ShYU-nyń múshe elderiniń ekonomıkalyq baılanystarynyń tereńdeı bastaýyna qatysty taýarlar men qyzmet túrlerine qoljetimdilikti ortaq jeńildetý baǵdarlamasyn ázirleý – Sındao qalasynda ótken uıym sammıtiniń mańyzdy qorytyndysy bolyp otyr. Jalpy sońǵy jyldary ShYU óz qyzmetiniń ekonomıkalyq bóligin burynǵydan beter jandandyra túsýde. Bul zańdylyq. О́ıtkeni uıym músheleri arasyndaǵy ózara ekonomıkalyq baılanystar kúsheıe túsýde.
Qytaı tarapy tehnologııadan qarjyǵa deıingi túrli sala boıynsha uıymǵa múshe elderdiń barlyǵyna ortaq biryńǵaı standart engizý bastamasyn kóterip otyr. Import pen eksporttaǵy oryn alatyn kedergilerdi jeńildetý ózge elderdiń ekonomıkasyna da paıdaly. Ásirese Qazaqstan ShYU elderiniń naryǵyna, onyń ishinde qytaı rynogyna esh kedergisiz kirýge múmkindik alady. Osy oraıda Qytaımen aradaǵy «Qytaıǵa qazaqstandyq aýylsharýashylyq ónimderin eksporttaý kólemin keńeıtý týraly» ekijaqty kelisimshartty atap ótýge bolady. Osylaısha, ShYU elderi aıasynda ekonomıkalyq is-sharalardy jeńildetý men ortaq standart engizý osyndaı ekijaqty uıymdasýǵa yqpal etetin bolady.
Qazirgi tańda biz is júzinde jınaqtalǵan saıası kapıtaldyń ekonomıkalyq ózara qarym-qatynasqa birtindep aýysýyn baqylap otyrmyz. Batys elderimen saıası máseleleri bar Qytaıdyń bul kúni ózine odaqtas ShYU-ǵa múshe elderdiń kompanııalaryn óz rynogynda kórýge asa qatty mán berip otyrǵanyn bilip otyrmyz. Al ShYU-ǵa múshe elder jańa rynoktyń ashylýyna baılanysty ekonomıkalyq baılanystaryn ártaraptandyrýdy qolǵa alyp otyr.
Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń ortaq baǵdarlamasyn daıyndaý týraly sheshim ShYU-ǵa múshe elderdiń birine áleýmettik turaqtylyq úshin kerek bolsa, ekinshilerin qujattyń ekonomıkalyq turǵydaǵy paıdasy kóbirek qyzyqtyrdy. Mysaly, Qytaı jáne Úndistan halqynyń sany ósýine baılanysty Reseı men Qazaqstan elderinen jetkiziletin azyq-túlik kólemin kóbeıtýdi josparlap otyr. Qytaıdyń óz elin azyq-túlikpen qamtamasyz etýi joǵary deńgeıde bolsa da joǵary sapaly ónimdi eline kirgizýge jáne óz ımportyn ártaraptandyrýǵa qulshynysy óte joǵary. О́z kezeginde Qazaqstan otandyq aýyl sharýashylyǵynyń damýyna jańa serpin beretin eksport kólemin arttyra alady.
Azyq-túlikpen qamtamasyz etýdiń qaýipsizdigi týraly baǵdarlamanyń ázirlenýiniń qanshalyqty nátıjeli bolaryn bolashaqta kóretin bolamyz. Degenmen ShYU-ǵa múshe elder aýyl sharýashylyǵy salasynda bir-birimen áriptestik ornatýǵa úlken qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
Anton BÝGAENKO,
Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń
sarapshysy (IWEP)