Ǵasyrdyń ǵalamat jobasy

Táýelsizdik alǵannan bergi jyldar ishinde eldik tuǵyrymyzdy asqaqtatqan eleýli oqıǵalar barshylyq. Sonyń ishinde halqymyzdyń búkil shejireli tarıhyna ǵajaıyp qubylys bolyp engen erekshe erlik – elordamyz Astananyń salynýy bolyp tabylady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eren erik-jigeri men balamasyz batyldyǵynyń arqasynda Saryarqa tósinde, erke Esildiń jaǵasynda HHI ǵasyr ǵajaby – Táýelsiz Qazaqstannyń araıly elordasy boı kóterdi. О́z taǵdyrlaryn eldiń elordasymen berik baılanystyrǵan azamattar da jeterlik. Biz búgin solardyń biri – Astananyń alǵashqy jyldarynda qala ákiminiń orynbasary bolǵan belgili óner qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty Tólegen MUHAMEDJANOVTY áńgimege tartqan edik.  – Tuńǵysh Prezıdentimiz Nur­sultan Nazarbaevtyń eren erli­giniń arqasynda Táýelsiz Qazaq­stannyń bas qalasy, úshin­shi myń­jyldyqtyń ǵa­ja­ıyp megapolısi – Astana boı kóterdi. El­or­damyzdy ǵasyr­dyń ǵalamat jobasy dep te ataıdy. Osy oraıda qıyn ke­zeńde elordany Aq­molaǵa aýys­tyrýdaǵy Prezıden­ti­­mizdiń ba­la­masyz bastamasy qaqynda ne aıtar edińiz? – Men búginge kóz toımastaı qulpyrǵan Astanamyzǵa qarap, onyń alǵashqy qadamdaryn, ókpeni qysqan ótpeli kezeńdegi sol bir uly erliktiń bastaýyn tebirene eske alamyn. Jasyra­ty­ny joq, al­ǵash­qyda bul ıdeıany estigende to­syrqaı qabyldap, oryndalmas arman ǵoı degen oıda boldym. Onyń sebebi de salmaqty edi. Men arý Almatyǵa shyn máninde ǵashyq bolǵan jan­dardyń birimin. Alma­ty qala­syna  16 jasymda kelip, sáý­letti shahardyń qaıtalanbas ty­nys-tirshiligine balaýsa úmitim­di jal­ǵap, osy qalada ómirimdi ótkiz­sem degen oıda boldym. Konservatorııada oqy­dym, ony bitirgen soń jemisti shyǵarmashylyq eń­bek jo­lymdy da osy qalada bastadym. Shańyraq qurdym, tórt bólmeli páter aldym. Qys­qasha aıtqanda, azamat retinde Alma­ty­dan baqy­tymdy taýyp, ba­rymdy baıandy ettim. Son­dyqtan meniń ómirimde budan basqa eli­mizdiń bas qalasy bola­dy-aý degen oı joq edi. 1997 jyly Aqmolada Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń bas­qosýy boldy. Men Assambleıa mú­shesi retinde sol jıynǵa qa­tys­tym. Osy sapar barysynda men úshin beı­málim qalany kór­mek bolyp, kóshe­lerdi uzaq ýaqyt jaıaý ara­ladym. Nege ekenin bilmeımin, sol joly bolashaq astana meniń jú­regime erekshe sezim uıalatty. Assambleıa qaladaǵy Jastar sa­raıynda ótip jatqan bolatyn. Sol jerde Qazaq radıo­synyń tilshisi menen suhbat aldy. Osy suhbat barysynda men bolashaqta osy qa­lanyń turǵyny bolamyn dep, aq­jarylqap sózim­di alǵash aıttym. 13 jeltoqsanda Aq­molaǵa taǵy kelip, Tuńǵysh Pre­zıdentimizdiń qo­ly­nan «Parasat» ordenin aldym. Adam retinde osy joly Elba­synyń eren erligine tánti bolyp, shamam jetse barlyq kúsh-jige­rimdi jumsap, Memleket basshy­sy­­nyń jańa jobasyn iske asyrýǵa óz úlesimdi qosýǵa sert berdim. Jel­toqsan aıynyń sońynda Prezıdent Ákim­shiliginde qyzmet atqa­ratyn Imanǵalı Tasmaǵambetov shaqy­ryp alyp, Elbasynyń tap­syr­masy bo­ıynsha men Aqmola qala­sy áki­miniń orynbasary bola­tynymdy aıtty. Alǵashqyda jú­rek­sinip qa­byldasam da táýekel etip kelisimimdi berdim. 7 qańtar kúni – meniń birinshi jumys kúnim edi, qala ákimi Ádil­bek Jaqsybekovpen endi ta­nysyp, óti­nish jazyp otyrǵa­nym­da, ból­mege qazaqtyń kórikti úsh kelinshegi kirip keldi. So­lardyń biri Aıman Musa­qojaeva bolatyn. Olar Aq­molada Qazaq mýzyka aka­de­mııasyn ashýdy usyn­­dy. Keıinnen bul usynys Elbasymyzdyń qol­daýyna ıe bo­lyp, naýryz aıynda resmı túrde is júzine asyryldy. Osy­laısha elimizge tanymal talaı óner maı­tal­mandary osy Akademııa ar­qyly Astanaǵa kóship kelip, el­or­da­­­­myz­dyń mádenı tarıhyna ózde­ri­niń qoltańbalaryn qal­dyra bastady. – Tólegen Muhamedjanuly, elorda Aqmolaǵa kóshirilgen al­ǵashqy jyldar ońaı bolǵan joq. Siz sol kezeńderde kóp jyl Astana qalasy ákiminiń oryn­basary retinde naqty is ba­syn­da bol­dyńyz. Sol jyldardyń este qalǵan eleýli oqıǵalaryn tilge tıek etseńiz. – Iá, jumys óte qaýyrt ári qyzyqty boldy. Biz táýelsiz eli­mizdiń bolashaq astanasynyń máde­nıet, óner jáne shyǵarmashylyq shejiresin tyń jerden qura bas­tadyq. El­or­damyzǵa alǵashqy bo­lyp kóship kelgen ujym­dardyń biri – Ǵazıza Jubanova atyn­­daǵy shekti aspaptar kvarteti bo­la­tyn. Áli esimde, men kezekti saparmen Al­matyda bol­ǵanymda talantty ji­gitterdi kórip, As­tanaǵa shaqyr­ǵan­­myn. Birde sol jigitter maǵan qońy­­raý shalyp: «Aǵa, biz qazir ǵana Asta­naǵa kóship keldik», dedi. Al men mundaı shu­ǵyl betburysty kút­­pep edim. Olar­ǵa biz baspana da­­ıyn­daý tú­gili, jańa fı­larmo­nııa­­myz da ashy­­­lyp úl­gergen joq. Ýa­qyt óte kele barlyǵy óz ornyna kel­­­di. Qazir bul kvartet dúnıe jú­zine áıgili óner ujymyna aınaldy. Men Astanada Qazaq ult aspaptar orkestriniń qurylý kezeńin jıi eske alamyn. Alǵash osy óner ujy­mynyń daıyndyq ótkizetin oryn­dary da bol­ǵan joq. Tipti repetı­sııa­laryn qatar-qatar qalaǵan kir­pishterdiń ús­tine otyryp ótkizgen kúnderi de boldy. Olar bıik óner úshin bárine tóze bildi. Orkestr quramyndaǵy óner sań­laqta­rynyń osyndaı janqııarlyqtyń arqa­synda biz 1998 jyldyń 15 sáýi­rinde Qazaq ult aspaptar orkestriniń alǵash­qy tu­saýkeser konsertin ót­kizýge qol jetkizdik. Osy oraıda or­kestrdiń birinshi bas dırıjeri Myr­zaǵalı Aıda­bolovty erekshe iltıpatpen eske ala­myn. Ozar eldiń armany bitpeıdi ǵoı, biz birinshi jyl­dyń ózinde sımfo­nııalyq orkestrdiń konsertin qoıdyq. Bul da úlken jetis­tiktiń biri dep sanaımyn. О́ıtkeni, alǵash Aqmolaǵa kelgen kezimizde qa­lada osyndaı orkestrdiń qura­mynda oınaıtyn bir de bir mýzykant joq bolatyn. Erekshe atap ótetin bir másele, Astana qalasyn qurýǵa atsa­lysqan alǵashqy lektegi jigit­ter­diń patrıottyq sezimderi óte joǵa­ry bol­dy. Olar el bolashaǵy, hal­qy­­myzdyń erteńgi ıgilikteri úshin kez kelgen qıyndyqtarǵa tótep berdi. 1998 jyly Táýelsizdik merekesin alǵash ret Astanada basqa óńirlerden, tipti Almatydan óner sheberlerin shaqyrmaı, óz kúshimizben ótkizdik. Osy merekeden keıin qala ákimi Ádil­bek Jaqsybekov maǵan telefon sha­lyp, Elbasynyń Astanada opera jáne balet teatryn ashýǵa tapsyrma bergenin aıtty. Keıbir kóbik aýyz «jana­shyrlardyń» mundaı aýqymdy shara­ny is júzine asyrý úshin keminde 10 jyl kerek» degen qarsylyqtaryna qara­mastan, biz bul isti shuǵyl qolǵa aldyq. 2000 jyldyń aqpan aıynda Úkimettiń Astana qalasynda opera jáne balet teatryn qurý týraly qaýlysy shyqty. Jeti aıdan keıin, ıaǵnı sol jyldyń qazan aıynda biz úsh klassıkalyq shyǵarmamen K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet tea­trynyń tusaý­keserin ótkizdik. Búginde táýelsiz elimizde eki birdeı aıtýly ope­ra jáne balet teatry bar. Elba­synyń bastamasy bolmasa mun­daı tarıhı qubylystar múmkin bolar ma edi?! – Bir kezderi jergilikti ulttyń ókilderi 17 paıyzdan aspaıtyn Aq­molada búgin qazaq jurtshy­lyǵy basymdyqqa ıe boldy. Bul rette atqarylǵan ıgi ister haqyn­­da ne aıtar edińiz? – Elimiz egemendik alǵan jyldary Qazaqstannyń soltústik oblysta­ryn­da qazaq­tardyń úles salmaǵy múlde az bolǵandyǵy jasyryn emes. Son­dyqtan Elbasynyń astanany elimiz­diń ortalyq aımaǵynyń kindigi – Aqmolaǵa aýys­tyrýynyń astarynda da osyndaı erteńgi el múddesin oılaǵan úlken maqsat bolǵan edi. Aqmola elimizdiń bas qalasy atanǵan kezde munda jalǵyz ǵana qazaq orta mektebi bolatyn. Bir de bir qazaq balabaqshasy bolǵan joq. Ulttyq mádenıet, óner ortalyqtary týra­ly aıtýǵa da bolmaıdy. Biz alǵashqy kúnderden bastap osyndaı keleńsiz kemshilikterdiń ornyn toltyrý sharalaryn shuǵyl qolǵa aldyq. Aqmolada ashylǵan alǵashqy №38 qazaq orta mektebi birinshi kezekte boı kótergen jańa ǵımaratta jumys isteı bastady. Sol jyldary «Aqqaıyń» atty alǵashqy qazaq balabaqshasy da esigin aıqara ashty. Qaladaǵy kó­shelerdiń, meıramhana, saýda orta­lyqtary jáne basqa qoǵamdyq oryndardyń ataý­laryn qazaqsha­laýǵa batyl bet­burys jasaldy. Mine, búgin 700 myń­nan astam halqy bar Asta­namyzda qan­das­tary­myz­dyń quramy 70 paıyz­dan asty. Qalada 50-den astam qazaq mektebi bar. Bıylǵy, Táýelsizdigi­mizdiń 20 jyldyǵy toı­lanatyn jyly irge kótergen 30 ba­labaq­sha­nyń barly­ǵy derlik ult­tyq tilimizde tárbıe beredi. – Táýelsizdigimizdiń syndarly jylda­rynda elimizdiń bas qa­la­syn Aqmolaǵa kóshirý – sózsiz El­ba­synyń erligi edi. Al endi Astana Táýelsiz Qazaqstanǵa ne berdi? – Astana – Táýelsizdik sımvoly. Tarıh úshin qas-qaǵym sát bolyp sanalatyn 14 jyldyń ishinde Asta­namyz toǵyz joldyń torabynda túıisken ekonomıkalyq jetistikter men zamanaýı ýrbanızasııalyq or­ta­­lyqqa aınaldy. Búginde báse­ke­lestik múmkindigi mol Astana álem­dik sheń­berdegi mańyzdy ortalyqqa aınal­ǵanyn da jasyra almaımyz. Astana jetistikteri el eńsesin bıiktetti. Buryn Esildiń sol jaǵa­laýynda jańa qalanyń salynýy oıǵa syımas arman sııaqty bolatyn. Endi, mine, sáýlet óneriniń ozyq úlgileri saltanat qurǵan keremet ǵımarattardan tura­tyn ásem qala kóz súısindiredi. Elbasy bas qalamyzdy kóshirgen alǵashqy kezeńinde «Astana – eko­no­mıkamyzdyń lokomotıvi bolady» degen edi. Búgin bul tujyrymnyń aqı­qattyǵyna da eshkim talasa al­maıdy. Qalada ashylǵan iri óndiris ortalyq­tary ekonomıkamyzdyń qar­­qyndy damýyna óz úlesterin qosty. Bir kezde 200 myńnan astam ǵana halqy bar qalada búginde 730 myń halyq turady. Astananyń arqasyn­da barlyq maman­dyqtarǵa suranys artty. Elimizdiń árbir óńi­rinen kelgen myńdaǵan muǵa­limder, dáriger­ler, ınjenerler, óner sheberleri óz baqytyn bas qalamyzdan tapty. Bul da Astananyń el ıgiligine qosqan eren úlesi bolsa kerek. Erterekte men Parıjde bolǵa­nymda Lývrǵa qarap, osyndaı sulý­lyqty bizdiń urpaqtarymyz kórse ǵoı dep armandaýshy edim. Jahan­dyq sáýlet óneriniń ozyq úlgilerin boıyna jınaqtaǵan Astanadaǵy bú­gingi bizdiń aıtýly ǵımarattarymyz kimnen kem?! Men osy bir sulý­lyqqa qarap «Apyr-aı, Táýel­siz­digimizdiń arqasynda Lývr bizge kelipti ǵoı», dep tolǵanamyn. Astana – táýelsiz Qazaqstannyń tarıhı jeńisi, eren jetistigi. Elbasynyń erliginiń arqa­synda ómirge kelgen shyn mánindegi ǵasyrdyń ǵalamat jobasy. Bir adamnyń armanynyń ar­qaýy retinde ómirge kelgen Asta­nanyń, aqyrynda mıllıondaǵan adam­nyń armanyna aınalýy sol adamnyń ulylyǵynyń aıǵaǵy der edim. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY.         Parlament Senatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy Deklarasııasy qabyldanǵannan keıin sol tarıhı oqıǵaǵa qatysýshylar estelik sýretke tústi.   Lebizder Nurlan SÚLEIMENOV, Parlament Senatynyń depýtaty: – Parlament Senaty el Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy qarsańynda eldigimizdi bildiretin, halqymyz­dy uıystyratyn tarıhı mańyzdy qujat qabyl­dady. Men osymen ekinshi ret zań shyǵarýshy or­gannyń deklarasııalar qabyl­daýyna qatysyp otyr­myn. Birinshisi – 1991 jyl­ǵy 16 jeltoqsanda Jo­ǵar­ǵy Keńes qabyldaǵan tá­ýelsizdik dekla­rasııasy bolsa, ekinshisi – elimizdiń Memlekettik táýel­sizdiginiń jıyrma jyldyǵy deklarasııasy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn­da bıyl­ǵy jyly atqarylýy tıis negizgi baǵyttar men mindetter aı­qyn­dalyp, sonyń ishinde Táýelsizdiktiń jıyrma jyldyǵyn el bolyp joǵary deńgeıde atap ótý máselesine erekshe mán berilgen bolatyn. Bul qujattyń qabyldanýy da osyǵan baılanysty bolyp otyr. Táýelsizdik – táńirdiń bizdiń urpaqqa bergen úlken baqyty, hal­qymyzdyń máńgilik qundylyǵy. Qazirgi kezde ata-baba­larymyzdyń san ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdiginiń arqa­synda egemendi el bolyp, etek-jeńimizdi jınap, álemniń jetekshi elderimen terezesi teń memleket quryp, ekonomıkasy eń jyldam damyp kele jatqan úsh eldiń qataryna kirip otyrmyz. Munda, árıne, Elbasy Nursul­tan Nazarbaevtyń úlken eńbegi bar ekenin atap ótýimiz kerek. Ashat KÚZEKOV, Parlament Senatynyń depýtaty: – Senbi kúni elimizde úlken tarıhı oqıǵa boldy. Par­lamenttiń joǵarǵy palatasy bir­aýyzdan elimiz­diń Memlekettik táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵy dekla­ra­sııasyn qabyldady. Qazir dúnıe júzinde saıası, ekonomıkalyq daǵdarysty bastan keship jatqan elder kóp. Al bizdiń elde múldem basqasha jaǵdaı. Bul bizdiń 20 jyldaǵy eń basty jetistigimiz dep bilemin. Munyń bári Elbasynyń táýelsizdik alǵan kezden beri júrgizip kele jatqan saıasatynyń arqasy. Jalpy, bul qujattyń máni men mańyzy zor. Deklarasııa arqyly biz ótpeli kezeńdegi barlyq qıynshylyqtardy jeńip, damýdyń jańa dańǵylyna túskenimizdi kórsetip otyrmyz. Biz bárimiz osydan 20 jyl buryn elimizdiń ál-aýqaty, turmys-tirshiligi qandaı bolǵanyn jaqsy bilemiz. Al qazirgi eldiń áleýmettik jaǵdaıyn sol kezdegi halyqtyń jumysymen salys­tyrsaq, arasy jer men kókteı. Osynyń bári – Táýelsizdiktiń arqasy, Elbasynyń syndarly saıasatynyń jemisi. Bizdiń Parlament – 100 paıyz Memleket basshysynyń komandasy. Elbasy qaı isti qolǵa alsa da, biz onyń durystyǵyn jaqsy sezinemiz. Sondyqtan Deklarasııanyń qabyldanýy óte kerek nárse dep esepteımin.