Quralaı usynǵan qaǵıdalar

Tanymal psıholog, alty ba­la­nyń anasy Quralaı Oshaq­baeva kópten beri qazaq áıel­de­rine arnap túrli semınar ót­kizip keledi. Áleýmettik je­lil­erde Quralaıdan myńdaǵan qyz-kelinshek qıyndyqtan qu­tylýdyń, baqytty bolýdyń jolyn surap jatady. Ol turmystyń taýqymetin keship júrgen barsha qazaq áıeli jarastyqty ǵumyr keship, tatý-tátti ómir súrse deıdi. Ol usynǵan qarapaıym qaǵı­dalar eńbekqorlyqqa, qorshaǵan ortany jaqsy kórýge, izgilikti qarym-qatynasqa shaqyrady.

Kún tártibi

Adam aımen uıyqtap, kúnmen oıanýy kerek. Túske deıin tósegi jınalmaı jatqan áıeldiń jeke ómiri de jınaqy bolmaıdy. О́zińdi retke keltirý úshin kún tártibine qoıylatyn talaptaryńyz myqty bolǵany jón. Tań atyp, kún shyq­qan sátte úıdiń kúni – áıel de oıanyp, erte turǵany durys. Sa­ǵat túngi on birden keshikpeı uıyq­taý adamnyń fızıkalyq, psıhologııalyq saýlyǵyna óte paı­daly. Bul anaý aıtqandaı ǵylymı jańalyq emes, qa­ra­paıym ǵana tabıǵat zańy. Kún tár­tibi men uıqy durys bolmasa, sońy jalqaýlyq pen salaqtyqqa ulasady.

Jaqsy sóz – jarym yrys

Adam qulaǵy jaqsy dybys­tarǵa úıir bolǵany durys. Jaqsy áńgime, jaqsy án-kúı tyńdaý arqyly adam aǵzasy tazalanady. О́sek-aıańǵa úıirsektikten qara kúshterdiń yqpalyna ońaı erip ketýi ǵajap emes. Otbasyńa, ju­mysqa, jeke áýestigińe nazar bólý úshin qanshama kúsh-qýat qajet. Al izgilikke baǵyshtalǵan dúnıelerdi oqyp, kórý, aıtý arqyly ishki qýatyńyz arta túsedi. «Basymdy aýyrtpashy», «Mıymdy ashytpashy» degen sııaqty aýyzǵa qalyp bolyp ket­ken sózderdi júrdim-bardym aı­ta salýdan aýlaq bolý qajet. Osy­dan soń basyńyz, ıa mıyńyz aýyryp jatsa tańǵalmańyz. Jaq­­­­sy sóz jandy jadyratady. Aýyz­dan shyqqan sózdiń ener­getıkasy urpaqtan-urpaqqa jal­ǵasatyn dúnıe. Mundaı tanym qazaq halqynyń dástúrinde de saqtalǵan. Arýaqty syılaý, ata­dan qalǵan mıras, sóz kıesi, qar­ǵys uǵymdarynyń negizgi mánisi osynda jatsa kerek.

Jomart bolý

Ǵalamdyq kúshterdiń buljy­mas erejesi – jomart bolý. Qa­ıy­rymdylyq qylý, qolyńda bar­men bólisý baılyq pen sát­tilikke bastaıtyn jol. Jol jú­rý erejesi sııaqty ǵalamnyń da qalyptasqan qaǵıdasy bar. «Ala­ǵan qolym beregen» degen. Jo­marttyq pen janashyrlyq, meıir­bandyq shynaıy ıgilikke, izgilikke baǵyttalýy tıis. Áı­gili ál-Farabı babamyzdan «Jomarttyq degen ne?» dep su­ra­ǵanda, «Ol – ysyrap pen sarań­dyqtyń ortasy»,  dep ádemi ja­ýap bergen eken.

Daıyndaǵan Aıa О́MIRTAI,

«Egemen Qazaqstan»