Elimizdiń eńseli elordasy – Astana qalasy shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqytta kóz aldymyzda kórkeıdi. Búgingi abattanǵan, araılanǵan Astanamen bir kezdegi tyń ıgerýshilerdiń ortalyǵy bolǵan Selınograd, keıin azat elde Aqmola atanǵan qalanyń keıpin múlde salystyrýǵa kelmeıdi.
El ortalyǵy Alataýdan Arqaǵa qonys aýdarǵanda san taraptan aǵylyp kelip jatqan jańa astanalyqtardyń aldynan shyǵatyn problemalar da aýqymdy bolatyn.
Turmystaǵy qıyndyqtarǵa qosa, halyqqa qyzmet kórsetý, qoǵamdyq tamaqtaný oryndary, ýaqytsha turaqtaıtyn qonaqúıler, aýyryp-syrqaı qalsańyz qaralatyn emhana men aýrýhana jetispeýshiligi kózge uryp turatyn. Ýchaskelik dárigerge kirýdiń ózi ońaı bolmaıtyn-dy. Bári tapshy, shaǵyn ǵana oblys ortalyǵyna laıyqtalǵan qala úshin ústi-ústine kelip jatqan nópir halyqtyń suranysyn óteý qıyn edi. О́ıtkeni 20 jyl buryn Astanada densaýlyq saqtaý oryndary óte az boldy. Bar-joǵy 6 emhana, dıspanserlermen qosyp eseptegende 10 shaqty aýrýhana ǵana jumys istedi. Bul óz kezeginde kádýilgideı qıyndyq týdyrdy.
Sondyqtan Almatydaǵy irgeli, qalyptasqan medısınalyq ortalyqtardyń bólimshelerin ashý qajettiligi týdy. Bul rette medısına mekemeleriniń ishinde Almatydan Arqaǵa alǵash qonys aýdarǵan Prezıdent Is basqarmasyna qarasty ortalyq edi. Shaǵyn ǵana eki qabatty ǵımarattaǵy bilikti dárigerlerge qaralý qarapaıym jurtshylyqqa armandaı kórinetin. Sol sebepti pasıentter aqyly negizde mamandardyń keńesin alýmen ǵana shektelip júrdi. Al qala turǵyndary «astanalyqtar» degen mártebesine qaramastan, derti qıyndaý tıse Almaty, Máskeý, Tashkent, Novosibir, al qoly jetkenderi alys shetelderge aǵylyp jatatyn.
– Ajar bir jasqa taıaǵanda dárigerler júreginde aqaýy bar dep esepke aldy. Astanaǵa kóship kelgende qyzym áli mektepke barmaıtyn. Birinshi synybyn aıaqtaǵanda dárigerler endi sozýǵa bolmaıtynyn, aqaýy ózdiginen biter ýaqyt ótkenin jetkizdi. Biraq operasııa jasaıtyn maman joq edi. Sóıtip Almatydaǵy Syzǵanov atyndaǵy ınstıtýtqa joldama berdi. Operasııaǵa deıin 15 metr júrse sharshap, júresinen otyra qalatyn Ajar aýrýhanadan shyqqanda haıýanattar parkin qyzyqtap, saǵattap júrgeni esimde.
Sol sátti kórgende qýanyshtan janaryma jas úırilip, kóz aldym tumandana beredi, – deıdi alǵashqy astanalyqtardyń biri Alma 18 jyl buryn kórgen qıyndyǵyn eske alyp. Sol ótpeli kezeńde Ajar ǵana emes, jany qınalǵan naýqastar Astanadan ońdy em taba almaı, basqa qalalardy nemese shetelderdi betke alatyn. Munyń barlyǵy elordanyń óz medısınalyq qurylymyn qalyptastyrýdyń ózektiligin tanytty. Búginde Elbasynyń qoldaýymen qazaqstandyq medısınanyń maqtanyshyna aınalǵan jańa zamanaýı ortalyqtar ol ýaqytta astanalyq turǵyndardyń oıynda bolmaǵan da bolar, bálkim...
Ana men bala ortalyǵyIá, kóp uzamaı jańa tehnologııalarǵa negizdelgen, zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan eń alǵashqy emdeý oryndary paıdalanýǵa berile bastady. Aldymen Astananyń Abylaı han kóshesindegi «Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyq» pasıentterge joǵary sapaly dárigerlik qyzmet kórsetýdi jolǵa qoıdy. Al syrqat balalar bolsa áli de Almatyǵa jol tartatyn. 2007 jyly Esildiń sol jaǵalaýynan «Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń» ashylýy shyn mánindegi betburysty qadam boldy.
Bul – at shaptyrym aýmaqty alyp jatqan iri emdeý mekemesi. 500 oryndyq, kóp beıindi birneshe balalar klınıkasynyń basyn quraǵan emdeý ornynyń perzenthanasy, júkti áıelderdiń patologııasyna arnalǵan birneshe bólimshesi bar. Bir pedıatrııalyq blogynyń ózinde Endokrınologııa, Jalpy somatıka, Erte jastaǵy balalar nevrologııasy, Ýronefrologııa, Revmatologııa, Dıalız, Ortopedııa, vertebrologııa bólimshesi, Onkogematologııa, Balalar hırýrgııasy, Jańa týǵan náresteler hırýrgııasy syndy sandaǵan bólimsheden turatyn klınıkanyń ashylýy eldi eleń etkizdi. Elimizdiń túkpir-túkpirinen balalar men jasóspirimder qajetti em alyp, operasııa jasatyp, dıagnozdaryn naqtylaıtyn ortalyq ǵımaratynyń ózi eńseli kórinedi. Onyń ústine klınıka ashylar sátte mamandary iriktelip, shetelderde praktıkadan ótip, jan-jaqty daıar bolyp keldi.
Álbette, baýyr eti balasynyń aýyrǵanyna qaı ata-ana shydap tura alady? Úmit arqalap Astanaǵa jetkende kómek qolyn sozatyn osyndaı ortalyqtyń bolǵanyna rızashylyǵyn bildirgen kóptegen ata-anany kezdestiremiz, redaksııaǵa da habarlasyp jatady. Al salmaǵy 500-600 gramm ǵana qyzylshaqa sábıdi kesar tiligi arqyly ana qursaǵynan alyp qatarǵa qosý qandaı qajyrly eńbek deseńizshi?!..
Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy2008 jyly el Prezıdentiniń tikeleı qoldaýymen jumysyn bastaǵan Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy jaıynda, ondaǵy dárigerlerdiń biliktiligi týrasynda estimegen jan sırek bolar, sirá. Ortalyq Azııadaǵy eń jańa emdeý ádisterin qoldaný men erte dıagnostıkalaýdan bastap pasıentterdiń ońalýymen aıaqtalatyn neırohırýrgııalyq qyzmetterdiń tolyq tizbegin kórsetetin kóshbasshy klınıka týrasynda jyly sóz jeterlik. Búginge deıin tynymsyz izdenisimen, myqty mamandardy toptastyrýmen erekshelenetin ortalyqtyń tizgini de tegeýrindi qolda. Naqty aıtqanda, Qazaqstannyń Eńbek Eri, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Serik Aqsholaqov basqaratyn ujym bir úıdiń balasyndaı, bir qoldyń salasyndaı qımyldaıdy. Jylyna 2 jarym myńdaı kúrdeli operasııa jasaıtyn ortalyqtaǵy dárigerdiń kúndelikti jumysy ómir men ólim arasyndaǵy arpalystan, tynbas taıtalastan, kúrdeli kúresten turady. Eger medısına burynǵy kúıinde bolsa ajaldyń jeńisimen aıaqtalar sátterdi qazir ómir jeńip, qýanysh eselenip, ómirdiń qymbattyǵyna odan saıyn kóz jete túsýde. Sondaı jaıttyń biri myna oqıǵa deýge bolady.
Aýrýhanaǵa jedel túrde jetkizilgen aıaǵy aýyr áıel esinen tanǵan. Anasyna da, qursaqtaǵy balasyna da aýa jetpegenine qorǵanǵan aǵzada ýaqytynan buryn tolǵaq bastalyp, shamadan tys júkti kótere almaǵan júrek toqtap qalady. Jan dármen mıǵa endovaskýlıarlyq ádispen ota jasalyp jatqanda, endi bir hırýrgter kesar tiligi arqyly náresteni aman alyp qalyp, ananyń da, balanyń da ómirlerin saqtap qaldy. Al buryn mundaı jaǵdaı qııal-ǵajaıyptyń enshisindeı kórinetin...
Búkilálemdik neırohırýrgııa qoǵamdary federasııasynyń (WFNS) bilim berý kýrstaryn ótkizip, Halyqaralyq ISO 9001-2000 sapa sertıfıkatyn ıelenip, JCI bastapqy baǵalaýynan ótken, medısına salasyndaǵy «Sapa úshin eýropalyq Gran-prı» marapatyn jáne Halyqaralyq Birikken komıssııa (Joint Commission International) akkredıtasııasyn ıelengen klınıkanyń eńbegi elimizde de laıyqty baǵasyn alýda. Sonyń bir aıǵaǵy retinde «Qyzmet kórsetýshi úzdik kásiporyn» atalymynda Qazaqstan Prezıdentiniń «Altyn sapa» syılyǵyn ıemdenýin, ortalyqtyń 6 dárigerine «Qazaqstan Respýblıkasynda neırohırýrgııalyq patologııany emdeýdiń joǵarǵy tehnologııaly ınnovasııalyq ádisterin damytý» taqyryby boıynsha jumystar sıkli úshin ǵylym men tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyq berilgenin aıtqan oryndy.
Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵyElbasynyń tapsyrmasy boıynsha 2011 jyldyń 12 qazanynan bastap esigin aıqara ashqan Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵyn ǵajaıypqa teńesek te artyq emes. Halyqaralyq sapaǵa tolyq jaýap beretin, medısınalyq qyzmet etý deńgeıi men servıs standarttaryna sáıkes Ortalyq Azııa aýmaǵyndaǵy jetekshi ortalyqta jıyrmaǵa jýyq ınnovasııalyq tehnologııa engizilgen. Medısına tilinde jasandy júrek qarynshasyn ımplantasııalaý, ROS Safe júıesin qoldanyp ota jasaý, Cardioblate júıesindegi AQSh otalary, Cardioblate radıo jıilikti ablasııa júıesin qoldana otyryp, júrek qaqpaqshasyn protezdeý, júrek transplantasııasy, EKMO kómegimen qarynshaaralyq qalqanyń kemistigin transkateterlik ádispen jabý operasııasy tárizdi tolyp jatqan túsiniksiz termınder syrtynda qanshama pasıenttiń qatarǵa qosylyp, týys-týǵan, jaqyn-jýyǵyn qýanyshqa bólegeni jatyr deseńizshi...
Al Implantasııalaý ortalyǵynyń dárigerlerimen birlese alǵash ret 2011 jylǵy 7 qarashada qan aınalymyna qosymsha qoldaý kórsetetin qondyrǵyny (Heart Made II), 2011 jylǵy 13 jeltoqsanda qazirgi zamanǵa saı Heart Ware Ventricle Assist Device (VAD) qondyrǵyny ımplantasııalaý nátıjesinde Qazaqstan ashyq júrekke jasalatyn teńdesi joq, joǵary tehnologııalyq otalardy jasaıtyn álemniń 22 eliniń qataryna ense, 2012 jylǵy 8 tamyzda ortalyq bazasynda sozylmaly júrek qyzmetiniń jetispeýshiligi bar pasıentterge transplantasııalaý júrgizildi. Transplantasııa, onyń ishinde júrek almastyrý uǵymy buryn alys shetelderdiń enshisi kórinse, endi elimizde jasalýda. Iаǵnı donor syılaǵan júrekpen ómirlerin uzartsam degen jandardyń úmit oty mazdap tur.
Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵyEmdeý ornynyń esigi álsiz bolsa da jylt etken úmitpen ashylady. Al bul mekemege kelip em alýshy úshin psıhologııalyq turǵyda boıdaǵy úreıdi jeńýdiń ózine biraz kúsh qajet. Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵy úzilmegen úmitterdi aılarǵa, aılarǵa emes-aý, jyldarǵa jalǵaıtyn, pasıentterine ómir syılaıtyn mekeme. Kún saıyn júrgiziletin kúrdeli operasııalar, aıryqsha aýyr jáne joǵary tehnologııalyq medısınany qajetsinetin organdar men tinder transplantasııasynyń ústine sanıtarlyq avıasııa jelisi boıynsha óńirlerden kelgen pasıentterge, onyń ishinde gestasııalyq kezeńi 32 aptaǵa deıingi júkti áıelderge jáne ekstragenıtaldy asqynýlary bar analarǵa bosanǵannan keıin de joǵary medısınalyq kómek kórsetetin ortalyqqa qashan barsań da qarbalas ústinen túsesiń.
Gemofılııa jáne osteoonkologııa, qolqa anevrızmalaryn keshendi emdeý kezinde súıek kemiginiń allagendi jáne gaploıdti transplantasııasy, teri transplantasııasy (ksenotransplantasııa patenti bar), baýyrǵa transplantasııa jasaý, modýldik býyndardyń ortopedııasy sııaqty eksklıýzıvti tehnologııalardy otandyq densaýlyq saqtaý tájirıbesine engizýde óz ornyn alǵan ortalyq otandyq gematologııanyń tarıhynda onkogematologııa jáne súıek kemigi transplantasııasy bólimshesin tuńǵysh ret ashqan bolatyn. Osynyń ózimen úmiti óshýge aınalǵan talaı naýqasqa jaryq kúnniń sáýlesin kórýge jol ashyldy. Ortalyq bazasynda 2011 jyly elimizde alǵash ret tiri donordan búırekti laproskopııalyq jolmen alý arqyly, 2012 jyly – elimizde tuńǵysh ret óli donordan organdardy (búırek, júrek) mýltıorgandyq jolmen alý arqyly, 2013 jyly – alǵash ret óli donordan baýyrdy ortoptıkalyq transplantasııa arqyly aýystyrý jáne elimizde alǵash ret balaǵa tiri donordan baýyrdy transplantasııalaýdyń osy ortalyqta júrgizilgenin aıta ketken jón.
Túıin:Saýmal samaldy Saryarqanyń kindiginde, Esildiń jalt-jult etken tolqynyna júzin jýyp, tolǵan aıdaı tolysa, kerbez kósilip, kerim kelbetimen kerilip jatqan Astananyń sol jaǵalaýynan oryn tepken, zaman talabyna saı salynǵan aýrýhanalardyń tabaldyryǵyn attaǵanda úmit pen kúdiktiń taıtalasatyny ras. Alaıda jalǵandaǵy qymbaty – ómirin dáriger qolyna tapsyryp, Jaratýshydan medet tilep kelgen jandardyń qoltyǵynan súıeı kirgizgen aýrýhanadan óz aıaǵymen attap shyǵyp bara jatqanyn kórýdiń qýanyshy múlde bólek.
О́mir men ólim taıtalasynda Astanadaǵy klınıkalardaǵy aq halat kıgen antyna adal qaýym osylaısha óz jumystaryn jalǵastyryp, kúdikti jeńgen úmittiń saltanat qurýyna jol ashyp jatyr. Munyń barlyǵy megapolıstiń medısınalyq klasteriniń múmkindikteri keńeıip kele jatqanyn kórsetedi.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»