Qazaqstannyń munaı men metall, ýran, astyq ónimderin eksporttaýshy el ekendigi belgili. Tipti bul ónimderdiń eksporty jóninen Qazaqstandy álemge tanymal dep aıtýǵa bolady. Máselen, astyq eksporttaý jóninen aldyńǵy on eldiń qataryna qosylsaq, ýran eksporty jóninen Kanadamen birge kóshtiń eń aldyńǵy leginde kelemiz.
Alaıda bulardyń barlyǵy shıkizat eksportynyń túrleri bolyp esepteledi. Iаǵnı bular jóninen biz jerimizdegi tabıǵat baılyǵyn paıdalanyp otyrǵan elmiz. Asty qazynaǵa toly jerimiz bizdiń álemge tanylýymyzǵa, ekonomıkamyzdyń damyp, qorlanýyna úlken qyzmet etip keledi.
Degenmen táýelsizdik jyldarynda paıda bolǵan kásipkerlik qozǵalystyń úzdiksiz damyp jetilýi, Elbasynyń basshylyǵymen sońǵy birqatar jyldardan beri elimizde ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń qolǵa alynyp, júzege asýy endi bizdiń elimizdi shıkizattan góri neǵurlym kúrdeli ónimder shyǵarýǵa da beıimdeı bastaǵandyǵyn kórip otyrmyz. Sonyń mysaly retinde mashına jasaý salasynyń jańa ónimderin aıtýǵa bolady. Álemge tanymal sheteldik iri kompanııalarmen áriptestik qatynastyń jaqsy jolǵa qoıylýy elimizdiń birneshe óńirinde kólik qurastyrý zaýyttarynyń paıda bolýyna alyp keldi. Buryn shetelderde ǵana shyǵarylyp, bizge ımporttalatyn japon, nemis, koreı, orys kólikteri endi óz ishimizde qurastyrylyp, halyqqa saýdalanýda. Bul qubylys el ishindegi eskirgen jeńil kólikterdiń azaıyp, olardyń ornyn sylań qaqqan jańa kólikterdiń basýyn jedeldetti. Halyqtyń jańa jeńil kólikterge degen suranysy, mine, osylaısha ótelýde.
Elimizde temir jol mashınalaryn jasaý isi jedel damýda. «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń osy isti strategııalyq basymdyq retinde qabyldap, belsendi áreket etýiniń nátıjesinde osydan onshaqty jyl buryn tek shetelderden ǵana kóretin ıspan vagondary bizdiń elimizdiń klımatyna beıimdelip, óz ishimizde shyǵarylýda. Sóıtip Keńes Odaǵynan muraǵa qalǵan eskirgen vagondar sanaýly jyldardyń ishinde kúrt jańartyldy. Kompanııanyń qurylymdyq bólimsheleri munymen ǵana shektelmeı, olardyń bosalqy bólshekterin de óz ishimizde shyǵaratyn boldy. El Úkimetiniń AQSh-tyń ataqty «Djeneral elektrık» kompanııasymen iskerlik qarym-qatynas ornatýy temir jol kóligi salasynda tek bizdiń elimizde ǵana emes, búkil Ortalyq Azııa óńirinde bolmaǵan múldem jańa kúrdeli tehnologııany qurastyrý isin ıgerýimizge múmkindik berdi. Osy máselede qol jetkizilgen ýaǵdalastyqqa baılanysty 2006 jyly Astana irgesinen amerıkalyq lokomotıvterdi qurastyratyn jańa kásiporyn qurylysy bastalǵan bolatyn. Ol tezdetip salynyp, jumysqa da kirisip ketti. Osy ýaqytqa deıin TE33A serııaly 300-den astam júk lokomotıvi, onshaqty TEP33A serııaly jolaýshy tasymaly lokomotıvteri shyǵarylǵan edi. Endi, mine, olardy ózimiz ǵana tutynyp qoımaı, taıaý kórshilerimizge de eksportqa shyǵara bastadyq.
Máselen, Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamınniń Tájikstan astanasy Dýshanbege jumys sapary aıasynda Hyundai County markasynyń qazaqstandyq 300 avtobýsyn, 500 júk vagonyn, 4 manevrlik jáne magıstraldy lokomotıvti jáne 5200 tonna R-65 markaly relsterin, sondaı-aq aýqymy 30 myń tonnalyq Rogýn GES-iniń qurylysy úshin «Arselor Mıttal Temirtaý» AQ óndiretin armatýralardy jetkizý týraly kommersııalyq qujattarǵa qol qoıyldy.
Aıta ketý kerek, Tájikstan óńirles elder arasyndaǵy Qazaqstannyń senimdi saýda seriktesiniń biri bolyp tabylady. Elimizdiń Ortalyq Azııadaǵy taýar aınalymynyń 20 paıyzy osy eldiń úlesine tıip otyr.
Eki el arasyndaǵy iskerlik baılanystyń keleshegi jarqyn dep aıtýǵa negiz bar. О́ıtkeni eki eldiń úkimetteri aldynda Memleket basshylarynyń ústimizdegi jyldyń naýryz aıynda Astanada júrgizilgen kelissóziniń qorytyndysyna sáıkes ózara saýda aınalymynyń kólemin 2 mlrd dollarǵa deıin jetkizý mindeti tur.
Demek, Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy jańa saýda kelisimi týraly elimizdiń merzimdi buqaralyq aqparat quraldarynda jylt etip kóringen osy jańalyqty el ekonomıkasynyń úlken jeńisi retinde baǵalaǵan jón. О́ıtkeni avtobýs, vagon, lokomotıv eksporttaý degenimiz munaı men astyq, ıaǵnı shıkizat eksporttaý degen sóz emes. Áńgimemizdiń basynda aıtyp ketkendeı, munyń mańyzy burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda tereńirek. Bul jańalyq Qazaqstannyń endigi ýaqyttary adamnyń kúshi ǵana emes, aqyl-oıy men bilimi jumsalatyn, osynyń nátıjesinde taýardyń qosymsha qunyn qalyptastyryp qana qoımaı, endi sol ónimderdi syrtqa satyp paıda tabatyn elge aınala bastaǵandyǵyn bildiredi. «Qazaqstan-2050» Strategııasynda kózdelgen negizgi maqsattardyń biri de osy bolatyn. О́ıtkeni bul is ónerkásipti ǵana emes, ondaǵy adam kapıtalyn damytý maqsatymen de tolyq ushtasyp otyr.
«Kez kelgen eldiń ónerkásiptik damý deńgeıin eń aldymen onyń mashına jasaý salasynyń damý deńgeıi, ıaǵnı osy salanyń shyǵaratyn ónimderi anyqtaıdy» degen qanatty sóz bar álemde. Lokomotıv, zamanaýı vagondar men avtokólikter satý degenimiz – bul el ekonomıkasynyń jańa deńgeıi bolyp esepteledi. Júzege asyrylý ústindegi ındýstrııalandyrý saıasatynyń naqty jemisi dep aıtamyz biz muny.
Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»