Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda mal sharýashylyǵyn damytý jaıy qaraldy. Sondaı-aq kedendik ákimshilendirýdi jetildirý, sonymen qatar medısınalyq jabdyqtardy satyp alý, biryńǵaı nomenklatýrasyn qalyptastyrý jáne servıstik qyzmet kórsetý máseleleri talqylandy.
Mal sharýashylyǵyna mańyz beriledi
Etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń 2018-2027 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasynyń tujyrymdamasymen Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy salasynyń strategııalyq damý baǵyttaryna taldaý júrgizilip, nátıjesinde aýylsharýashyq ónimderin eksportqa baǵyttaý jáne ımportty almastyrýǵa baǵyttalǵan 15 basym baǵyttar anyqtalǵan.
Mınıstrliktiń málimetine súıensek, baǵdarlamany júzege asyrý jańa mal ósirýshi-fermerler klasyn qurýǵa múmkindik beredi. Baǵdarlama aıasynda fermerlik sharýashylyqtar sanynyń 20 myńnan 100 myńǵa deıin ósýine, aýyl turǵyndaryna jumys oryndaryn 100 myńnan 500 myńǵa deıin ulǵaıtýǵa, sondaı-aq IQM sanyn 7 mln-nan 15 mln basqa deıin kóbeıtýge, sıyr jáne qoı eti óndirisin 600 myń tonnadan 1,6 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa, eksportttan túsetin paıda kólemin $2,4 mlrd deıin ulǵaıtýǵa, bir jumysshyǵa eńbek ónimdiligin $1000-dan $8000-ǵa deıin ósirýge jol ashylmaq.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi etti mal sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń naqty mindetteri men merzimderi kórsetilgen egjeı-tegjeıli jol kartasyn ázirlegen. Jol kartasyn AО́K-ti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna engizý usynylǵan.
Al «QazAgro» UBH» AQ basqarma tóraǵasy Nurlybek Málelov óz baıandamasynda QazAgro qurylymy arqyly jańa baǵdarlamanyń jobasyn iske asyrý aıasynda fermerlik sharýashylyqtardy – shaǵyn bıznes sýbektilerin qarjylandyrý josparlanǵanyn atap ótti. Osylaısha, fermerler maldardy odan ári kóbeıtip ósirý úshin tóldeıtin mal satyp alýǵa, aýylsharýashylyq tehnıkasyn jáne mal azyǵy óndirisine jabdyqtar satyp alýǵa, mal ustaıtyn oryndardy salýǵa, aınalym qarajattaryn tolyqtyrýǵa jáne bıznes júrgizýge qajetti ózge de maqsattarǵa 15 jyl merzimge paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýdy eskere otyryp, jylyna 4%-ke nesıe ala alady. Bıyl fermerlerdi qarjylandyrýǵa barlyǵy shamamen 50 mlrd tg baǵyttaý josparlanǵan.
Baǵdarlamanyń tujyrymdamasy Dúnıejúzilik bank, Azııa damý banki sııaqty halyqaralyq uıymdar sarapshylarynyń qatysýymen ázirlendi, olar óz qarajattaryn tartý arqyly baǵdarlamany iske asyrýǵa belsendi túrde atsalysatyn bolady. Máselen, Dúnıejúzilik banktiń Qazaqstandaǵy ókili Ato Braýn óz sózinde bul baǵdarlama Qazaqstan ekonomıkany ártaraptandyrý turǵysynan tańdaǵan ósý úlgisi úshin óte mańyzdy ekenin atalady. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy saýdany damytýdyń mańyzdylyǵy atalyp ótti, sebebi qazaqstandyq ónimder Reseı, Qytaı jáne Ortalyq Azııa naryqtarynda joǵary suranysqa ıe.
Sondaı-aq jıynda «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov óz kezeginde jańa baǵdarlama mal sharýashylyǵyn damytýǵa oń áserin tıgizetinin atap ótti. «Bul baǵdarlama tek etti mal sharýashylyǵy máselelerin ǵana emes, sondaı-aq jaıylymdardy tıimdi paıdalaný, sýarmaly jaıylymdardyń kólemin arttyrý sekildi mańyzdy máselelerdi de qozǵaıdy. Baǵdarlama jem-shóp óndirisin damytýǵa baǵyttalǵanyn erekshe atap ótkim keledi», dedi A. Myrzahmetov.
