Búgin QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev Etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń 2018–2027 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasynyń tujyrymdamasymen tanystyrdy.
Arman Evnıevtiń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy salasynyń strategııalyq damý baǵyttaryna taldaý júrgizilip, sonyń nátıjesinde aýyl sharýashyǵy ónimderin eksportqa baǵyttaý jáne ımportty almastyrýǵa baǵyttalǵan 15 basym baǵyttar anyqtaldy.
«Etti iri qara mal sharýashylyǵynyń jáne qoı sharýashylyǵynyń áleýetiniń joǵary ekenin kórip otyrmyz. Elimizde etti mal sharýashylyǵy salasyn damytýdyń barlyq qajetti resýrstary bar», — dedi aýyl sharýashylyǵynyń birinshi vıse-mınıstri.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń derekterine sáıkes, baǵdarlamany júzege asyrý jańa mal ósirýshi-fermerler klasyn qurýǵa múmkindik beredi. Baǵdarlama aıasynda fermerlik sharýashylyqtar sanynyń 20 myńnan 100 myńǵa deıin ósýine, aýyl turǵyndaryna jumys oryndaryn 100 myńnan 500 myńǵa deıin ulǵaıtýǵa, sondaı-aq, IQM sanyn 7 mln-nan 15 mln basqa deıin kóbeıtýge, sıyr jáne qoı eti óndirisin 600 myń tonnadan 1,6 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa, eksportttan túsetin paıda kólemin $2,4 mlrd deıin ulǵaıtýǵa, bir jumysshyǵa eńbek ónimdiligin $1000-dan $8000-ǵa deıin ósirýge jol ashylady.
Arman Evnıevtiń aıtýynsha, fermerlik sharýashylyqtar óndiris modeliniń negizi bolady. Olar ónimdi ótkizý, tájirıbe almasý jáne veterınarlyq qyzmet kórsetý máseleleri boıynsha birge jumys atqarady. Jer jáne nesıe berý eń jaqsy fermerlerdi irikteý negizinde júzege asyrylatyn bolady. Asyl tuqymdy maldyń genetıkasyn qoldana otyryp mal tuqymyn jaqsartý osy baǵdarlamanyń negizgi sharty. Azyq óndirý, onyń ishinde sýarmaly jerler mańaıyna mal bordaqylaý alańdaryn shoǵyrlandyrý kózdeledi.
A. Evnıev tıptik fermerlik sharýashylyqtardy qarjylandyrý mehanızmi týraly aıta otyryp, jaıylymdardy sýlandyrý ınfraqurylymyn salý shyǵyndary ákimdikter arqyly beriletin, ınvestısııalyq sýbsıdııalar esebinen jabylatynyn málimdedi. «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ nesıelendirý arqyly mobıldi turǵyn vagon, mal qora, jyljymaly stanok satyp alýǵa nesıe beriledi. Tuqymdyq túrlendirý úshin asyl tuqymdy buqalar bordaqylaý alańdarymen tegin negizde qamtamasyz etiledi. Sıyr satyp alý О́nimdi jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy boıynsha beriletin nesıe esebinen júzege asyrylady. Azyq daıyndaý úshin tehnıka lızıngke nemese «KazAgro» UBH arqyly qaryzǵa usynylady.
Baǵdarlama aýyl sharýashylyǵy salasynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Qazirgi tańda baǵdarlamaǵa Inalca Eurasia (Eýropa), Cedar Group (Avstralııa), kompanııalary, sondaı-aq Rifa Holding jáne Citic Group qytaı korporasııalary qatysýǵa daıyn ekenin bildirdi. Qosymsha Tyson Food, JBS jáne t.b. kompanııalardan ınvestısııalar tartý múmkindigi qaralyp jatyr.
QR AShM etti mal sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń naqty mindetteri men merzimderi kórsetilgen egjeı-tegjeıli Jol kartasyn ázirledi. Jol kartasyn AО́K damytýdyń 2017–2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna engizý usynyldy.
Baǵdarlamanyń negizgi mindeti — sharýa qojalyqtaryn damytý. «QazAgro» UBH» AQ basqarma tóraǵasy Nurlybek Málelov óz baıandamasynda QazAgro qurylymy arqyly jańa baǵdarlamanyń jobasyn iske asyrý aıasynda fermerlik sharýashylyqtardy — shaǵyn bıznes sýbektilerin qarjylandyrý josparlanǵanyn atap ótti.
Osylaısha, fermerler maldardy odan ári kóbeıtip ósirý úshin tóldeıtin mal satyp alýǵa, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jáne mal azyǵy óndirisine jabdyqtar satyp alýǵa, mal ustaıtyn oryndardy salýǵa, aınalym qarajattaryn tolyqtyrýǵa jáne bıznes júrgizýge qajetti ózge de maqsattarǵa 15 jyl merzimge paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýdy eskere otyryp, jylyna 4%-ke nesıe ala alady. Bıyl barlyǵy fermerlerdi qarjylandyrýǵa shamamen 50 mlrd tg baǵyttaý josparlanǵan.
Baǵdarlamanyń tujyrymdamasy Dúnıejúzilik bank, Azııa damý banki sııaqty halyqaralyq uıymdardyń sarapshylarynyń qatysýymen ázirlendi, olar óz qarajattaryn tartý arqyly Baǵdarlamany iske asyrýǵa belsendi túrde atsalysatyn bolady.
Dúnıejúzilik banktiń Qazaqstandaǵy ókili Ato Braýn óz sózinde bul baǵdarlama Qazaqstan ekonomıkany ártaraptandyrý turǵysynan tańdaǵan ósý úlgisi úshin óte mańyzdy ekenin atap ótti. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy saýdany damytýdyń mańyzdylyǵy atalyp ótti, sebebi qazaqstandyq ónimder Reseı, Qytaı jáne Ortalyq Azııa naryqtarynda joǵary suranysqa ıe.
«Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov óz kezeginde jańa baǵdarlama mal sharýashylyǵyn damytýǵa oń áserin tıgizetinin atap ótti.
«Bul baǵdarlama tek etti mal sharýashylyǵy máselelerin ǵana emes, sondaı-aq jaıylymdardy tıimdi paıdalaný, sýarmaly jaıylymdardyń kólemin arttyrý sekildi mańyzdy máselelerdi de qozǵaıdy. Baǵdarlama jemshóp óndirisin damytýǵa baǵyttalǵanyn erekshe atap ótkim keledi», — dedi A. Myrzahmetov.
Úkimet otyrysynda agrarlyq sektor ókilderi jańa baǵdarlamanyń tujyrymdamasyna túsinikteme berip ótti. Inalca Eurasia transulttyq korporasııasynyń vıse-prezıdenti Andreı Vakýlın talqylanǵan baǵdarlamanyń ózektiligine jáne ýaqytyly qaralyp jatqanyna nazar aýdardy.
«Qazaqstan etti mal sharýashylyǵy salasynda úlken artyqshylyqqa ıe: olar malmen jumys isteı alatyn adamdar, álemdegi tabıǵı jaıylymdardyń eń úlken alaby jáne tutynýdyń negizgi naryqtaryna jaqyndyq», — dedi A. Vakýlın.
Onyń aıtýynsha, álemde damyǵan elderde damyǵan etti mal sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýa qojalyqtary 50 bas maldan turatyn fermalar. Amerıka da, Avstralııa da, Kanada da shaǵyn fermerlik múmkindikterine negizdelgen.
«Búgingi talqylanyp otyrǵan baǵdarlama shaǵyn fermerliktiń qarjylandyrýǵa, zamanaýı tehnologııalyq sheshimderge qoljetimdiligin jeńildetetin jáne satý naryǵymen qamtamasyz etetin zamanaýı etti mal sharýashylyǵynyń ınfraqurylymyn qurýǵa baǵyttalǵan. Tujyrymdama álemdik naryqtarda óz oryndaryn ıelený úshin uzaq jyl eńbek etken Avstralııa, Kanada sekildi damyǵan elderdiń tájirıbesin eskeredi. Atalǵan baǵdarlama adam áleýetin jáne Qazaqstan jeriniń áleýetin barynsha paıdalanýǵa jol ashady dep oılaımyn», — dedi Andreı Vakýlın.
Sonymen qatar, baıandamashy Inalca Eurasia kompanııasy jobany qýattylyǵy jylyna 180 myń mal soıatyn et kombınatynyń qurylysy boıynsha iske asyrýdy mamyr aıynyń sońynda bastaýdy josparlap otyrǵanyn aıtty.
«Osyndaı birneshe kásiporyndardy josparlap otyrmyz jáne osy Baǵdarlamany damytý arqyly bizde kooperasııa da, iri kásiporynda bolady degen senimdemin», — dep qorytyndylady A. Vakýlın.
«Astyq ındýstrııasy» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi Áljan Habıev óz kezeginde, Etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń 2018–2027 jyldarǵa arnalǵan ulttyq baǵdarlamasy et ındýstrııasynda bıznesin damytý úshin ne qajet ekenin anyq túsinetin ınvestor tilinde jazylǵanyn atap ótti.
«Biz bıznes retinde alǵash ret baǵdarlamany jazý men qalyptastyrýǵa qatystyq. Baǵdarlama búkil álemde qoldanylatyn naqty tehnologııaǵa negizdelgen jáne eń bastysy, bıznesti júrgizýdi qıyndatatyn sharttar joq», — dedi Á. Habıev.
«Soltústik Agro N» kompanııasy Qostanaı oblysynyń aýmaǵynda et kooperasııamen aınalysady, ol barlyq tehnologııalyq tizbekterdi qamtıdy — sharýa qojalyqtary, jemshóp óndirýshiler, maldy zamanaýı bordaqylaý, et kombınaty jáne ónimderdi ótkizý.
«Baǵdarlamada qarastyrylǵan sharalar elimizde etti mal sharýashylyǵyn damytýǵa serpin beretinine senimdimiz. Elimiz agrarlyq eksporttyq ónimderdiń, ásirese et óndirisiniń álemdegi iri óndirýshileriniń biri bola alady», — dedi «Astyq ındýstrııasy» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi Áljan Habıev.
Sondaı-aq, otyrysta Qostanaı oblysynyń ákimi A. Muhambetov, Pavlodar oblysynyń ákimi B. Baqaýov, Almaty oblysynyń ákimi A. Batalov, Aqtóbe oblysynyń ákimi B. Saparbaev, sondaı-aq QR Premer-Mınıstriniń orynbasary — aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́. Shókeev sóz sóıledi.
Máseleni qaraý qorytyndysy boıynsha QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev Memleket basshysy «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» Joldaýynda agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıveri bolýy kerek degen mindet qoıǵanyn eske saldy.
Aýyl sharýashylyǵynyń mańyzdy quramdas bóligi — etti mal sharýashylyǵy. Qoı sharýashylyǵy, jylqy ónimderin Qytaıǵa, iri jáne usaq qara maldy BAÁ-ge jetkizý kedergileri alynyp tastaldy. Jyl sońyna deıin QHR-ǵa iri qara mal ónimderin jetkizý jumystary aıaqtalady.
«Jańa úlken naryqtar ashylyp jatqandyqtan, tıisti organdarmen josparlanǵan is-sharalarǵa qatysty barlyq máselelerdi taǵy bir ret talqylaý qajet. AО́K damytýdyń 2017–2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý aıasynda etti mal sharýashylyǵyn damytý boıynsha keshendi sharalar qaralýy tıis», — dedi Baqytjan Saǵyntaev.
Úılestirý jumystary QR Premer-Mınıstriniń orynbasary О́. Shókeevke júkteldi.