan mınıstr salyq pen syrtqy saý­da aınalymyndaǵy jospar­lar da belgilengen mejeden asy­ra oryndalǵanyn atap ótti. Qazaq­stannyń Eýrazııalyq ekonomı­kalyq odaq (EAEO) elderimen ózara saýda kólemi 2018 jyldyń qańtar-aqpanynda 2605,8 mln dollardy qurady. Bul 2017 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 6,1 paıyzǵa artyq. Qazaqstannyń EAEO elderine eksporty − 839 mln dollardy, al ımport − 1766,8 mln dollar­dy quraǵan. Qa­zaq­stannyń EAEO elderimen syrt­qy saýda aı­na­lymynyń jalpy kólemi Reseımen − 91,6 paıyz, Qyr­ǵyzstanmen − 4,5 paıyz, Bela­rýs­pen − 3,8 paıyz jáne Arme­nııamen 0,1 paıyzdy qurap otyr. О́z baǵyttary boıynsha In­­ves­­tısııalar jáne damý mınıs­tri Jeńis Qasymbek, Energetıka birinshi vıse-mınıstri Mahambet Dosmuhambetov 2018 jyldyń birinshi toqsanyndaǵy jumys nátıjeleri týraly baıandady.

2018 jyldyń I toqsanynda munaı jáne kondensattyń mólsheri 22,4 mıllıon tonnaǵa jetti. Bul ótken jyldyń sáıkes ke­zeńimen salystyrǵanda 6,1 paıyz­ǵa jáne osy jyldyń alǵash­qy toqsanyna kózdelgen jos­pardan 2 paıyzǵa artyq. Iri úsh joba boıynsha munaı óndi­risiniń kórsetkishi 13,5 mıllıon tonnany qurady. Atap aıt­qanda, «Qashaǵan» ken ornynda ón­d­iris 2,9 mln tonnaǵa, «Teńiz» ken ornynda 7,4 mln tonnaǵa, «Qara­shyǵanaqta» 3,2 mln tonnaǵa jetti, dedi Energetıka birinshi vıse-mınıstri M.Dosmuhambetov. Onyń aıtýynsha, jyl basynan beri 18 mıllıon tonna munaı eksporttalǵan. Qaıta óńdelgen munaıdyń mólsheri 3,9 mln tonnany qurap, jyldyń sáıkes kezeńimen 9,4 paıyzdyq ósimdi kórsetip otyr. Osy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda úsh munaı óńdeý zaýytynda munaı ónimderin óndirý mólsheri 2,8 mln tonnaǵa jetken. 

Sondaı-aq Energetıka birinshi vıse-mınıstri M.Dosmuhambetov kóktemgi egin jumystaryna dızel otynynyń qajettiligin qamtamasyz etý tolyq kólemde oryndalǵandyǵyn aıtty. Dızel otynyn jetkizýdiń bekitilgen kestesi sheńberinde aýyl sharýashylyǵyna 375 myń tonna, onyń ishinde, Atyraý zaýyty arqyly 79 myń tonna, Pavlodar zaýyty arqyly 233 myń tonna, Shymkent zaýyty arqyly 63 myń tonna kóleminde dızel otyny jetkizilýde. Naýryz aıyna josparlanǵan 109,5 myń tonna dızel otyny kóleminiń 109,7 myń tonnasy jóneltildi jáne sáýir aıynda josparlanǵan 134,5 myń tonna dızel otynynyń 25,5 myń tonnasy jóneltildi, dedi Energetıka birinshi vıse-mınıstri.

Úkimet basshysy Baqytjan Sa­ǵyntaev áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý kórsetkishterine baǵa berip, Elbasynyń Úkimetke ekonomıka ósimin qamtamasyz etý boıynsha joǵary nátıjelerge qol jetkizý mindetterin qoıyp otyrǵanyn, bul mindettiń barshaǵa ortaq ekenin tilge tıek etti.  Jıynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Mádına Ábilqasymova beıresmı jumyspen qamtylǵan adamdardy resmılendirý jáne el ekonomıkasyna tartý jónindegi jol kartasynyń iske asyrylý barysy týraly baıandady.

Jyl basynan eseptegende memlekettik organdardyń derekqoryndaǵy 2,7 mln azamattyń mártebesi anyqtalmaǵan. Búgingi tańda 607 myń adamnyń mártebesi naqtylandy. Onyń ishinde 197 qyzmetker eńbek shartyn jasap, mindetti zeınetaqy jarnalaryn aýdara bastady. 12 myń kásipker qyzmetterin tirkese, 16 myń adam jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalaryna qatysty, dedi mınıstr. Ol barlyq óńirde azamat­tardyń mártebesin anyqtaý shara­lary júrgizilip jatqanyn, 2018 jyldyń I toqsanynda res­mılendirý jónindegi óńirlik shtattar qurylyp, jol kartalary bekitilgenin atap ótti.

Aqparattyq saýattylyqty arttyrýǵa mán beriledi

Halyqtyń sıfrly saýat­tylyǵyn arttyrý barysy qalaı júzege asyrylatyny týraly sóz etken Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev 2022 jylǵa qaraı Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi turǵyndardyń aqparattyq saýattylyq deńgeıin 83 paıyzǵa deıin kóterýdi josparlap otyrǵanyn aıtty.

Búgingi kúngi kórsetkishterge sáıkes, turǵyndardyń sıfr­ly saýattylyǵynyń deńgeıi 77 paıyzdy quraıdy. Jyldyń sońyna deıin ony 78,5%-ǵa deıin kóterý kózdelip otyr. Osyǵan sáıkes sıfrly saýattylyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan ádis­temelik usynymdar jasaldy. Tyńdarmandarǵa qatysty talaptar, sıfrly saýattylyqqa oqytýdyń sanaty men formasy keltirildi. Sondaı-aq negizgi baǵyttar boıynsha oqytýdyń 4 baǵdarlamasy: bazalyq sıfr­ly daǵdylar, aqparattyq jáne tranzaksııalyq daǵdylar jáne elektrondy kommersııalyq daǵdylar bar, dedi D.Abaev. Onyń aıtýynsha, halyqtyń sıfrly saýattylyǵyn arttyrý boıynsha eki baǵyt belgilengen. Birinshisi − ortalyq memlekettik organdar halyq pen kásibı kadrlarǵa osy sala boıynsha jan-jaqty bilim beredi. Atap aıtqanda, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý, Densaýlyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym, Aýyl sharýashylyǵy mı­nıs­trlikteri jaýapty memle­kettik organdar retinde qatysady. Atalǵan memlekettik organdar sıfrly saýattylyqqa baılanysty qosymsha bilim berýge atsa­lysady. Máselen Ulttyq ekono­mıka mınıstrligi «Bıznesti júr­gizý» atty kásipkerlerdi aýqymdy oqytý jumystaryn júr­gizip jatyr. Demek, osy oqytý baǵdarlamasyna sıfrly salany kiris­tirý josparlanǵan. Al ekinshi baǵyt boıynsha el turǵyndaryn jer­gilikti atqarýshy organdar oqytpaq.

Buǵan qosa, 8 mıllıon azamatty memlekettik elektrondy qyzmet alýǵa jáne onlaın-saýda júıesin ıgerý boıynsha bazalyq bilimge úıretý kózdelgen. Bul «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy men «Qazposhta» AQ bazasynda júzege asyrylady. Ekinshi baǵyt aıasynda jergilikti atqarýshy organdar HQKO jáne Qazposhtamen birlese otyryp, eldiń barlyq túkpir-túkpirinde oqytylmaq.

Erkejan AITQAZY, «Egemen Qazaqstan»