Úkimet otyrysynda agrarlyq sektor ókilderi jańa baǵdarlamanyń tujyrymdamasyna túsinikteme berip ótti. Inalca Eurasia transulttyq korporasııasynyń vıse-prezıdenti Andreı Vakýlın talqylanǵan baǵdarlamanyń ózektiligine jáne ýaqytyly qaralyp jatqanyna nazar aýdardy.
Sonymen qatar ol Inalca Eurasia kompanııasy jobany qýattylyǵy jylyna 180 myń mal soıatyn et kombınatynyń qurylysy boıynsha iske asyrýdy mamyr aıynyń sońynda bastaýdy josparlap otyrǵanyn aıtty. Al «Astyq ındýstrııasy» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi Áljan Habıev ulttyq baǵdarlama et ındýstrııasynda bıznesin damytý úshin ne qajet ekenin anyq túsinetin ınvestor tilinde jazylǵanyn atap ótti. «Biz bıznes retinde alǵash ret baǵdarlamany ázirleýge qatystyq. Baǵdarlama búkil álemde qoldanylatyn naqty tehnologııaǵa negizdelgen jáne eń bastysy, bıznesti júrgizýdi qıyndatatyn sharttar joq», dedi Á.Habıev.
Jıynda sondaı-aq birqatar oblys ákimderi jáne Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́.Shókeev sóz sóıledi. Máseleni qaraý qorytyndysy boıynsha Baqytjan Saǵyntaev Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıveri bolýy kerek degen mindet qoıǵanyn eske saldy.
«Jańa úlken naryqtar ashylyp jatqandyqtan, tıisti organdarmen josparlanǵan is-sharalarǵa qatysty barlyq máselelerdi taǵy bir ret talqylaý qajet. AО́K-ti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý aıasynda etti mal sharýashylyǵyn damytý boıynsha keshendi sharalar qaralýy tıis», dedi B.Saǵyntaev.
Kedendik úderister avtomattandyryldy
Úkimet otyrysynda kedendik ákimshilendirýdi jetildirý máseleleri boıynsha «Astana-1» avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesi jobasyn iske asyrý barysy týraly Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov pen Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev baıandady.
B.Sultanovtyń aıtýynsha, kedendik ákimshiliktendirýdi jetildirý «100 naqty qadam» Ult josparynyń, bıyl kúshine engen jańa Keden kodeksiniń normalary aıasynda júrgizilip jatyr. BUU IýNKTAD-pen birlesip «Astana-1» aqparattyq júıesi engizilýde. Máselen, 2017 jylǵy 1 qazannan bastap «Kedendik tranzıt» kishi júıesi iske qosyldy, 200 myńnan astam tranzıttik deklarasııa resimdeldi, onyń ishinde 92%-ten astamy (180 myńnan astam tranzıttik deklarasııa) 1 mınýttan aspaıtyn ýaqytta shyǵaryldy. Osy jyldyń 1 qańtarynan bastap «Eksport» kedendik rásimi boıynsha «Kedendik deklarasııalaý» kishi júıesi iske qosylǵan.
«Bıylǵy 1 sáýirden bastap ımport boıynsha jáne qalǵan kedendik rásimder boıynsha «Astana-1» aqparattyq júıesi jumys isteýde. Búgingi tańda ımport boıynsha taýarlarǵa arnalǵan 16,3 myń deklarasııa resimdelgen, odan taýarlarǵa arnalǵan deklarasııalardyń 90%-y «jasyl dáliz» arqyly avtomatty rejimde shyǵaryldy», dedi B.Sultanov.
Al óz kezeginde Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri D.Abaev «Aqparattandyrý týraly» zańǵa sáıkes «Astana-1» aqparattyq júıesin qurý týraly tehnıkalyq mindet bekitilgenin aıtty. Osy jyldyń sáýir aıynda «Astana-1» aqparattyq júıesi men ony «E-lısenzııalaý» Memlekettik derekter qorymen yqpaldastyrý júzege asyrylǵanyn jetkizdi. Mınıstrdiń málimetinshe, jol kartasy ázirlenip, bekitildi. Onyń aıasynda talap etiletin qujattar sany azaıtylyp, qyzmet kórsetý merzimi 26 jumys kúninen 8 jumys kúnine deıin qysqartylady, sondaı-aq atqarylatyn jumys jartylaı avtomattandyrýdan, tolyq avtomattandyrýǵa kóshiriledi.
Búginde 63 keden beketi jerdegi baılanys arnalary arqyly, 8 ótkizý beketi – spýtnıktik baılanys arqyly jelige qosylǵan.
Sonymen qatar «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy A.Myrzahmetov «Astana-1» AJ-ny engizý salasyndaǵy máseleler men onyń bızneske tıgizer paıdasy týraly aıtyp berdi. Sondaı-aq Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary A.Mamın men Premer-Mınıstrdiń orynbasary A.Jumaǵalıev talqylanǵan máselege qatysty pikir bildirdi.
Medısınalyq jabdyqtar jańarýda
Jıynda medısınalyq jabdyqtardy satyp alý, biryńǵaı nomenklatýrasyn qalyptastyrý jáne servıstik qyzmet kórsetý máseleleri jóninde Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov esep berdi. Mınıstrdiń málimetinshe, jaraqtandyrýdyń eń tómengi normatıvterine sáıkes medısınalyq tehnıkamen jaraqtandyrýdyń ortasha paıyzy 65,2%. Memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdaryndaǵy medısınalyq tehnıkanyń tozýy 35% astam. Medısınalyq tehnıkany jańartýǵa degen qajettilik jyl saıyn 96 mlrd teńgeni quraıdy.
2016 jyldan bastap 2018 jyldar kezeńinde jalpy somasy 128 mlrd-tan astam teńgege medısınalyq tehnıka satyp alynǵan. Budan ózge jyl saıyn jergilikti atqarýshy organdar materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrýǵa jalpy sıpattaǵy transfertter bóledi.
«Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısınalyq tehnıkany paıdalaný tıimdiligin taldaý maqsatynda 2017 jylǵy mamyr-maýsym kezeńderinde 2012-2016 jyldar aralyǵynda satyp alynǵan tehnıkaǵa kezeń-kezeńmen tekseris júrgizdi. Quny 5 mln astam teńge turatyn medısınalyq tehnıkaǵa taldaý jasaldy. Júrgizilgen aýdıt qorytyndysy boıynsha buzýshylyqtar anyqtalyp, tıisti sharalar qabyldandy», dedi E.Birtanov.
Qajettilikke júrgizilgen taldaýdan keıin jáne MJÁ men lızıng arqyly jasalǵan sharttardyń ósýiniń oń qarqynyn eskere otyryp, Mınıstrlik osy mehanızmderdi qoldaný arqyly densaýlyq saqtaý uıymdaryn jaraqtandyrý jóninde sheshim qabyldaǵan. 2016-2018 jyldar kezeńinde 4,9 mlrd teńge somasyna 241 lızıngtik joba iske asyrylǵan. «Jyldyń sońyna deıin medısınalyq uıymdardy sıfrlandyryp, olarǵa qymbat turatyn medısınalyq jabdyqtardy qosý arqyly barlyq memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdarynda monıtorıng júıesin engizý josparlanyp otyr», dedi E.Birtanov.
Bul baǵytta óńirlerde júrgizilip jatqan jumystar týraly Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi J.Túımebaev, Atyraý oblysynyń ákimi N.Noǵaev, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q.Aqsaqalov baıandady. Sondaı-aq «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy A.Myrzahmetov pikir bildirdi.
Premer-Mınıstr máseleni qaraý qorytyndysy boıynsha Densaýlyq saqtaý mınıstrligine jergilikti atqarýshy organdarmen jáne «Atameken» UKP birlesip osy baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyrýdy tapsyrdy. Budan ózge, rasıonaldy josparlaý jáne medısınalyq tehnıkany satyp alýdyń jóndiligi máselelerine nazar aýdarý tapsyryldy. Bul jabdyqtyń turyp qalý jáne ony tıimsiz paıdalaný qaýpin azaıtady.
Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»