K.Nur­­baev atyndaǵy qazaq orta mek­tebine – 90 jyl

«Elý jylda – el jańa, júz jylda – qazan» dep tegin aıtpasa kerek. Búginde aýdanda jeke shańyraq qurǵan A.Baıqydyrov atyndaǵy mýzyka mektebi, M.Imashev atyndaǵy balalar sport mektebi jáne orys tilinde oqy­tatyn mektepterdiń arasynda úsh qabatty ǵımaratta ornalasqan qazaq orta mektebi de jemisti eńbek jolyn jalǵastyryp, ata-analar qaýymy men muǵalimder ujymynyń, myńdaǵan shákirtteri men túlekteriniń saǵynyp tura­tyn bilim ordasy bolyp otyr. 

Bıyl Tarbaǵataı aýdanynyń ortalyǵynda ornalasqan K.Nur­­baev atyndaǵy qazaq orta mek­tebine – 90 jyl. Sanaly ǵumyryn jetkinshekterge bilim men tár­bıe berýge arnaǵan osyn­­daǵy oqý isiniń maıtalman­dary men qamqorshy azamat­tar­dyń atynda bastaýysh synyp, fızıka, jaratylystaný pánderiniń kabınetteri ashylýda. Aýdan jurtshylyǵy, elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen mektep túlekteri bas qosqan aýdandyq má­denıet úıinde ót­ken tereń maz­mundy shejireli jıyn ǵasyrǵa jýyq tarıhy bar bilim uıasynyń mereıin asyryp, kópshilik kóńilinen shyqty. 

Álbette, mektep ujymy jas urpaqqa tálim-tárbıe berý isindegi basty tulǵa muǵa­lim­derimen, oqýda ozat, óne­geli shákirtterimen, eńbektiń ár salasynda el yqyla­syna bólengen túlekterimen maq­tanady. Mektep dırektory E.Ab­salıamov ustazdar men túlek­terdiń bilim ordasynyń mereıin ósiretin ólsheýsiz qyzmetin aı­ryqsha atap ótti. Máselen, ár jyldary osy mekteptiń orta bilim ordasyna aınalýyna atsalysqan, soǵys jyldarynda jaýyngerlik erlikterimen el qurmetine bólengen Tilegen Qınaýbaev, Igembek Tóleýtaev, Qasym Sársenbaev, Kárim Nurbaev esimderi erekshe ataldy. Aıtalyq, Zaısan pedagogıkalyq ýchılıshesiniń otyzynshy jyldardaǵy túlegi, bas-

taýysh synyptyń orys tili pániniń muǵalimi, aýdandyq oqý bóliminiń qyzmetkeri, 1940-1941 oqý jylynda Aqsýat orta mektebiniń dırektory Tilegen Qınaýbaev maıdanǵa shaqyrylyp, Máskeýge áskerı desanttar oqýyna jiberildi. Surapyl shaıqasta erligimen gvar­dııa serjanty ataǵyna jetti. Qyzyl Juldyz ordenin aldy. 1945 jyly 16 naý­ryzda Vengrııa jerinde qaza tapty. Búginde Býdapesht qalasyndaǵy baýyrlas­tar zıratyndaǵy memo­rıaldyq taqtaǵa tasyna esimi oıyp jazyl­ǵan. Jaýyngerlik erlik jolynyń qujattary elimiz­diń Qorǵanys mınıstrliginiń respýblıkalyq áskerı-tarıhı murajaıy qo­rynda saqtaýly. Uly Jeńis­tiń 70 jyldyǵynda aýdan ortaly­ǵyndaǵy kóshelerdiń birine esimi berildi. Sondaı-aq burynǵy «Aq mektep» 1938-1939 oqý jyly orta bilim ordasy bolǵanynda birin­shi dırektory Kárim Nurbaev soǵystan qaıtqannan keıin jaýapty basshylyq qyzmetter atqaryp, memleket, qoǵam qaıratkeri dáre­jesine kóterilgen. Úsh márte Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesine depýtat bolyp saılanǵan. 2001 jyly osy mektepke esimi berildi. Eldiń qıyr shetinde, oblys ortalyǵynan 400 shaqyrym, temir jol beketinen 300 shaqyrym shalǵaıda, jol qatynasy asa qıyn kezeńde oqyǵan, ómir joly ańyzǵa aınalǵan aqsýattyq túlekterdiń biri – Qabı Myńjanov. Ol jeti­jyldyqty bitirip, Qara­ǵandy qalasynyń jumysshy fakýl­tetine shaqyrýdy estip, jol-jónekeı jaıaýlap, kezikken arba, mashı­namen selbesip, qalaǵa jetipti. Maman jumysshy oqýyn bitirip, Qarsaqpaı kómir keni­shinde eńbek jolyn bastady. Aýyr jumystan qoly qalt etkende gazet-jýrnalǵa maqala jol­dap, qalam qýatymen tanyldy. Aǵamyzdyń «Sosıalıstik Qazaq­stan» gaze­tine kelý tarıhy osylaı edi. Uzaq jyldar boıy aǵa gazettiń óner­kásip bólimin basqaryp, zeınetke shyǵyp, dúnıeden ótti. Sóıtip baspasózge baryn arnaǵan atamyzdy o dúnıelik bolǵan muǵalimdermen, túlektermen birge 90 jyldyq saltanatqa jınalǵan qaýymnyń bir mınýt oryndarynan turyp únsiz eske alǵany júrekti shymyrlatty. Elimizdiń asa tanymal jýrnalısi Nurǵazy Shákeev te osy mekteptiń túlegi. Nurǵazy aǵamyzdyń elimizdiń baspa isine sińirgen eren eńbegi, qazaq baspasózi tarıhynda syn-syqaq áleminiń kóshin bastaǵan «Ara» jýrnalynyń bas redaktory bolǵany ósken jurty men oqyǵan mektebi ujymy úshin zor mereı. Sondaı-aq mektepti erekshe bıikke kótergen bir shyńy deıtindeı túlegi – KSRO Memlekettik syılyǵynyń ıegeri, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen arhıtektory, 1971-1983 jyldary Almaty qalasynyń bas arhıtektory bolǵan Adambek Qapanov. Halqymyzdyń «óli rıza bolmaı, tiri baıymaıdy» deıtin danalyq saltyn saqtaı otyryp, saltanatty jıynda sahnalyq júgirtpe beınelerde kórinip, sondaı-aq minberge kóterilgen úlken-kishiniń estelikterinde olar sanamalap atalyp, eske alyndy. Matematıkada Toq­tar Nurekenov, ádebıette Tóken Abdrahmanov, О́jiken Tyny­baeva, Tóken Ibragımov, jazýshy Ahmet Júnisov, qazaq tili dıalektologııa iliminiń bilgiri Qabdolla Qalıev, álem ártisi Baltabek Ju­maǵulov, zańger Qadyr Shy­ny­baev, dáriger ǵalym Qı­naıat Orazaev, tehnıka ǵaly­my Musa Shoqaev, podpolkovnık Málik Turysbekov, máde­nıet qaıratkeri Qonysbek Aqjasarov, kúresten KSRO sport sheberi Marat Imashev bar. Bul tizimdi jalǵastyra berýge bolady. 

Abyroıy asqaqtaǵan bilim uıasy muǵalimderiniń el ór­kenıe­tine qosar úlesi jyldan-jyl­ǵa eselene tústi. Shákirt­teri­niń sham­shyraqtaı jarqy­raǵan juldyzdy joldary jalǵa­sa bersin demekpiz.

Saırash ÁBIShQYZY,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri