Asharshylyqqa quqyqtyq baǵa berilýi tıis

Aldaryndaǵy maldaryn tartyp aldy. Negizgi kúnkórisi mal bolǵan halqymyz ashtyqqa uryndy, shamasy barlar jan saýǵalap shekara asyp ketti. Sóıtip tutastaı bir ultqa qasaqana zulmat jasaldy.

Keńestik júıeniń osy bir eń aýyr qylmysy uzaq jyldar boıy asa qupııa boldy, aıtylmady da, ja­zylmady da. Tek elimiz táý­el­siz­dik alǵannan keıin ǵana, Pre­zı­­­denti­miz Nursultan Nazar­ba­evtyń pár­meni­men ashar­shy­­lyq jáne onyń zardaptary jan-jaq­­ty zerttelip, bul náýbettiń qasi­re­tin búgingi óskeleń urpaqtyń te­reń bi­lýine múmkinshilik jasaldy.

Qazirgi qoldaǵy arhıv qor­la­rynda saqtalǵan sanaq mate­rıaldary, memleket qaırat­ker­­leri men qazaqtyń zııaly qaý­ym ókilderiniń I.Stalınge, L.Mır­zo­ıanǵa jazǵan sol kezdegi hat­ta­ry jáne osy taqy­rypty te­reń zert­tegen otandyq jáne shet­el­dik tarıhshy ǵalymdardyń pikir­lerine qaraǵanda, 1930 jyly 1 maýsymǵa deıingi esep boıynsha Qazaqstanda 5 mıllıon 873 myń halyq, sonyń ishinde 4,5 mıllıon qazaqtar turǵan eken. Al 1932 jyly «Kazsovnarkomnyń» má­limetine súıene otyryp, L. Mır­zoıanǵa jazylǵan resmı hat­ta Qazaqstannyń aýyl­dyq jer­­le­rin­de­gi 4 mıllıon 800 myń halyqtyń 2 mıllıon 250 myń ǵana qalǵany atap kórsetiledi.

Demek, eki jyl ishinde ata qonysynda turyp jatqan qazaq halqy teń jartysynan aıyrylǵan. Mundaı aýyr qasiretti birde-bir halyq basynan ótkermegen eken. Qazir demograf mamandar qoldan jasalǵan osy asharshylyq bolmasa, osy kúnderi bizdiń halqymyz 45 mıllıonǵa jetýi múmkin ekenin dáleldep, aıtyp júr.

Jyldar ótip, urpaqtar da almasyp jatyr. Tarıhtyń búgingi talabyna saı bolsyn desek, osy bir asharshylyqtyń zalaly men zardabyn áli de bolsa naqtylaı túsý qajet. Qazaqstan tarıhyndaǵy osy bir náýbetti kezeńdi este qal­dy­rý úshin Úkimet aldaǵy ýaqytta myna máselelerge nazar aýdarsa:

1. Úkimet deńgeıinde otandyq jáne halyq­­a­ralyq mol tájirıbesi bar sarapshylardy tarta otyryp tarıhı qujattar men faktilerdiń, ashtyqty kózben kórgen adam­dar­dyń estelikteriniń negizinde ashar­shy­lyq­tyń qurbany bolǵan otan­das­tary­myzdyń bir­tu­tas mem­lekettik reestrin jasaý úshin ǵy­ly­mı-zertteý ortaly­ǵyn qurý ke­rek;

2. Úkimet deńgeıinde qýǵyn-súr­ginder­diń qasiretine jáne ashar­shylyq qurban­dary­na resmı qu­qyq­tyq, saıası baǵa berile­tin arnaıy sheshim shyǵarylyp, qoldan uıym­dastyrylǵan ashtyqtyń qur­bany bolǵan mıllıondaǵan jazyq­syz jandardyń rýhy aldyn­daǵy ózimizdiń azamattyq paryzymyzdy oryndaý;

3. Asharshylyqtyń qaıǵy-qasi­reti men saldary áli de bolsa keńi­nen aıtylyp, bar­lyq aqparat quraldary men arnaıy kıno­fılmder arqyly jas urpaqqa tereń jetkizilýi mindet.

 Biz osy usynysymyzdy Úkimet basshysyna depýtattyq saýalmen joldadyq.

Murat BAQTIIаRULY, Senat depýtaty