Qazaq tarıhynda qara túspen jazylatyn otyz jetiniń oırany urpaqtar jadynan umytylmaq emes. Eldiń talaı ıgi jaqsylaryn ıtjekkenge aıdap, tektilerin túrmege toǵytyp, alyptaryn oqqa baılaǵan qandy qyrǵynnyń salqyny el esinde. Elimiz egemendik alyp, óshkenimiz ben ólgenimizdi túgendegen sátte ult rýhyn kótergen, alaıda sol úshin jazyqsyz japa shekken arystarymyz ortamyzǵa qaıta oraldy.
Solaqaı saıasattyń kesirinen jazaǵa ushyraǵan azamattardy eske alý maqsatynda Jambyl oblysynyń memlekettik arhıvinde saıası qýǵyn-súrgin qurbandary urpaqtarynyń qatysýymen «Qasiretti jyldardyń yzǵary» atty dóńgelek ústel ótti. Atalǵan sharaǵa áıgili Imanjúsip Qutpanovtyń nemeresi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Raýshan Imanjúsip Astana qalasynan arnaıy kelip qatysyp, tarıhı tulǵa jóninde áńgimeledi. Qazaq rýhanııatynda aıtarlyqtaı oryny bar aqyn ári balýan Imanjúsiptiń qýǵynda júrip, ómiriniń sońǵy sátinde Jambyl oblysynyń Moıynqum aýdany, Qumózek aýylynda bolǵanyn, sonymen qatar Imanjúsiptiń tuıaǵy, óziniń ákesi Nurhan Imanjúsipulynyń О́zbekstannyń Namangan qalasyndaǵy balalar úıinde ótken taǵdyry týraly áńgimeledi.
Budan bólek, atalǵan sharaǵa qatysýshy azamattar da ózderiniń estelikterimen bólisti. Kezinde Shý aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetinde júrip saıası qýǵyn-súrgin qurbany bolǵan Saqypkereı Quramysovtyń uly, bul kúnde Jambyl oblysynyń qurmetti azamaty Shapaı Quramysov áke týraly tebirene sóz qozǵady. Al otyzynshy jyldary bylǵary zaýytynyń qyzmetkeri bola júrip baı retinde qýdalanǵan Satybaldy Itenovtiń qyzy, «Altyn alqa» ıegeri Toqtakúl Arqabaeva, Turar Rysqulovtyń úzeńgilesi bolǵan, ashtyqqa qarsy kúreste belsendilik tanytqany úshin qurban bolǵan áýlıeatalyq azamat Júnisbek Dúrimbetovtiń nemeresi Marat Dúrimbetov, sonymen qatar Sosıalıstik Eńbek Eri, kezinde qýǵyn-súrginge ushyrap, elýinshi jyldary KarLag-ta azapty kúnderdi basynan keshken Darıǵa Jantoqovanyń kelini Sáýle Imanberdıeva sııaqty azamattar estelik aıtyp, jazyqsyz qurbandardy este saqtaý úshin atqarylyp jatqan sharalarǵa toqtaldy. Osy oraıda ólketanýshy Máskeý Noqrabekov, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, jazýshy Maqulbek Rysdáýlet jáne arhıv ardageri Satybaldy Dosymbekov arhıv derekterine súıene otyryp óz oılarymen bólisti.
Qyzyl ımperııanyń solaqaı saıasatynyń kesirinen otyzynshy jyldary elimizde 103 myń adam qýǵyn-súrginge ushyrasa, olardyń 25 myńnan astamynyń atylǵany belgili. Al, Áýlıeata óńirinen «halyq jaýy» degen jalǵan jalamen 5 myńnan astam adam jazaǵa tartylyp, onyń ishinde 845 adam atylǵan. Olardyń qatarynda Qabylbek Sarymoldaev, Sydyq Ablanov, Maqsut Jylysbaev, Áshir Búrkitbaev, aǵaıyndy Nurshanovtar sııaqty belgili azamattar da bolǵan. Al belgili ekonomıst, akademık Túımebaı Áshimbaev, Sosıalıstik Eńbek Eri Darıǵa Jantaqova da sol ýaqytta qýǵynǵa ushyrap, keıin kózi tirisinde aqtalǵan azamattar. Bul kúnde Jambyl oblystyq memlekettik arhıviniń qyzmetkerleriniń qurastyrýymen asharshylyq qasiretin qamtyǵan «Jan qaıǵy» jáne stalındik terror qurbandaryna arnalǵan «Jazyqsyz jazalanǵandar» atty kitaptar jaryq kórgen.
Atalǵan dóńgelek ústelge arhıv qujattarynyń arnaıy kórmesi ázirlendi. Qujattar kórmesinde arhıv qorynda saqtaýly Turar Rysqulov pen onyń úzeńgilesterin «halyq jaýy» retinde aıyptaý ókimderi men tutqynǵa alynǵandardyń anketasy qoıyldy. Sonymen qatar birqatar azamattardyń partııa qujattary arasynan alynǵan aqtalý týraly qujattary da osy kórmeden oryn aldy.
Hamıt ESAMAN, «Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy