Zımanovsha ómir súrý – keıingi urpaqqa úlken sabaq

Akademık Salyq Zı­­manov!.. Ol ǵylymnyń bir salasy – ıýrısprý­den­sııanyń ǵana mamany emes, búkil qoǵamdyq ǵylymdardyń barlyq sa­­la­­­synan maǵlumaty mol, tujyrymy myqty, ózindik ustanymy bar ǵalym edi. Oǵan jýyrda jaryq kórgen 10 tomdyq shyǵarmalar jınaǵy kýá bola alady. Sákeń jazǵandarymen, oqyǵan lek­sııalarymen, kópshilik aldynda sóılegen sózderimen ǵana emes, búkil naqty is-áre­ketimen, minez-qulqymen, bar bolmy­symen, adamı bıik qasıetimen eline qadirli. Onyń shákirtteri tek zańgerler ǵana emes, zııaly qaýymnyń búkil ókil­deri desek te bolady. Olar Sákeńdi ózderine úlgi etip, ustaz tutty. Osy uly ustazdyń dúnıeden ótýi bir ǵylym úshin ǵana emes, búkil qazaq halqy úshin orny tolmas aýyr qaza boldy. Sákeń batysta týyp, er jetse de, bú­kil qazaqtyń baıtaq óńirine ortaq súıikti perzenti edi. Qazaqstannyń tórt buryshy túgel ony syılap, qurmetteýshi edi. Halyq bul qazaǵa qatty qaıǵyryp, kóńili bosady. Árıne, qazaq halqy turǵanda, onyń esimi eshqashan ólmeıdi. Ol halyq­pen birge máńgi jasaıdy. Ulttyń aqylman ustazy, júzinen nu­ry tamǵan, aınalasyna shýaq shashqan abzal jan týraly ol dúnıe salǵan kún­deri baspasózde az jazylǵan joq. Barlyǵy da erekshe syıly adamnyń ár qyryn ashyp kórsetýge tyrysty. Bári de shyn júrek­ten shyqqan jyly lebizderin jetkizip baqty. Olar ustazǵa, ǵalymǵa, qaırat­­kerge, azamatqa, úlken júrekti adamǵa degen yqylasyn, ystyq peıilin, adamı súıis­­­penshiligin tanytsa, bılik te óz qur­­­metin, iltıpatyn sezdirip jatty. Bári de jylylyqty, adamdy adamsha súıýge, qur­­­metteýge degen ulttyq qasıetimizdiń umy­­­­­­tylmaǵanynyń aıǵaǵy ispettes boldy. Kóptiń kóńilinen shyqqan bul ar­daqty azamattyń basqalardan ne artyq­shylyǵy bar? Nege oǵan úlken de, kishi de quraq ushyp, erekshe qasterleıdi? Álde onyń adamnyń jan júıesin baýrap alar­lyq bir tartylys kúshi bar ma, álde, gıpnozdyq sıqyry bar ma? Nege oǵan el jaqyn turdy, aqylshy aǵa-ustaz tutty? Ustazdyǵy sabaq bergeni me? Ol eldiń bárine sabaq bergen, leksııa oqyǵan joq qoı. Sonda da bolsa, múıizi qaraǵaıdaı ǵalymdardyń ózi, stýdentterdi bylaı qoıǵanda, Sákeń­di ustaz tutty. Ustaz­dyǵy jazǵanymen, aıtqan aqyl-keńe­simen, adamı qasıeti­men, járdem-qol­daýymen erekshelendi. Ony kári-jas birdeı pir tutty, jyly sezimnen basqa oǵan eshkim oǵash minez kórsetpedi. Onyń sebebi nede? Birinshiden, kez kelgen adam ózine degen yqy­lasty aıtqyzbaı-aq búkil denesimen, syrtqy terisimen-aq sezinedi. О́ıtkeni, bular ózderine Sákeńnen adamǵa degen jyly shýaq, nur-sáýle ushqyndap turǵa­nyn sezedi. Adamı jylylyǵymen ol ózine eldi baýrap aldy. Ekinshiden, ne nárse istese de, aıtsa da ol ózine nendeı bir paıda, upaı izdemeıdi, konıýnktýrashyldyq degen onda atymen joq, kúnbaǵyssha qubylmaıdy. Bireýge jaǵyna qoıaıyn, sodan qoldaý kóreıin degen nıet atymen bolmaıdy. Oǵan qarapaıym eńbek adamy da, laýa­zymy úlken sheneýnik te birdeı. Ekeýine de adamsha birdeı qatynas jasaıdy. My­naý baı, mynaý jarly dep bólmeıdi. Baı­lyǵyna bola nemese qyzmet shenine bola qulaı ketpeıdi. О́mirde zııaly dep júrgen adamdardyń kóbi mundaı syrqattan ada emes ekeni jasyryn emes. Ony kórip júrmiz. Ár adam ózinshe baǵaly. Jarat­qan bergen syı-sybaǵasyna saı tirshilik etedi. Bireý aqyldy, bilimpaz, bireýdiń saýaty az, qabileti shekteýli. Biraq olar­dyń bári de adam, bári de et pen súıekten jaralǵan. Bárinde namys, ózine tán ar-uıat, ózi týraly edáýir pikiri bar, ambı­sııasy da jetip artylady. Muny Salyq Zımanuly jaqsy biledi. Sondyq­tan da ol adamǵa aldymen adam dep qaraıdy. Sodan keıin baryp ǵalym, sheneýnik, muǵalim, dáriger, shopyr, qazaq, orys, nemis, koreı, tatar, uıǵyr, cheshen jáne t.t. dep qaraıdy. Úshinshiden, adamǵa jasaǵan jaqsy­lyq­­tan qor bolǵan pendeni bilmeımin degen ustanymdy árdaıym basshylyqqa aldy. Qolynan kelse, sóz járdemin, qolǵabysyn, qoldaý-demeýin kórsetýge árkez daıyn turdy. Biraq bul úshin ol aqy, syı, qaıtarym dámetpedi. Qurǵaq qasyq aýyz jyrtady degen toǵysharlyq fılosofııaǵa ómir boıy jan-tánimen qar­sy bolyp ótti. Sońǵy shyqqan kita­byn­daǵy faktilerge qaraǵanda, jeltoqsan kezinde qaza tapqan Lázzat Asanova týraly, jazyqsyz japa shekken M.Akýev týraly tıisti oryndarǵa hat jazyp, arasha túsýi adamgershiliktiń bıik ólshemi bolyp taby­lady. Aqysyz-pulsyz ózine beınet tilep alýdan ol aldyna jan salmady dese de bolady. Tórtinshiden, ǵylymdy kún kórý­diń, aqsha tabýdyń kózi dep qaramaı, ómi­riniń máni, mazmuny dep baǵalady. Ǵylym­nyń tazalyǵy úshin kúrese bildi. Ǵylym ǵylym úshin degen qaǵıdadan alys turdy. Ǵylym qoǵamǵa, adamzat balasyna qyzmet etýge tıis. Ǵylym adamnyń ómirin jeńil­detýge, qoǵamdyq progreske járdemin tıgizýge tıis. Bul – shyn ǵylymnyń eń basty maqsaty. Muny tek ǵylymǵa shyn berilgen, ǵylymdy ómirlik muratym dep sıpattaıtyndar ǵana jete túsindi. Osy qaǵıdany Sákeń berik ustandy. Sondyqtan da ony áriptesteri ózderine úlgi etti, oǵan bas ıdi. Naǵyz ǵalymnyń etalony dep baǵalady. Soǵan uqsaýǵa tyrysty, sondaı bolmasa da uqsap baǵýǵa umtyldy. Muny Salyq Zımanuly ishteı anyq sezindi de. Sondyqtan da ol jaz­ǵandaryna bolsyn, kóp­shilik aldynda sóılegen sózderine bolsyn, asqan jaýapkershilikpen qa­ra­dy. Kez kelgen jerde tu­ra qalyp, sóz sóıleýge, tilshilerge lezde suhbat berýge, kógildir ekran aldynda kólbeńdep, kóp­shilik kózine túsýge, ózin-ózi jarnamalaýǵa jany qas edi. Az sóılese de, az jazsa da saz sóı­leýge, Zımanovsha jazýǵa ty­rys­ty. Kópir­me sózge, dá­ıeksiz pikir aıtýǵa, asy­ǵys oı qorytýǵa barǵan joq. Besinshiden, Salyq Zımanuly óz eliniń, halqynyń shyn má­nindegi patrıoty, ul­tynyń maqtanyshy boldy. Ol halyq senimin, ultynyń yqy­lasyn, qoldaý-demeýin óte joǵary baǵalady. «Men ulymyn, keremetpin» dep kókirek kermedi, ózin betegeden bıik, jýsannan alasa ustady. Sırek kezdesetin qarapaıym, kishipeıil jan bol­dy. Bilgishpin dep alǵa ozyp, omy­raýlaǵan joq. О́ziniń qadirin, qoǵamdaǵy salmaǵy men abyroıyn ishteı sezindi de, ol kózge túsýge, ózin erekshe daralap, bıik kórinýge, tórge umtylýǵa asyqqan joq. Osy shynaıy qarapaıymdylyǵy ózine jarasyp, tabıǵı kórinis tapty. Sonyń ózinde onyń uly­lyǵy, aqsúıektigi, bekzattyǵy aıtqyzbaı-aq alystan kózge uryp turdy. «Altyn kórse perishte joldan shyǵar» degen toǵysharlyq pıǵyl ústem bolyp turǵan búgingi zamanda onyń aıtqandary, jazǵandary ǵana emes, aramyzda júrgeni­niń ózi bir etıkalyq mektep edi. Ol taza­lyq pen týralyqtyń ólshemindeı áser qaldyratyn. Tymyq kúni jaýǵan nóser jaýyn qorǵasynǵa, gazǵa, shań-tozanǵa tun­ǵan kósheniń aýasyn qalaı tazartyp, tynysty jeńildetip, kókirekti ashyp jiberetin bolsa, bizdiń Sákeń de aınalasyna sondaı áser etetin edi. Eldiń bárin baýy­ryna tartyp, qaltasynan sýyryp bereri bolmasa da, jan júıeńe tazalyq syılap, jomart kóńilin sezdirip, kezdesken saıyn ózińdi bir baıytyp jibergendeı bolýshy edi. Onymen kezdesken árbir pende sá­ýirmen kelgen kóktemniń jumsaq lebindeı jylylyqty sezinetin. Elimizdiń qazaq tildi ǵana emes, búkil orys tildi baspasózi de uly ǵalym dúnıeden ótken kúni tegis ún qosyp, barsha halyqtyń azaly qaıǵysyn, qımas sezimin qoǵamǵa jetkizýge kúsh saldy. Ádette kóp jasaǵan qarttar ómir­den ozǵanda jurtshylyq: armany joq, az jasaǵan joq, toqsannan asty, ımany joldas bolsyn, topyraǵy torqa bolsyn, dep qanaǵat sezimin bildiredi. Osy joly bul tabıǵı qazaǵa qanaǵat etpeı, áli de kerek jan edi, jasaı turǵany durys edi, ajal abzal azamatty alyp ketti ǵoı, degen qı­mastyq sezim kópshiliktiń kóńilinde keptelip turdy. Nege bul kópshilik ony ólimge qımady deseńizshi! О́ıtkeni, ol qoǵamǵa, elge áli de qajet, qartaısa da halyq suranysyna laıyq azamat edi. Ras, tiri pendeniń ómirde esh kóptigi joq. Árkimniń óz nesibesi bar. Jaratqan ıemiz ózi berip, ózi alady desek te, kóp­shilik bul joly «ózi alǵanyna» ishteı rıza­shylyq bildirgen joq, ókinish sezdirdi. Onyń da úlken máni bar. Adam ózine kerektisin joǵalt­qanda ǵana qınalys bildiredi. Án­sheıinde ol ár nársege syr bere bermeıdi. Sákeńniń ulylyǵymen qatar adamǵa nanǵyshtyǵy, ańqaýlyǵy da az bolmaıtyn. Keıde bireýdiń qylyǵy, sózi unasa, qulaı ketip, oǵan basyn ıetin. Tamasha, oıly jigit dep maqtaıtyn. Onysy ishki esebimen uly ǵalymnyń senimine ıe bolý úshin kózge túsýdiń bir amaly ekenin ańǵarmaı da qalatyn. Bul ańǵaldyq uly adamdardyń kóbisine tán qasıet. О́zi adal adamnyń bas­qalarǵa da solaı dep qaraıtyny belgili. Kúndelikti turmystyq máselelerde qytymyrlyq tanytpaıtyn, dúnıe-múlik jınaýǵa, baılyqqa qul bolýǵa shyn peıilimen qarsy boldy. Jol saparlarǵa shyq­qanda ózine erekshe jaǵdaı jasaýdy qala­maıtyn, kópten