«Araı» alǵan asýlar

Reseıdiń «Lýkoıl» munaı kompanııasy sońǵy 5 jyldan beri Qazaqstanda «Araı» áleýmettik jobasyn júzege asyryp keledi. Bul joba eń joǵarǵy baǵa – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2008 jylǵy eń úzdik áleýmettik joba syılyǵyn, sondaı-aq 2009 jyly ótken Qazaqstan Aza­mattyq forýmynyń «Tanym» syılyǵyn alyp ta úlgerdi. Onyń esesine Mańǵystaý jáne Aqtóbe oblystarynyń júzdegen turǵyndary óz isterin bastaýǵa múmkindik bergen granttarǵa ıe boldy. «Araı» baǵdarlamasy ádette jer qoınaýyn paıdalanýshylar tóleı­tin salyq tólemderinsiz jáne kelisimnen tys negizde Qazaqstan úshin ázirlengen arnaıy joba bolyp tabylady. Tek qana aýyldyqtarǵa arnalǵan bul joba «Lýkoıl» kom­panııasy arqyly tikeleı Máskeýden qarjylandyrylady. 2010 jylǵy qanatqaqty joba Aq­tóbe oblysyndaǵy Muǵaljar aý­danyn qamtydy. «Osynyń nátı­je­sinde ótinish bergen 453 adamnyń 57-si tegin grantqa ıe boldy. Sóı­tip, aýdanda tigin jáne usta she­ber­hanalary, naýbaıhanalar, shashtaraz, avtoservıs salondary, jy­­ly­jaı­lar men shaǵyn fermalar, aýyl­dar­da qyzmet kórsetý ortalyqtary ash­yldy», deıdi Muǵaljar aýdany eko­no­mıka, bıýdjettik josparlaý jáne ká­sipkerlik bólim bastyǵynyń orynba­sary Talǵat О́temuratov. Osyndaı grantqa ıe bolǵan kóp balaly ana Gúlmıra Altybaeva «Ar­aı­dyń» arqasynda Aqkemir aýylyn­da óz isin bastaǵandyǵyn aıtady. «Men bala ósirip otyrǵan úı sha­rýa­syndaǵy áıel edim. «Araıdyń» 530 myń teńge gran­tyn utyp alyp, oǵan balapan ósiretin ónerkásiptik ınkýbator satyp aldym. Sóıtip, meniń óz kásipornym paıda boldy. Aqshanyń bir bóligin qys kezinde taýyqtar tu­ratyn oryn salýǵa jáne jazda qus­tar jaıylatyn alań ornatýǵa jum­sadym», deıdi ol. Gúlmıranyń taǵy bir aýyldasy Sálı Aıqojaev tabıǵatynan baǵban eken. «Bul – meniń isim, – deıdi ol. – Sondyqtan ótken jyly «Araıdyń» granty 800 myń teńgege uzy­ny 20, kól­deneńi 15 metrlik jy­ly­jaı or­nattym. Onda qııar, qy­za­naq, burysh, qyryq­qa­bat, baklajan ósiremin. Ser­gý úshin gúl de otyrǵy­zamyn. Árıne, osynyń bári az sharýa emes. Biraq paıdasy da zor. Son­dyqtan bastapqy kapıtalǵa qolym­dy jetkizgen «Araıǵa» shyn júre­gimnen alǵysymdy bildiremin». Bıylǵy jyly konkýrsqa kelip tús­ken 386 ótinimniń 35-i maqul­dan­dy. Basymdyq negizinen neǵurlym halyq­tyń áleýmettik jaǵdaıy kúr­deli bóli­gine qarata jasalyndy. «О́z bıznesterin damytý úshin qosymsha qarjyǵa kó­binese kóp balaly ana­lar­dyń, jumys­syz­dardyń, múgedek­ter­diń, oralman ot­basylardyń ne­ǵur­lym múddeli keletindigi túsi­nik­ti. О́ıtkeni, mundaı jandar ózde­rin­de kepildik zat bola bermeıtindikten, bank kredıtterine qol jetkize al­­­­maı­dy. Osyndaı jandarǵa «Araı­dyń» kó­mekke kelýi memleket pen áleýmet­tik jaýapkershiligi zor bıznes ynty­maq­tastyǵynyń jarqyn my­saly bo­lyp tabylady», deıdi Aqtóbe obly­sy ákiminiń orynba­sa­ry Roza Kemalova. Munyń syrtynda, jergilikti bılik ókilderi «Damý» kásipkerlikti damytý qory óńirlik fılıalynyń mamanda­ry­men birlese otyryp, Aq­tóbe oblysynda bıznes júrgizýdi oqy­tý isin uıym­das­tyrdy. Jyl ishin­de kásipkerliktiń teo­rııasy men praktıkasy jónindegi sheberlik sy­nyptaryn belgili bıznesmender já­ne jattyqtyrýshylar júrgizdi. «Me­niń jerlesterim oqý arqyly tegis baıyp ketedi dep aıta almaımyn. Degenmen, olar osy arqyly ózderin tekserip, óz kúshterin baıqap kórdi. Árbir kez­deri jańa bir dúnıeni ashý, buryn­ǵyny qaıta qaıtalamaý aýyl bıznesiniń bir ereksheligi bolyp ta­bylady. Sondaı jaǵdaıda ǵana jaq­sy tıimdilikke jete alamyz», deıdi Muǵaljar aýda­ny­nyń ákimi Serik Shanǵutov. 2010 jyly «Araı» baǵdarla­ma­sy­nyń aıasynda bólingen 47 mıllıon teń­ge tegis ıgerildi. Jobaǵa degen qyzy­ǵý­shylyqtyń úlken ekenin eskere oty­ryp, «Lýkoıl» kompanııasy «Araıdyń» aıasyn taǵy da eki aý­danǵa keńitip, osy tizimge Baıǵanın jáne Temir aýdan­daryn qosty. Al qarjylandyrý kóle­min 58 mıllıon teńgege deıin arttyr­dy. «Bul baǵ­darlama aýyldyq aýdandar turǵyn­da­rynyń jaǵdaıyn jaqsartyp, olar­dyń iskerlik jáne shyǵarmashylyq belsendiligin yntalandyrýǵa, jańa ju­mys oryndaryn ashýǵa, shaǵyn kásip­kerlikti damytýǵa, áleýmettik ınfra­qu­ry­lymdardy qalyptas­ty­rýǵa qyzmet etý­de», dep atap kór­set­ti Roza Kemalova. Jobanyń aýyl úshin qajet ekendigin Astanadaǵy «Lýkoıl Oversız Servıs B.V.» fılıaly bas dırek­to­rynyń or­yn­basary Vladıslav Mıhaılov ta aı­tady. «Bizge 1080 óti­nish tústi. Iаǵnı, 1 grantqa 11 óti­nish­ten aınaldy. Sóıtip, konkýrs úshin tartys kúsheıip keledi. Árıne, ol ótinishterdiń barlyǵy qar­jy­­lan­dy­rylýǵa laıyqty. Biraq baǵ­darlama resýrstary da sheksiz emes. Son­dyqtan 95 adam ǵana jeńimpaz dep tanyldy. Bizdiń maqsatymyz adam­darǵa balyq berý emes, sol balyqty ustaıtyn qarmaq berip, ony paıdalaný joldaryn úıretý», deıdi ol. Qazirgi ýaqytta «Araı» grant­ta­ryna ıe bolǵan adamdar óz arman­da­ryn shyn máninde iske asyrý ús­tinde. Olardyń joǵary ekonomı­ka­lyq belsendiligi tipti tájirıbeli ká­sipkerlerdiń ózin tánti etýde. О́ıt­keni, aýylda bir sáttiń ózinde mal sharýashylyǵy boıynsha 15 joba, 14 shashtaraz, 13 tigin sehy, 7 aıaq kıim jóndeý sheberhanasy, 4 nan-toqash já­ne kondıterlik seh, osynshama qus sha­rýashylyǵy men kompıýterlik orta­lyq, 2 shaǵyn dıirmen, dári­h­ana jáne maldárigerlik emdeý orny ashylyp jumysqa kiristi. «Araı» baǵdar­la­ma­syn úılestirýshi Gaýhar Borashevanyń aıtýy boıynsha, keıbir aýyldarda sol óńirge tán emes jalıýzder, plastıkalyq jáne kómir kúlinen blok daıyndaý óndiristeri, massaj kabıneti, aǵylshyn tilin oqy­tý ortalyqtary, tipti qýyr­shaq teatry da ashylypty. Osylaısha, «Araı» baǵdarla­ma­sy aýyldaǵy tirliktiń nyǵaıyp, jańa isterdiń bastalýyna ıgi áserin tıgizýde. Lázzat EGIBAEVA. Aqtóbe.