Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda aýylsharýashylyq kooperasııasyn odan ári damytý máselesi talqylandy. Sondaı-aq kanıkýl kezinde balalardyń saýyqtyrý demalysyn, bos ýaqytyn jáne ispen shuǵyldanýyn uıymdastyrý jaıy, sonymen qatar tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń tizbesin jetildirý sharalary qaraldy.
Kooperatıv kómegimen ónim óndirisin ulǵaıtý kerek
Bıylǵy jyldyń 1 sáýirindegi esep boıynsha, elimizde 62 myńnan astam adamnyń basyn biriktirgen 2849 kooperatıv tirkelipti. Bul jóninde Aýyl sharýashylyq kooperasııasyn odan ári damytý týraly baıandamasynda Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Arman Evnıev málimdedi. Aıtýynsha, 2015 jyly «Aýylsharýashylyq kooperatıvteri týraly» zańynyń qabyldanýy kooperasııany damytýdyń negizgi kedergilerin joıýǵa múmkindik bergen. Máselen, kooperatıv músheleri tabysty ózara bólisý quqyǵyna ıe boldy, kooperatıv qyzmetine jyl saıyn aýdıt júrgizý úshin revızııalyq odaqtar ınstıtýtyn damytýǵa jaǵdaı jasaldy, úsh zańnyń ornyna bir zań qoldanylatyn boldy, sondaı-aq arnaıy salyq rejimin aýylsharýashylyq kooperatıvi de paıdalana alady.
A.Evnıev sonymen qatar kooperasııany damytýdyń salalyq baǵdarlamasyn iske asyrýdyń naqty sharalary men quraldaryna keńinen toqtalyp ótti. Qorytyndysynda, aýylsharýashylyq kooperasııasynyń bastapqy kezeńi aıaqtalǵanyn. Endi aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligin arttyrýdyń negizgi quraly retinde ony damytýdyń jańa sapaly kezeńine ótetinin jetkizdi.
О́z kezeginde Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov kooperatıvterge birigý aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý jáne satý prosesterin ortalyqtandyrýǵa jáne olardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa múmkindik beretinin atap ótti. Málimdeýinshe, shaǵyn sharýashylyqtar, saýda fırmalary men agrarshylar kooperasııalarǵa birigý arqyly ózara tıimdi is-qımyldar jasaıdy, shyǵyndardy edáýir azaıtady, materıaldyq-tehnıkalyq bazany ulǵaıtady, jalpy alǵanda IJО́-niń ósýine yqpal etedi. Al AShM usynǵan jańa ádister agroónerkásip kesheninde sapaly túrde aýyl- sharýashylyq kooperasııasyn damytýǵa jáne aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkizýge jol ashpaq. Sonymen qatar T.Súleımenov aýylsharýashylyq kooperatıvteri úshin qolaıly salyq rejimi jumys isteıtinin atap ótti.
Budan ári «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ basqarma tóraǵasy Nurlybek Málelov «QazAgro» UBH» AQ aýylsharýashylyq kooperatıvterin jáne olarǵa qatysýshylardy qarjylandyratynyn atap ótti. Aıtýynsha, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha «QazAgro» holdıngi ósimdik sharýashylyǵynda egis jumystaryn ótkizý úshin 176 aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerin biriktiretin 11 aýylsharýashylyq kooperatıvin jalpy somasy 9,9 mlrd teńgege qarjylandyrǵan jáne mal sharýashylyǵynda shıkizatty óndirý men daıyndaý, aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý úshin 7390 fermerdi biriktiretin 304 aýylsharýashylyq kooperatıvin jalpy somasy 20,2 mlrd teńgege qarjylandyrǵan. Aýylsharýashylyq kooperatıvterine qatysýshylar et jáne sút baǵytyndaǵy 156 myńnan astam bas IQM satyp alǵan.
Sondaı-aq jıyn barysynda Aqtóbe oblysynyń ákimi B.Saparbaev, Almaty oblysynyń ákimi A.Batalov, Pavlodar oblysynyń ákimi B.Baqaýov, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Á.О́serbaev óńirlerdegi aýyl- sharýashylyq kooperasııalaryn damytý qarqyny týraly baıandady. Qorytyndysynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev eńbek ónimdiligi men shyǵarylatyn ónimderdiń ótken jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda oń qarqyn kórsetkenin atap ótti. Sonymen qatar birqatar naqty tapsyrmalar berildi.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine aýylsharýashylyq kooperatıvterin qurý men damytýdyń mýltıplıkatıvti áserin taldaý tapsyryldy. Atap aıtqanda, birigýdiń et jáne sút ónimderi kólemine, qurylǵan jumys oryndarynyń sanyna, suranys pen baǵaǵa áser etý deńgeıin qarastyrý tapsyryldy. Budan ózge Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birlesip, AО́K memlekettik baǵdarlamasyna túzetýler engizý aıasynda agrokooperasııalardy damytý sharalaryn egjeı-tegjeıli pysyqtaýy qajet. Qabyldanǵan sharalar aýylsharýashylyq ónimderi óndirisin ulǵaıtýdy, aýyldyq jerde jumyspen qamtýdyń joǵary bolýyn jáne aýyl-sharýashylyq ónimderiniń eksportyn odan ári arttyrýdy qamtamasyz etýi tıis.
Balalar lagerlerine qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý qajet
Úkimet otyrysynda qaralǵan kelesi másele – kanıkýl kezinde balalardyń saýyqtyrý demalysyn, bos ýaqytyn jáne ispen shuǵyldanýyn uıymdastyrý týraly Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev esep berdi. Mınıstrdiń málimetinshe, bıyl Qazaqstanda 1-10 synyp oqýshylarynyń jalpy sany 2,815 mln adamdy quraıdy. Jazǵy kanıkýl kezinde 15597 saýyqtyrý lageri men alańdary jumys isteıdi dep josparlanýda.
Balalardyń jazǵy demalysy eki baǵytta, ıaǵnı saýyqtyrý jáne ispen shuǵyldandyrý boıynsha uıymdastyrylmaq, Saýyqtyrýmen 1-10 synyp oqýshylarynyń jalpy sanynan 2,595 mln bala nemese 92,2 paıyzy qamtylady. Jazǵy kezeńde ispen shuǵyldanýmen, máselen, seksııalar, úıirmeler, klýbtar, saıahattar jáne taǵy basqamen 2,557 mln bala nemese oqýshylardyń 91 paıyzy qamtylady. Daryndy balalardyń jáne halyqtyń áleýmettik osal toptarynan shyqqan balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrýǵa qarjylyq jáne materıaldyq kómek kórsetýge jergilikti bıýdjet esebinen bıyl 4 mlrd teńgege jýyq qarajat bólingen.
Balalardyń jazǵy demalysyn jáne ispen shuǵyldanýyn uıymdastyrý jónindegi vedomstvoaralyq jumystardy úılestirý úshin sanıtarlyq-epıdemıologııalyq, órt qaýipsizdiginiń, balalar jaraqatynyń, balalardyń qadaǵalaýsyz jáne panasyz qalýynyń aldyn alýdy, medısınalyq qyzmet kórsetýdi jáne saýyqtyrýdy jergilikti jáne ortalyq memlekettik organdardyń qamtamasyz etýi boıynsha sharalardy qarastyratyn Premer-Mınıstriniń ókimi áreket etedi.
О́ńirlerdegi jaǵdaı týraly Mańǵystaý oblysynyń ákimi E.Toǵjanov, Aqtóbe oblysynyń ákimi B.Saparbaev, Astana qalasynyń ákimi Á.Isekeshev, Almaty qalasynyń ákimi B.Baıbek jáne Aqtóbe oblysy ákiminiń orynbasary V.Krylov baıandady. Qorytyndysynda Úkimet basshysy B.Saǵyntaev ákimderdiń, Ishki ister, Densaýlyq saqtaý mınıstrleriniń nazaryn balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesine aýdardy. Sondaı-aq balalar lagerleriniń jumysyna qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý jáne ata-analar men muǵalimder arasynda únemi aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizý qajettigi aıtyldy.
Tegin medısınalyq kómektiń kólemin árbir azamat bilýi tıis
Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń (TMKKK) jańa modelin ázirleý – Elbasy Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalardyń biri. Osyǵan oraı TMKKK tizbesin jetildirý sharalary týraly Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov baıandady. Densaýlyq saqtaý mınıstri TMKKK tizbesin qalyptastyrýǵa jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesinde medısınalyq kómek paketine jańa tásilderdi qaraýdy usyndy. Al bul modeldi engizýdi úsh kezeńde júzege asyrý kózdelgen. Aıtalyq, birinshi kezdeńde, qazirgi jaǵdaıda TMKKK-ny barynsha naqtylaý jáne ońtaılandyrý maqsatynda medısınalyq qyzmetterdi basym etý jáne shekteý arqyly TMKKK paketindegi medısınalyq kómektiń tolyq revızııasy júrgiziletin bolady. Ekinshisi TMKKK-niń jańa modelin MÁMS-ti engizýmen birge óristetý. Bul kezeń, E.Birtanovtyń aıtýynsha, bir jaǵynan TMKKK boıynsha memleket mindettemeleriniń naqty shegin belgileı otyryp, alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń profılaktıkasyna jáne basymdyqty damytýǵa baǵyttalǵan saıasatty odan ári qamtamasyz etýmen, ekinshi jaǵynan MÁMS júıesine tolyq kólemde kóshý jáne odan ári damytýmen sıpattalady. Úshinshisi medısınalyq tehnologııalardy damytýdy eskere otyryp, TMKKK jáne MÁMS tizimderin únemi jańartyp otyrý. Osylaısha, TMKKK-da medısınalyq kómek árbir adamǵa jedel jáne shuǵyl kúttirmeıtin jaǵdaılarda, sondaı-aq barlyq qoǵamǵa mańyzy bar, ıaǵnı demografııalyq kórsetkishterdiń nasharlaýyn týdyratyn jáne múgedektikke alyp keletin aýrýlar boıynsha kórsetiledi. Bıyl TMKKK-nyń naqtylanǵan tizbesi jasaldy, ol medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómektiń profılaktıkalyq baǵyttylyǵyna basymdyq bere otyryp, medısınalyq kómektiń formalary boıynsha qalyptastyrylǵan, deıdi mınıstr. Sondaı-aq ol MÁMS júıesinde medısınalyq kómek ár adamnyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalatynyn, TMKKK jańa modelin jáne MÁMS júıesinde medısınalyq qyzmetter paketin engizýdi qarastyratyn zań jobasy ázirlenip, saraptamanyń barlyq kezeńderinen ótkenin jetkizdi.
Qorytyndysynda Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń TMKKK-ny qurý jónindegi tásilderi qoldaýǵa ıe boldy, belgilengen tártipte Úkimetke bekitýge usynylýy tıis. Sonymen qatar Densaýlyq saqtaý mınıstrligine halyqpen aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizý tapsyryldy. Árbir azamat kepildik retinde medısınalyq kómektiń qandaı kólemi tegin beriletinin, qanshasy aqyly negizde júrgiziletinin bilýi tıis, dedi Úkimet basshysy.
Dınara BITIK, «Egemen Qazaqstan»