Otyz segiz jyldaı nápaqasyn osy mamandyqtan taýyp keledi. Jalyqqan emes, ókingen jeri jáne joq. Qaıta kúnde tańerteń jumysqa asyǵady. Biraq osy qyzmetimnen lázzat alamyn dese jurt túsinbes, kúnige derlik kóńil-kúıi múlde joq, janyn dert mazalaǵan, jyly sózden basqany júıkesi kótermeıtin adamdy qabyldaýdyń nesi jaqsy deısiz.
Munyń mindeti sol, kóńilin taýyp sóılesip, janyn mazalaǵan dertti dál anyqtap, qulan-taza aıyǵyp ketetinine senimin nyǵaıtý. Jumysynyń jaqsy jeri de kóńilsiz kelgen kisiniń emdelip, alǵysyn jaýdyra aýrýhanadan kúlip shyǵyp bara jatqanyn kórý.
Iá, biz áńgimelep otyrǵan travmatolog-dáriger Áripjan Nurovtyń aldyna qınalyp kelip, qýanyp shyqqandar qanshama. Qyryq jylǵa jýyq ýaqyt ishinde óziniń kómegimen, qoldanǵan eminiń arqasynda aıyǵyp, otbasyna, ortasyna oralǵandardyń esebin dáriger júrgizbepti. Anyǵynda naǵyz dáriger syrqattyń tánin ǵana emes, janyn da emdeıdi. Jabyrqaý jannyń páseıgen kóńilin kóterip, dertine daýa izdegenge jazdyń jylylyǵyndaı peıil tanytyp, erekshe kóńil syılaıdy.
Osyndaı izgi amaldar men izdenis-áreketterden jalyqpaǵan jannyń biri Áripjan Nurov der edik. Másele esepte, kelgen naýqastyń kóptiginde emes, deıdi travmatolog. Dáriger Nurovqa salsańyz, jumyssyz qalsa da naýqastardyń múlde bolmaǵany, adamdardyń múlde aýyrmaǵany jaqsy. О́kinishke qaraı, olaı bolmaı tur.
«Sońǵy jyldary turmystyq jaraqat kóbeıgen. Onyń sebebi de kóp. Zamannyń, turmysymyzdyń jaqsarǵanynyń bir kórinisin kóliktiń kóbeıgeninen de bilýge bolar. Biraq sol temir tulpardy tizgindeıtinderdiń barlyǵyn tártipke baǵynady, tehnıkadan jaqsy habardar, kólik júrgizýge ruqsatty bilim-biliktiligin dáleldep baryp aldy deı almaımyn. Kólik apatynan zardap shegip jatqandar azaımaı tur. О́ndiristik jaraqat alýshylar da az emes. Biz aldymyzǵa jol apaty nemese basqa oqys jaǵdaılardyń saldarynan aıaq-qoly synyp, basy jaralanǵan, denesiniń basqa bir jeri jaraqattanyp kelgenderden táptishtep surap jatatyn tergeýshi emespiz, birden kómek kórsetýge, emdeýge kirisemiz», deıdi birinshi sanatty travmatolog-dáriger.
Áripjannyń mamandyq tańdaýy da ózgelerge uqsamaıdy. Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy taýly aýdannyń ortalyǵy Leńgirde týyp-ósken oǵan bala kezinde dáriger bolamyn degen oı múlde kelmegen. Mektepti kúmis medalǵa bitirgen soń joǵary bilimdi Tashkentte alamyn dep jolǵa shyqsa kerek. О́zbekstannyń astanasyna bara bir oqý ornyn tańdarmyn dep avtobýsqa otyrǵan túlekti áńgimege tartqan saparlas kisi medısınalyq ınstıtýtqa barýǵa keńes beredi.
«Qyryqtyń biri – qydyr» degendeı, álgi saparlasymnyń keńesimen Tashkent memlekettik medısınalyq ınstıtýtyna túsip, 80-shi jyly bitirip shyqtym. Tashkentte mamandyǵym boıynsha 3 jyldaı jumys istep, Shymkentke oraldym. Qaladaǵy jedel medısınalyq kómek kórsetý aýrýhanasynda travmatolog bolyp istedim. Odan Tólebı aýdanynyń ortalyǵy Leńgirdegi qalalyq aýrýhanaǵa shaqyrdy. Mine, 25 jyldaı boldy osy aýrýhanada halyqqa qyzmet kórsetip jatqanymyzǵa», deıdi Áripjan aǵa.
Árbir medısınalyq mekemeniń sapaly medısınalyq kómek kórsetýdegi negizgi kúshi – zamanaýı materıaldyq-tehnıkalyq baza men bilikti medısınalyq kadrlar. Qalalyq aýrýhana talapqa saı jabdyqtalǵan. Jalpy qazirgi tańda densaýlyq salasyna erekshe kóńil bólinýde. Zamanaýı tehnıkanyń qanshama túri bar, jańa aýrýhana ǵımaraty da barlyq talaptar eskerile otyryp salynǵan. Degenmen, myqty qural-jabdyqtardyń jaqsy mamansyz jumysy tıimdi bolmaıtyny málim.
Osy oraıda tájirıbeli dárigerdi mazalap júrgen máseleler de barshylyq. Oqý ornyn bitirip kelgen keıbir jas mamannyń bilimi saıaz, esesine qaltaǵa túsetin paıdany oılaıtyn saýdagerdeı esepke beıim. Naýqasty emdeýde áldeneni dámetetin jáne onysyn áreketimen sezdirip dánikkender, ókinishke qaraı bar.
Travmatolog-dáriger mundaı «mamandardyń» paıda bolýyn aqyly oqý oryndarynyń kóbeıgenimen baılanystyrady. Ásirese materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, oqytýshy quramy talapqa saı emes aqyly medısınalyq kolledjderdegi bilim sapasyna kúmánmen qaraıdy. Medısınada materıaldyq jaǵdaıdy joǵary qoıatyndar uzaqqa barmaıdy. Bul mamandyqta birinshi orynda adamgershilik, janashyrlyq, meıirimdilik qasıetter turýy tıis dep esepteıdi. О́z mamandyǵyn súıetin, bilimdi, únemi izdenis ústinde júretin talapty jastar da joq emes. Tájirıbeli dáriger sondaı mamandardyń kóp bolǵanyn qalaıdy.
«Biz otbasymyzben densaýlyq salasynda jumys isteımiz. Áıelim – meıirbıke, bir ulym Shymkentte – reanımatolog, ekinshisi Almatyda travmatolog-ortoped. Ekeýi de joǵary bilimdi. Kishi ulym joǵary oqý ornyn úzdik dıplommen bitirgen. Uldarymmen medısına jóninde jıi pikir almasamyz. «Áke balaǵa synshy» degendeı olardyń bilim deńgeıin, kásibı biliktiligin áńgimelesý, pikir almasý arqyly tekserip otyramyn. Ekeýiniń de bilimine kóńilim tolady. Árkim óz mamandyǵyn súıip istegeni durys. Mamannyń medısınaǵa yntasy bolsa, jumysy alǵa basady dep oılaımyn», deıdi dárigerler otbasynyń otaǵasy.
Búginde ómirlik ári kásibı tájirıbesi mol Á.Nurov qarapaıym turǵyndardyń kóńilinen shyǵyp, óziniń bilikti travmatolog-dáriger ekenin áldeqashan dáleldegen. Basy aýyryp, baltyry syzdamaıtyn adam joq. Sondaıda aldymen Alladan, odan keıin dárigerlerden dertimizge daýa suraıtynymyz anyq. Talaı jandy syrqatynan saýyqtyryp, dertine daýa darytyp, eldiń alǵysyna bólenip júrgen Áripjan Nurov syndy abzal jandar qashan da el abyroıy.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy