Álemdi ásem sazben áldılegen – Aıman Qojabekqyzy

Men qazaq áıeline qaıran qalam,

Jaınaǵan, jalyndaǵan, jaırańdaǵan.

Sol meniń júregimniń hanshaıymy,

Jyr shoǵyn usynamyn aıdan da oǵan.

Saradaı aqyn bolǵan, bı de bolǵan,

Dınadaı dana, darqan kúı de bolǵan.

Naıza alyp, qol bastaǵan, jaýǵa shap­­qan,

Bal-bul gúl, baqta bulbul, túzde balýan.  

Qazirgi tańda da halqyna qana­tymen sý sepken qarlyǵashtaı rııasyz qyzmet etip kele jatqan qaıratker qazaq qyzdary, Qudaıǵa táýbe, barshylyq. Sondaı sanaý­ly sańlaqtardyń biri, Alashtan at ozdyrǵan, bedeldi sahnalarda óner kórsetip, álemdi ásem sazben áldılegen, talǵamy bıik tyńdarmandaryn tamsandyryp júrgen aıaýlymyz da asylymyz – Aıman Qojabekqyzy Musaqojaeva. 

Meniń Aımandy bilgenime, tilektes bolyp júrgenime de qyryq jyldan astam ýaqyt bolypty. «Tar qoltyqtan oq tıse, tartyp alar qaryndas», dep jyraýlar tolǵaǵandaı, taryqqanǵa tirek, toryqqanǵa tilek bolatyn, mýzykany ómiriniń mánine, skrıpkany aınymas serigine aınaldyrǵan qazaqtyń qaıratker qyzy jaıynda jazylǵan maqalalar tym mardymsyz. Osy bir olqylyqtyń ornyn toltyrar ma ekenmin dep qolǵa qalam alyp otyrǵan jaıym bar. 

Teginde Musaqojaevtar áýleti – qazaq mádenıeti tarıhynda altyn árippen jazylatyn qarashańyraq. Bul áýlettiń ásirese mýzaǵa degen ińkárligi erekshe. Jer jánnaty Jetisýda, Almatynyń irgesindegi Qyzyltý deıtin aıadaı aýyldan apaly-sińlili mýzykanttar – Raısa, Raýshan, Aıman, Baqytjandar shyǵyp, týǵan elin ásem mýzyka áýenimen terbep, qala berdi kúlli álemdi tánti etip keledi. 

Ákesi Qojabek Máskeý aýyl­sha­rýashylyq akademııasyn bitirip, bir­shama basshylyq qyzmetterdi atqarǵan atpal azamat bolǵanyn el aýzynan es­tımiz. Anasy Rahıla Dútbaeva da ónerden quralaqan jan bolmaǵan, Ýálıdiń Maırasynyń ánin shyrqaǵanda júzi erekshe nurlanyp ketetin edi deıdi kózkórgender. Ol 1936 jyly Máskeýdegi Qazaq ádebıeti men máde­nıetiniń onkúndigine de qatysqan. Ár senbide ata-analary apaly-sińlili qyz­daryn jetelep Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatryna aparyp júredi. Osylaısha «Alma aǵashynan alysqa túspeıdi» degendeı, tulymshaǵy jelbiregen tórt qyz eseıe kele Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy mýzyka mektebine oqýǵa túsedi. Aımannyń mýzyka álemindegi qus jolyndaı saıraǵan sara joly osy kezden bastaldy. 

Qolyna alǵash skrıpka taıaqshasyn ustatqan ustazy Nına Mıhaılovna Patrýshevanyń esimin de Aıman ár­kez iltıpatpen eske alyp otyrady. «Dom­byram tastamaımyn qaıda barsam, Janyma júre almaımyn baılamasam» dep aqyn Kenen Ázirbaev jyrlaǵandaı, Aıman da 1965 jyldan beri skrıpka aspabyn bir sátke de qolynan tastaǵan emes. Qabiletti de qaǵilez jetkinshek qyz jetinshi synyp oqyp júrgende Almatyǵa kelgen ataqty mýzykant Aram Ilıch Hachatýrıannyń batasyn alady. Jastaıynan jasyndaı jarqyldaǵan ónerimen Jeksenbek Erkinbekov, Erkeǵalı Rahmadıev, Nurǵısa Tilendıev, Ǵazıza Jubanova, Aram Hachatýrıan, Valerıı Klımov sekildi korıfeılerdiń kózine túsedi. Odan ári P.Chaıkovskıı atyndaǵy Máskeý memlekettik konservatorııasynda jáne onyń assıstentýrasynda professor V Klımovtyń klasynda oqıdy. 

1976 jyly Iýgoslavııanyń Belgrad qalasynda ótken halyqaralyq konkýrs­ta laýreat boldy. Nebary 18 jastaǵy qarshadaı qyzdyń halyqaralyq saıys­ta Qazaqstan atynan qaımyqpaı óner kórsetip, jeńis tuǵyrynan kórinýi kórermenderdi aıryqsha tańdandyrady. Bul onyń mýzyka álemindegi alǵashqy baǵyndyrǵan shyńy edi.

Osydan keıin Aımannyń udaıy ósý, órleý, sharyqtaý joldary bas­talady. 1981 jyly Genýıadaǵy Paga­nını atyndaǵy, 1983 jyly To­kıo­daǵy, 1985 jyly Helsınkıdegi Iа.Sıbelıýs atyndaǵy, 1986 jyly Máskeýdegi P.Chaıkovskıı atyndaǵy VIII halyqaralyq konkýrstardyń laýreaty atanady.

О́nerde shekara joq, árbir ulttyń mýzykasyn túsiný úshin tildi bilý shart emes. Til jetpeıtin jerge mýzyka úni jetedi degendeı, Aımannyń skrıpkasynan shyqqan sıqyrly ún búginde álem halqynyń júregin jaýlap, janyn baýrap aldy. 

Asyly, skrıpkanyń túp atasy – qasıetti qobyz. Qazaq qobyzynyń bar­lyq ishekti aspaptardyń atasy ekendigin sońǵy jyldary etno-mýzyka tanýshylar jıi aıtyp júr. Bul týraly nemis ǵalymy V.Bahman da óz eńbekterinde jazyp ketken. 

Qobyzy kúńirengen, dombyrasy kúm­birlegen, A.Zataevıch «búkil qa­zaq dalasy án salyp turǵandaı» dep sý­retteıtin Uly Dalaǵa skrıpka aspaby HIH ǵasyrdyń basynda kelgen. Bul aspapta Jaıaý Musa da oınaǵan degen sóz bar. Abaıdyń uly Ábdirahman da skrıpkany jabyqqanda janyna serik qylǵan desedi. Búgingi tańda skrıpkany joǵary kásibı deńgeıde, álemdik masshtabta meńgergen mýzykanttardyń arasynda Aıman Musaqojaevanyń aldyna túsetin qazaq joq. Maǵan keıde Aıman qaryndasymyz osy skrıpka aspabymen birge týǵandaı, birge jaralǵandaı áser qaldyrady. 

Shanaǵynan sıqyrly saz tókken skrıpka aspaby paıda boldy delinetin Italııa jurtynan bastap, Reseı, Germanııa, Fransııa, Aýstrııa, Ispanııa, Portýgalııa, Anglııa, Fınlıandııa, Túr­kııa, Qytaı, AQSh, Kanada, Bra­zı­lııa sekildi júzden asa irgeli mem­leket­terdiń mýzykaǵa jany ińkár tyń­darmandary Aımannyń ónerine tánti boldy. Qysqasy, búginde Aımannyń óreli ónerine qoshemet kórsetpegen, tikesinen tik turyp qol soqpaǵan adam kemde-kem. Bul aýyzben aıtýǵa ǵana ońaı, munyń arǵy jaǵynda qanshama jol azaby, sonshama jan azaby jatyr. Bir tańǵalarlyǵy – bizdiń Aıman sah­naǵa kóterilgende jańbyrdan keıingi qaýy­zyn jańa ashqan jaýqazyndaı jaınap shyǵa keledi. 

Iá, biz áli kúnge deıin Táýelsizdik degen qudirettiń qunyn tolyq baǵalap, qadir-qasıetine jete almaı kelemiz. 

Táýelsizdik talaı talanttardyń ba­ǵyn jandyrdy, daryndarǵa dańǵyl jol ashty, ónerpazdarǵa shalqar shabyt syı­lady. Jyr alyby Jambyl sekildi dáýir qursaǵynan ekinshi márte qaıta tý­ǵandaı, táýelsizdikpen birge túlegen, táýel­sizdik qanattandyrǵan talanttar jaıynda sóz qozǵaǵanda aldymen Aıman Qoja­bekqyzynyń esimi eriksiz tilge oralady.

Elimiz egemendik alyp, el qata­ryna qosylyp, áli etek-jeńin qymtap úl­­ger­megen eleń-alań shaqta Elbasy N.Nazarbaevtyń el astanasyn Sary­arqanyń tórine kóshirý týraly usynysy typyrshyp júrgen talaı tulparlardyń jańa tynysyn ashqandaı boldy.

Aqmola Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy dep jarııalanǵan 1997 jyldyń sońynan bastap Elbasymen birge el­diń birtalaı azamattary Arqaǵa qa­raı kósh túzedi. Jetisýdyń janǵa jaıly jaımashýaq aýa raıyna boıymyz úırengen bizdiń birazymyz ádepkide Aqmolanyń azynaǵan aıazynan júrek­sinip, ári-sári kúıge túskenimiz de jasyryn emes. Osy kezde er azamat­qa bergisiz erekshe jigerlilikpen El­ba­synyń bir aýyz sózin jyqpaı, Aqmo­lanyń tórine Qazaq ulttyq mýzyka aka­demııasynyń qazyǵyn qaqqan qaısar qaryndasymyz Aıman Qojabekqyzy Musaqojaeva bolatyn. 

Akademııa qurý – aıtýǵa ǵana ońaı, shyndyǵynda oqý korpýstarynyń az­dyǵy, mamandardyń jetispeýshiligi, qa­­rajattyń tapshylyǵy, basqa da tolyp jatqan máselelermen aınalysý ekiniń biriniń qolynan kele qoıatyn sharýa emes. Osyndaı qyrýar qıyndyqtan taısalmaı, bilek sybana kirisip, el-jurtty tańǵaldyrǵan uıymdastyrýshylyq qasıet Aıman Qojabekqyzynyń boıynan artyǵymen tabyldy. 

Áli esimde, 2000 jyly Astanada jazýshy Sábıt Muqanovtyń 100 jyldyq mereıtoıy memlekettik deńgeıde atalyp ótti. Is-sharany ótkizý jónindegi komıssııany sol kezdegi Memlekettik hatshy Ábish Kekilbaev basqardy. Ábishtiń ózi arnaıy telefon shalyp shaqyrǵan soń Almatydan men de kelip sol jıynǵa qatystym. Saltanatty shara búgingi Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynyń Jeńis dańǵyly boıyndaǵy oqý korpýsynda ótti. Shara ústinde Prezıdent apparatynan jigitter telefon soǵyp, Elbasynyń menimen júzdeskisi keletindigin habarlady. Kezdestik. Jyly shyraıly, baıtaq áńgime boldy. Sábıt aǵamyzdyń mereıtoıyna qatysýǵa kelgen men sol kúni Elbasynyń pármenimen Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory bolyp taǵaıyndaldym.

Jańa astanaǵa ıntellıgensııa ókil­derin tartýda, mádenıet pen ónerdiń ortalyǵyna aınaldyrýǵa L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti men Qazaq ulttyq mýzyka akademııasy úlken úles qosty. Biz Aıman ekeýmiz Astanany rýhanııat ordasyna aınaldyrý jolynda aıanbaı birge qyzmet ettik. Etken eńbek pen tókken terdiń nátıjesi bolar, búginde Astana bilimi kemeldengen, mádenıeti men óneri órkendegen, eń rýhty qalalardyń biri bolyp keledi. 

Talantty adam barlyq jaǵynan da talantty. Aıman qurǵan akademııa bú­ginde elimizdiń mańdaıaldy ulttyq ýnı­versıtetine aınaldy. Mektep-kol­ledj-ýnıversıtet-magıstratýra-dok­torantý­ra­ deńgeıinde satyly bilim be­retin ja­ńa oqý baǵdarlamasy da oıdaǵydaı jú­zege asýda. 

Elordamen qatar bıylǵy jyly Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti de jıyrma jyldyǵyn toılaǵaly otyr. Irgeli oqý orny jıyrma jylda tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizdi. О́ner kóginde kóptegen jaryq juldyzdardy jaqty. Jıyrma jylda jetken jetistikterdiń basynda osy oqý ornyn joq jerden quryp, aıdaı álemge tanytqan qazaqtyń qaıratker qyzy, daryndy mýzykant, aıaýly qaryndasymyz Aıman Qojabekqyzy Musaqojaevanyń eńbegi óte zor. 

A.Musaqojaevanyń esimi búginde mýzykalyq Olımpte M.Pletnev, G.Kremer, E.Grach, V.Tretıakov, I.Gavrsh sııaq­ty álem juldyzdarymen qatar tur. Ol Shyǵys mýzykasynyń náziktigin, sezimtaldyǵyn Batys mýzykasynyń pafosymen ushtastyryp, ulttyq ónerdi álem halqyna tanytty.

Aıman Musaqojaeva skrıpkalyq mýzykanyń baı repertýaryn jınaqtady. Sonyń ishinde Iogann Sebastıan Bah, Gaıdn, Mosart, Bethoven, Paganını, Brams, Chaıkovskıı, Sıbelıýs sekildi jarqyn tulǵalardyń, jańa zaman kompozıtorlarynyń, Qazaqstan sazger­leriniń shyǵarmalary bar.

Aımannyń bıik óneri men qaırat­kerlik qyzmeti úshin memleket tarapynan alǵan marapattary men álem­dik deńgeıde ıelengen ataqtary az emes. Qazaqstan Respýblıkasynyń Mem­lekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaq­stannyń Eńbek Eri, IýNESKO syı­lyǵynyń laýreaty – «Álem ártisi»... 

Aqıqatynda, dúnıede satyp ta ala almaıtyn, tartyp ta ala almaıtyn eń qymbat syı – halyqtyń shynaıy yqylasy. Bıylǵy jyly alpysynshy kóktemin qarsy alyp otyrǵan qadirli qaryndasyma Qudaı seni osy bergen baǵa jetpes syıdan aıyrmasyn, elińniń súıispenshiligine bólenip júre ber degim keledi. 

Asyly, bıyl toqsan jyldyǵyn atap ótip jatqan Shyńǵys aǵamyzdy eske alǵanda «Adamzattyń Aıtmatovy» degen tirkes qosa aıtylady. Shyndyǵynda, Shyńǵys aǵamyz Alataýdy jaılaǵan aıadaı qyrǵyz elinen shyǵyp, ataǵy aıdaı álemge máshhúr bolǵan qalamger ári qaıratker. Aıman qaryndasymyzdy da men búginde týǵan halqynyń aıasynan asyp, ata-anasynyń, ultynyń ǵana emes, kúlli adamzattyń perzenti deńgeıine kóterilgen uly mýzykant dep baǵalaımyn. 

Kásibı mýzykanttyǵy, ustazdyǵy, sheber uıymdastyrýshylyǵy, qaırat­kerligi, osynyń báriniń basyn qosatyn Aıman Qojabekqyzynyń basty qasıeti – adamgershiligi. Men Aımannyń úlkendi úlkendeı, kishini kishideı syılaıtyn kisiligine, qazaqy tárbıesine, erekshe jaratylysyna ómir boıy tánti bolyp kele jatqan aǵalarynyń birimin.

Júreginiń keńdigimen de, jaraty­lysynyń tazalyǵymen de, kúlkisiniń shynaıylyǵymen de, Alla bergen ajarymen de Aımandy elden erekshe ǵyp bergen qazaq halqynan da, Aımandaı asyldan da aınaldyq.

Biz Aımanmen maqtana bereıik, Aıman qaryndasymyz aıdaı álemge maqtala bersin! 

Myrzataı JOLDASBEKOV