Astana – Qazaqstannyń elordasy, memlekettik birliktiń sımvoly, táýelsiz eldiń strategııalyq jospary men talpynysynyń mazmuny.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń strategııalyq oılary el damýyndaǵy uzaq merzimdik naqty baǵytty anyqtady. Sonyń bir bóligi el ortalyǵyn Almatydan Aqmola qalasyna aýystyrý sheshimi. Bul – táýelsiz memlekettiń jahandyq tarıhynyń jańa belesi. Qazaqstan TMD elderi ishinde osyndaı mańyzdy qadamǵa barǵan tuńǵysh ári jalǵyz memleket. Astanany aýystyrý sonaý 90-jyldardaǵy daǵdaryspen tuspa-tus kelgenin de esten shyǵarmaýymyz kerek.
Prezıdent bizge, búkil qazaqstandyqtarǵa bolashaqqa qaryshtap qadam basqan qalany syıǵa tartty. Osy oraıda Elbasynyń 1997 jylǵy 10 qazanda astanany kóshirý týraly aıtqan myna bir sózderi eske oralyp otyr. «XXI ǵasyrǵa aıaq basar tusta óz sheshimimizdi – saıyn Saryarqa tósindegi jańa elordamyzdy jarııalaımyz. Osydan bylaı jáne máńgilik munda, keń baıtaq elimizdiń ortalyǵynda halyqtyń taǵdyryn sheshetin sheshimder qabyldanatyn bolady. Endi bul jerde Otanymyzdyń júregi soǵady. Bul jerde, Qazaqstan úshinshi myńjyldyqtyń tabaldyryǵynda óziniń tarıhı taǵdyryn anyqtaıdy».
Qazirgi tańda sol sózderdiń shyndyqqa aınalǵanyna kóz jetkizip otyrmyz. Esil ózeniniń jaǵasyna oryn tepken zamanaýı qala óziniń damý qarqynymen, erekshe jobalarymen, dańǵyl joldarynyń shuǵylaly sáýlelerimen tańǵaldyrady. Astana 1999 jyldyń ózinde-aq álemdi moıyndatyp úlgerdi. Sol kezde táýelsiz Qazaqstan astanasyna IýNESKO-nyń «Beıbitshilik qalasy» marapaty berilgen bolatyn. Bul qurmetti ataq az ýaqyt ishinde áleýmettik, ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı damýda tańǵalarlyq nátıjege qol jetkizgen, maqsaty ultaralyq jáne konfessııaaralyq dostyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa qalalarǵa beriledi. 1999 jylǵy 16 shildede Bolıvııa astanasy La-Pasta IýNESKO-nyń Bas hatshysy Federıko Maıor Astanaǵa «Beıbitshilik qalalary» baıqaýynyń medali men sertıfıkatyn tabystady.
Sonymen qatar elordany kópetnosty jańa aımaqqa kóshirý dostyq pen yntymaqtastyqty arttyrýǵa sep boldy. Astananyń erekshe etnomádenı kelbeti qalyptasyp, astanalyq rýhty bildiretin toleranttyq, kópetnosty qoǵam quryldy. Osy baǵytta Qazaqstan halqy Assambleıasy belsendi jumys istep, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq jaǵdaıda qolaıly orta qalyptastyrýǵa bar úlesin qosyp keledi. Osynyń bári basqalarǵa úlgi ǵana emes, elordanyń «Beıbitshilik pen dostyq qalasy» ekenin aıǵaqtaıdy.
Elordamyz 20 jyldyq qysqa merzimdik tarıhyna qaramastan, qanatyn keńge jaıdy. Astana – Azııa men Eýropany jalǵap jatqan, respýblıkadaǵy áleýetti ekonomıkalyq aımaqtardyń bárine birdeı qashyqtyqta ornalasqan mańyzdy geosaıası ortalyq.
Jedel qarqynmen damı otyra elorda qysqa merzim ishinde óńirlik qaladan zamanaýı megapolıske aınaldy. Aıta keterligi shahardyń arhıtektýralyq josparyna Prezıdent, Ult kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń ózi basshylyq jasady. Astana – Batys pen Shyǵystyń ozyq úlgileri óte yjdaǵatpen ushtasyp, óziniń biregeı kelbeti – evrazııalyq stılge ıe bolyp, turǵyndar men qonaqtarǵa tartymdy bolǵan shahar. Qazirgi tańda elorda erekshe sımvolǵa ıe boldy. Máselen, «Báıterek» monýmenti, «Han Shatyr» oıyn-saýyq ortalyǵy sekildi Astanaǵa ǵana tán arhıtektorlyq týyndylar Qazaqstannyń aıbynyn asyryp tur.
Sondaı-aq Astana Eýrazııa keńistiginiń túrli forýmdar, kongrester, halyqaralyq sharalar ótkizetin alańǵa, baılanystyrýshy ortalyqqa aınalyp otyr. Elordada turaqty túrde Álemdik jáne dástúrli dinderi kóshbasshylarynyń sezi, Astana ekonomıkalyq forýmy sekildi álem nazaryn aýdarǵan mańyzdy sharalar jıi ótip turady. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń tarıhı sammıti, ShYU men IYU-nyń sammıtteri uıymdastyryldy. Budan bólek, Astana beıbitshilikti ornatýǵa erekshe úles qosyp, áskerı qaqtyǵystardy sheshýge eleýli úles qosýda. Máselen, Sırııadaǵy jaǵdaı boıynsha Astana kelissózderin eske alsaq bolady.
Elimizde 2011 jyly VII qysqy Azıada ótkeni belgili. Astana da sol dúbirli dodaǵa atsalysty. Byltyr elordada EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesin sátti atqaryp shyqtyq. Sol merekeli sharaǵa Kúrdistannan kelgen delegasııa da qatysqan bolatyn. Keıinirek tanymal kúrd pýblısısti, jazýshy Hoshavı Muhammad óz maqalasynda «Eger jumaqtyń qandaı ekenin bilgiń kelse, Astanaǵa baryńyz» dep jazdy. Astanaǵa arnalǵan maqalasynda kúrdter bizdiń elordamyzdy «Eýrazııa júregi», «Batys pen Shyǵystyń arasyndaǵy kópir», «Beıbitshilik ornatýshy», «Danalyqtyń qalasy» dep sıpattady. Sonymen qatar osyndaı keremet elde turyp jatqan baýyrlas halyqtyń bar ekenine qýanatynyn jetkizdi.
Astanany odan ári damytý isine arnalǵan jıynda Nursultan Nazarbaev: «Qalany óz qolymyzben salǵanymyz úshin biz qýanamyz, tamsanamyz. Bul bizdiń halqymyzdyń jeńisi, Qazaqstannyń jeńisi jáne osy qalany salyp, kirpishin qalaǵan árbir azamattyń jeńisi. Biraq, biz munymen toqtap qalmaımyz, odan ári jumys isteımiz» degen edi.
Qazaqstan elordasy memleketimizdiń áleýmettik, ekonomıkalyq jáne saıası tabystarynyń kilti ǵana emes, eldiń damý qarqynyn da aıǵaqtaıdy. Astana – respýblıkada bastalǵan jáne qaıta qalyptasqan kez kelgen ıgi bastamalardyń kósh basynda tur. Shahar elimizdiń basqa óńirleriniń damýyna serpilis berip, úlken jáne kishigirim qalalar úshin úlgi bolyp otyr.
Bastapqyda Astana ákimshilik qana emes, Qazaqstannyń ǵylymı jáne mádenı ortalyǵy retinde josparlandy. Sonyń nátıjesinde shahar búginde joǵary bilimdi halyqtyń kóp shoǵyrlanǵan aımaǵyna aınaldy. Qazirgi tańda kóptegen bilim ordalary jumys isteıdi. Eldegi bilimniń betke ustary retinde Nazarbaev ýnıversıtetti atap ótýge bolady. Onda ıntellektýaldy, ınnovasııalyq klaster qalyptasqan. Bul ǵylymı jobalarǵa, tanymal ınnovasııalyq jáne óndiristik kompanııalarǵa mol múmkindik beretin alań retinde áreket etedi. Búginde elimizdiń aldyńǵy qatarly ýnıversıtetteriniń ustazdary Nazarbaev ýnıversıtette taǵylymdamadan ótip, tájirıbe almasý úshin keledi.
Búginde Astana Qazaqstanda bolyp jatqan sharalardyń, bilimniń, halyqtyń óz kúshine seniminiń, keleshekke talabynyń sımvolyna aınaldy. Jas shahardyń turǵyndary da jas. Qazirgi tańda elorda halqynyń ortasha jasy – 32 jas. Iаǵnı olardyń óz-ózderin qalyptastyrýǵa, mansaptyq joǵarylaýyna múmkindik mol. Munda Qazaqstandy álemniń eń úzdik elderiniń qataryna qosatyn kóshbasshylardyń jańa býyny qalyptasýda.
Astananyń 20 jyldyǵy búkil respýblıka úshin dáýirlik oqıǵa. Qıyn dáýirde Táýelsiz Qazaqstandy qalyptastyrǵan Nursultan Nazarbaev ǵasyrlar toǵysynda búkil álem tanıtyn tańǵalarlyq erekshe shahar saldy. Bul mereıtoı elordanyń ǵana emes, búkil Qazaqstan damýynyń jańa dáýiri bolatynyna senimdimiz.
Jańa astananyń jylnamasy jalǵasa beredi.
Knıaz MIRZOEV,
Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń múshesi, «Barbang» Qazaqstan kúrdteri qaýymdastyǵynyń tóraǵasy