oqshaýlanbaıtyn. Elden bir eli joǵary turyp, daralanýdy toǵysharlyq dep túsinetin. Salyq Zımanuly táýelsizdik jylda­rynda ǵana emes, keńes zamanynda da, totalıtarlyq júıe dáýirlep turǵanda-aq qazaq tiline ara túsken edi. Respýblıka Ǵylym akademııasynda KOKP Ortalyq Komıteti Saıası Bıýrosynyń múshesi M.Solomensev pen G.Kolbın qatysqan jıynda bul máseleni ashyq kótergen edi. Ult tiliniń qoldaný aıasy tarylǵanyn, zııaly qaýym ókilderi ana tilinde sóılemeı­tindigin, partııa basshylarynyń birde-biri qazaq jastary aldynda qazaq tilinde sóz sóılemeıtinin, qazaq tiline qurmettiń joqtyǵyn ashyq aıtty. Bul partııanyń ulttyq saıasatynyń kemshiligi ekenin atap kór­setken edi. Ulttyq máde­nıet pen ana tili shekteýli kúı keship otyrǵanyn ashyq aıtqan edi. Biz, qoǵamdyq ǵylym­nyń ókilderi, dedi S.Zımanov, eńbekterimizdi qa­zaq tilinde jazbaımyz, jastar arasynda osy tilde sóılemeımiz. Bul bar­lyq deńgeıdegi basshy­larǵa tán qasiret. Alma­tyǵa jınalǵan malshylar sleti de orys tilinde ótedi. Sonyń saldarynan jıynǵa kelgender alǵa qoıǵan maqsattardyń ózin jete túsinbeı, aýyl­da­ryna kákir-shúkir taýarlar alyp qaıt­qanǵa máz bolatyn. Ulttyq tildi qoldanýdyń aıasy jyl saıyn tarylyp keledi, bul partııanyń ult saıasatyna sáıkes kelmeıdi. (S.Zı­manov. Parlament Kazahstana v trýd­nye gody provozglashenııa nezavısımostı, «Alash» baspasy, 2011, 48-b.) Til týraly kúres búgin ǵana bastal­maǵan. Sonaý 80-jyldardyń ózinde-aq Salyq Zımanulynyń jetekshiligindegi til janashyr­lary bastaǵan. Ony qazaq tiliniń taǵdyry qatty mazalaǵan edi. О́z ultynyń shyn mánindegi janashyry, uly ǵalym sol kezdiń ózinde-aq bılik ókilderiniń betine týra qarap, óz kúıze­lisin bildirgen edi. Mine, sol til týraly kúres áli júrip jatyr. Ultjandy bir top azamattar bul máseleni áli jalǵastyryp keledi, til dep shyryldap, jan aıqaıyn aıtýmen júr. Salyq Zımanuly bolsa, KSRO Konstı­tý­sııasynda jazylǵan sóz bostandyǵyn berý úshin, eń aldymen, halyqtyń sana-sezimin erkindik, azattyq ıdeıasymen sýarýdyń mańyzyn jete túsindi. Sondyqtan da ol nemistiń klassıkalyq fılosofııasynyń atasy Immanýıl Kanttyń: «О́zin ıntel­lektýaldyq jáne rýhanı júdeýlikten azat etpegen adam basqa jandy eshqashan despotııa men quldyqtan qutqara almaıdy. Eger bostandyq ıdeıasy halyqtyń sana-sezi­miniń ózegine aınalmasa, eshkim de ıdeıalar erkindigine kepildik bere almaıdy. Son­dyqtan da adam mıyn barynsha tolyq paıdalaný, jetildirý basty mindet bolyp tabylady», degen sózin únemi este ustady. Salyq Zımanuly osy qaǵıdany árdaıym basshylyqqa aldy. Azamattyq ar-uıatyn Sákeń ult namysy synǵa túsken jeltoqsan oqıǵasy kezinde anyq kórsetti. Eldiń ultjandy azamattary Juban Moldaǵalıev, Safýan Shaımerdenov, Muhtar Shahanov, Sabyr Qasymov, Seıdahmet Berdiqulov, Beıbit Qoıshybaev jáne basqalarmen birge G.Kolbın kezindegi zorlyq-zombylyqqa ashyq qarsylyq kórsetti. Respýblıka basshylarymen ótken kezdesýde, ǵylymı-praktıkalyq konferensııalarda sóılegen sózderinde saıası bılik­tiń ult múddesine qaıshy keletin saıasatyn synap, asyra silteýshilikke jol bermeýin talap etti. Jeltoqsannan keıin bastalǵan jazalaý sharalarynan jazyqsyz jandardy arashalap alýǵa kúsh saldy. Tıisti oryndarǵa arnaıy hattar joldap, ıýrıst retinde zańdylyqtyń qatań saqtalýyn eskertti. Kinásiz jastardyń bolashaǵyna balta shabylmaýyn talap etti. Kolbın ketkennen keıin jeltoqsan qurbandarynyń, qahar­man­darynyń ózderine laıyqty baǵalaryn alýdy jaqtap, bılikke usynystar túsirdi. Salyq Zımanulynyń bul maqalada ǵylymı eńbekterine tolyq taldaý jasaýǵa barmaı-aq, ústirtin sholyp óter bolsaq, bylaı der edik. Salyq Zımanuly Qazaq­stan zań ǵylymynyń negizin saldy, osy sala boıynsha tuńǵysh akademık bolyp saılandy. Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń dırektory retinde zań jáne fılosofııa ǵylymdarynyń qalyp­tasyp, órkendeýin uıymdastyrýshy bol­dy, keleshek mamandaryn tárbıelep ósirdi. Ýnıversıtette dáris oqyp, kóp shákirtter tárbıeledi. Kóptegen monogra­fııalyq eńbekter jazdy. Zımanov uzaq jyldar boıy keńestik totalıtarlyq júıe tusynda, kommýnıstik ıdeolo­gııanyń ústemdik etken kezeńinde qyzmet istep, ǵylymı eńbekterin jazdy. Biraq solardyń bári áli de óz qunyn joǵaltqan joq. Ol, eń aldymen, memleket pen quqyq tarıhyn zertteýshi, qoǵamdyq-saıası oı-pikirdiń qalyptasý joldaryn zerdeleýshi ǵalym retinde el qurmetine bólendi. Elýinshi jyldary ol HIH ǵasyrdyń birinshi jartysyndaǵy qazaqtardyń qo­ǵamdyq qurylysyn, alpysynshy jyl­dary HÚIII ǵasyrdyń sońy jáne HIH ǵasyrdyń birinshi jartysyndaǵy Qazaq­stannyń saıası qurylysyn, Bókeı han­dyǵy men Reseıdiń qarym-qatynasyn, qazaqtardyń qoǵamdyq turmysynyń keıbir erekshelikterin zerdelegen eńbekteri elimizdiń tarıhyn, saıası qurylymyn tanýǵa kómektesetin qundy ǵylymı jumystar bolyp tabylady. Shoqan Ýálıhanov pen Muhamedjan Seralınniń qoǵamdyq-saıası kózqarastaryn zertteýge arnalǵan eńbekteri de óz mańyzyn joǵaltpaǵan óreli týyndylardyń qata­ryna jatady. Qazaq tilinde tuńǵysh ret jaryq kórgen «Aıqap» jýrnalynyń redaktory bolǵan M.Seralınniń ómiri arqyly Sákeń qazaq baspasóziniń tarı­hyna da úńildi, sony pikirler aıtty. Táýelsizdik jyldary Sákeń egemendik hartııasyn qalyptastyrýda úlken erlik kórsetti. Qazaq KSR-iniń memlekettik sýverenıteti deklarasııasyn qabyldaýǵa belsene atsalysty. Bul deklarasııa kelesi jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly kons­tıtý­sııalyq zańnyń alǵashqy baspaldaǵy boldy. Táýelsiz eldiń alǵashqy (1993 j.) jáne búgingi qoldanystaǵy Ata Zańynyń dúnıege kelýine óz úlesin qosty. Táýel­sizdik jyldary Qazaqstanda parla­mentarızmniń qalyptasý tarıhyna arnap arnaıy eńbek jazdy. О́miriniń sońǵy jyldary kóshpeli uly dalanyń tarıhı-quqyqtyq máde­nıe­­tin zerdeleýge kóp kúsh saldy. «Má­denı mura» baǵdarlamasyna sáıkes «Qa­zaqtyń ata zańdary» atty on tomdyq eńbektiń jaryq kórýine basshylyq etti, qazaqtyń daǵdyly ádet-ǵurypqa negizdelgen qu­qyǵy men bıler sotynyń qyzmetin zerttep, ǵylymı júıege keltirýmen shu­ǵyldandy. Osyǵan baıla­nys­ty 2008 jyly halyqaralyq konferensııa uıym­dastyrdy. Shetelderden ǵa­lymdar sha­qyrylyp, bul máseleni jan-jaqty tal­qylap, tıisti usynystardy tujy­rymdady. Bıler soty men qazaqtyń sheshendik ónerin halyqtyń aýyz ádebıetiniń ozyq úlgilerimen baılanystyra zerttedi. Bir sózben aıtqanda, Salyq Zımanuly ómi­riniń sońǵy saǵatyna deıin ǵylymı, qoǵamdyq jumystardan qol úzgen joq, tynymsyz eńbek ústinde boldy. Ol óz elin, Táýelsiz Qazaqstandy jan-tánimen súıdi. Soǵan adal qyzmet etýdi óz ómiriniń basty máni jáne mazmuny dep túsindi. Ol eldiń ekonomıkalyq, ekolo­gııalyq táýel­sizdigine de kóp kóńil bóldi. Sońǵy jyldary quqyqtyq má­selelerdi zerttegende onyń ómirmen tikeleı baı­lanysyna kúsh saldy. Munaı salasyn­daǵy ekono­mıkalyq halyq­ara­lyq keli­sim-shart­tardyń zańnamalyq negizderin ult múd­desine baǵyndyrý jóninde zertteý eńbek jazdy. Osy ar­qyly ekono­mıkalyq qatynastardyń qu­qyqtyq baza­laryn negizdeýge kóp kúsh jumsady. Bul salaǵa tıisti mamandar daıarlaý úshin ar­naıy akademııalyq zań ýnıversıtetin ashty. Uly ǵalym táýelsiz eldiń búkil tirshiligi – ekonomıkasy, bilim, ǵylym júıesi, saıası basshylyqty jetildirý, demokratııany damytý, memlekettiń óz fýnksııasyn tolyq atqarýy sekildi máselelerdi únemi nazarda ustady. Bul jaıynda óz usynystaryn, ǵylymı topshylaý-tujyrymdaryn Elbasyna, Úkimetke, quqyq qorǵaý organdaryna jiberip otyrdy. Qulaqqa ilingeni bar, ilinbegeni bar, áıteýir akademık Salyq Zımanov bul baǵytta kóp ister tyndyrdy. Qoǵamdyq pikirge qozǵaý saldy, Parlament uıymdastyrǵan semınar-forýmdarda óz oılaryn irikpeı, barynsha ádil ári ashyq aıtýǵa umtyldy. Onyń osy shyn­shyldyǵy, el úshin, qoǵam úshin aıtqan salıqaly oılary kópshiliktiń kóńilinen shyqty, eldiń syı-qurmetine bóledi. Bizdiń bilýimizshe, Salyq Zımanuly osyndaı adam boldy. Árıne, dúnıede min­siz adam joq. Adam boıynan jaq­sylyq izdemeı, min izdegen jan Abaıdyń boıynan da tabar. Biraq jan-jaǵyna energetıkalyq sáýle shashyp, jylý syılaı­tyn tulǵalardyń qoǵamda alar orny erekshe. Solardyń qataryna Sákeń­di jatqyzar edik. О́mirden ótpeıtin pende joq. Mine, Sákeń de ómirden ozdy. Biraq halyq aldyndaǵy paryzyn adal ótep, zımanovsha ómirden ótýdiń ózi keıingi urpaq úshin ónegesi mol sabaq, tutas bir ýnıversıtet desek jańylyspaspyz. Eldiń tuńǵysh Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń sózimen aıtsaq, Salyq Zımanov «shyn máninde kisilik pen da­nalyqtyń úlgisindeı, ádildiktiń ta­ra­­zysyndaı» keıingi urpaqqa úlgi bo­lyp qala bermek. Ábdesh QALMYRZAEV, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor.