ShYǴYSTYŃ ShYRAIY KIRIP KELEDI

«Shyǵys Qazaqstan – elimizdiń injý-marjany. Tek qana tabıǵatymen emes. Munda óz ólkelerin maqtan tutatyn, onyń gúldenýi úshin bar kúsh-jigerin jumsaıtyn tamasha, eńbekqor jáne daryndy adamdar ómir súredi», degen edi osydan úsh-tórt jyl buryn kendi Altaıǵa kelgen saparynda Elbasy N.Nazarbaev. Shyǵys Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń keńeıtilgen sessııasynda jurtshylyq aldynda esep bergen óńir basshysy Berdibek Saparbaevtyń baıandamasynda atqarylǵan aýqymdy ister jaıly keńinen sóz boldy. – Elbasynyń Qazaqstan halqyna bıyl­ǵy Joldaýy keler on jylǵa deıingi atqarylýy tıis mindetterdi aıqyn­daýy­men jáne qoǵamnyń barlyq salalaryn qamty­ǵanymen erekshelenedi, – dep bastady sózin Berdibek Máshbekuly. – Kendi Al­taı­­dyń iri ónerkásibi, ener­ge­tıka, kólik jáne mádenı salalary ótken merzimde jaqsy kórset­kishterge qol jetkizdi. Máse­len, jalpy óńirlik ónim byltyr 894 mıl­lıard teńgeni nemese elimiz boıynsha jal­py ónimniń 6 paıy­zyn qurady. Sonyń ishinde ónerkásip ónimin óndirý kólemi – 0,3, aýyl sharýa­shylyǵynyń jalpy ónimi – 33,6, shaǵyn kásipkerliktegi taýar óndirý 2 paıyz­dy qurady. Taý-ken metallýrgııa kesheni kásip­oryndary óndiretin ónim­derin­degi qazaq­standyq qamtýdy odan ári arttyrý úshin óńirde “Joǵary tehnolo­gııa­lar aı­maǵy”, “Altaı” ǵylymı-tehnıka­lyq park­teri negi­zinde “metal­lýrgııa orta­ly­ǵy”, “konstrýk­torlyq bıýro” quryldy. Atal­mysh aımaqty qurýǵa respýblıkalyq bıýd­jetten 1 mıllıard teńge qarajat bólindi. Agroónerkásip kesheninde de jalpy ónim kólemi 147 mıllıard teńgege jetip, tabıǵı kólem ındeksi 133 paıyzdy qura­ǵan. О́tken jyly oblys sońǵy 37 jylda birinshi ret 1 mıllıon tonnadan astam dándi daqyldar jınaýǵa qol jetkizdi. Iri qara –2, qoı men eshki – 5, jylqy 6 paıyzǵa artty. Et, sút, jún óndirý kólemi de óse tústi. – Men ár kezdesýde qojalyq ıeleri men agroónerkásip salasy qyzmetker­lerine besinshi túlik – maral sanyn arttyrý jáne Altaıdyń adam aǵzasyna erekshe paıdaly omarta sharýashylyǵyn damytý jóninde tapsyrma beremin, – dedi B. Saparbaev. – Sonyń nátıjesinde byl­tyr oblysta omartashylardyń respýblı­ka­lyq jármeńkesi ótti. Onda ár oblystan kelgender tájirıbe almasyp, onyń qupııa­syna qanyqty. Maraldyń 95 paıyzy, al omarta sharýashylyǵynyń 60 paıyzy osy óńirde. Maral men omarta sharýashylyǵyn damytý jóninde keshendi sharalar ázirlen­di, ol jemisin berer degen úmittemiz. Oblys­tyń aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytýǵa 13 mıllıard teńge bólindi. Salynǵan ınvestısııalar esebi­nen 405 birlik aýyl sharýashylyǵy teh­nı­kasy alynyp, 12 mal bordaqylaý alańy, eki taýarly-sút ferma­sy quryl­dy. Asyl tuqymdy mal sharýa­shylyq­tarynyń sany jyl ishinde 24 birlikke kóbeıip, búginderi 112-ge jetti. Agroónerkásip keshenin 2010 jyly damyta otyryp, eńbek ónimdiligin arttyrý arqyly ony 2014 jylǵa qaraı kem de­gende eki ese ulǵaıtý qajet. Asyl tuqym­dy mal sanyn kóbeıtý, egindi tamshy­latyp sýarýdy jetildirý, jańa tehnıka­men qamtamasyz etý máseleleri basty nazarda bolmaq. Sońǵy bir jylda óńirde kásipker­likti damytýda da birshama ister atqaryl­ǵan. О́tken jyly shaǵyn kásipkerlikpen shu­ǵyl­­danatyndardyń sany 71,8 myń bir­likke jetip, ónim óndirý 176 mıllıard teń­geni quraǵan. Myna bir ıgi bastama nátıjesin berýde. О́tken jyly iri kásip­oryndar – “Kazsınk”, “О́skemen tıtan-magnıı kom­bınaty” AQ, “Qazaq­mys” kor­porasııasy jáne Úlbi metal­lýrgııa zaýyty shaǵyn kásipkerler óndiretin on­daǵan mıllıard teńgeniń ónimderin satyp alǵan. Álemdik qarjy daǵdarysynyń óńir­degi iri kásiporyndarǵa edáýir tosqaýyl jasaǵa­ny belgili. Onyń ústine metaldar­dyń baǵa­sy kúrt tómendep, satyp alý, almasý tuıyqqa tireldi. Alaıda, shyǵys­tyń alyp kásiporyndary bul qıyndyq­tan shyǵýdyń jolyn taba bildi. “Jańa metallýrgııa” baǵ­dar­lamasy jemisin bereri sózsiz. Semeı qalasynda “Bela­rýs” trak­tory quras­tyry­lyp jatyr. “Azııa-avto” zaýyty da qazaqstandyq kólikterdiń alty-jeti túrin shyǵarýda. Qatonqaraǵaı aýda­nynda týrızm klas­terin damytý qolǵa alyn­ǵan, qazir munda toǵyz birdeı panty­men emdeıtin shıpa­jaı jumys istep tur. Zaısan, Zyrıan, Shemonaıha, Boro­dýlıha, Glýbo­koe aýdan­darynda da ınves­tısııa tartý arqyly kóp ister tyndyrylmaq. Energetıka salasynda da tabys bar. О́tken jyly elektr energııasyn óndirý 7 mıl­lıard kılovatt-saǵatqa jetken. Se­meı men О́skemen qalalaryndaǵy jylý qazan­dyqtaryn kúrdeli jóndeý úshin qo­maqty qarjy bólinip otyr. Kólik jáne jol sala­sy da kóshten qal­maı kele­di. О́tken jy­ly respýb­lıkalyq mańyzy bar jol­dardy jóndeýge 3,2 mıllıard teńge bólindi. Elbasy N. Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda “Jol kartasy­nyń” bıyl da jalǵasatyny, oǵan mol qarjy bólinetini aıtylǵan. Byltyr óńir turǵyn­dary “Jol kartasynyń” shapaǵa­tyn kór­di. Respýblıkalyq jáne oblys­tyq bıýd­jetten bólingen 18 mıllıard teńgege myń­daǵan jumys oryndary ashylyp, kóptegen mektepter men bala­baqshalarǵa, densaýlyq saqtaý mekeme­lerine, sport keshenderine kúrdeli jóndeý júrgizildi. Bilim berý men densaýlyq saqtaý, buqara­lyq sportty damytýda da alǵa basýshylyq aıtarlyqtaı. – О́tken jyl oblys turǵyndary úshin erekshe este qalady degen oıdamyn, – dedi oblys ákimi Berdibek Máshbek­uly. – “Týǵan el – altyn besigim” aksııa­sy óńir­diń qalalary men aýdan­dary ara­synda shyǵarmashylyqty ózara almasýǵa, jańa daryndardy ashýǵa jol saldy. Aksııa kezinde osy óńirden shyq­qan ánshiler men jazýshylar, aqyndar kelip, jerlesterimen qaýyshty, olarmen pikir almasty. Al “Týǵan elge taǵzym” aksııasy boıynsha qaltaly azamattar kin­dik qany tamǵan jerge kelip, qol ushyn berdi. Abaı men Pýshkın О́skemenniń tóri­nen oryn aldy, Tagor tuǵyrǵa qondy. Se­meıde Ámire Qashaýbaevtyń, Jarma aýdanynda Er Jánibektiń eskertkishteri ashyldy. О́skemenniń kireberisinde qazaq­tyń daraboz batyry Qarakereı Qaban­baı­ǵa da alyp keshen turǵyzylmaq. Munyń barlyǵy halyqtyń qarjysyna boı kóteredi. Qoǵamdyq-saıası turaqtylyqty saq­taý, quqyqtyq tártip pen qaýipsizdikti qam­tamasyz etýde de atqarylǵan ister barshylyq. Quqyqtyq tártipke ótken jyly 5,2 mıllıard teńge bólinip, tuń­ǵysh ret polısııa qyzmetkerlerine 60 páter­diń kilti tabys etildi. Uly Jeńistiń 65 jyldyǵy qarsańynda soǵys ardager­leri men múgedekterine erekshe qurmet kór­setil­mek. Bıýdjetten 563 mıl­lıon teńge qarjy bólindi. Onyń ishinde arda­ger­lerge turǵyn úı berý, emdeý, tegin dári-dár­mekpen qamtamasyz etý nazarda bolmaq. Táýelsizdik alǵaly jıyrma jylǵa taıa­dy. Alaıda, bizde memlekettik tildiń jaǵ­daıy áli de kóńildegiden kóp tómen jatyr. Endeshe, til saıasatyna barlyǵy­myz úles qosýymyz kerek, dedi baıan­damashy. Oblys ákiminiń esebi aıaqtalǵan soń esepke qatysýshylar kóptegen saýaldar qoıdy, usynys-tilekterin aıtty. Zalǵa úsh mıkrofon ornatyldy. “Mundaı tájirıbe bizge de kerek eken”, dedi Mogılev oblystyq atqarý ko­mı­tetiniń tóraǵasy P.Rýdnık (Belarýs). Eseptik kezdesýde ákimge saýal qoıa­myn degen azamattardyń bári suraq­taryn qoıýǵa múmkindik aldy. Esepti kezdesýdi túkpirdegi aýyl-aýyldardyń kópshiligi on-laın baılanysy rejiminde tikeleı kórip, olardyń tikeleı suraq qoıýyna jaǵdaı jasaldy. Taǵy bir atap kórsetetin jáıt – ákimniń esepti baıandamasy bastalar­dyń aldynda jıyrma mınýt boıy bir jylǵy at­qarylǵan jumystar beıne­fılm arqyly kórse­­tilip, esep materıaldary kitapsha túrinde jıylǵan qaýymnyń bárine usynyldy. Bul esepke Shyǵys Qazaqstan obly­syna tájirıbe almasyp, kelisimder ja­saý­ǵa kelgen Belarýs respýblıkasy Mo­gılev oblysynyń basshylary da qatysty. Qatonqaraǵaı aýdanynan kelgen sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy, “Týǵan jerge taǵzym” aksııasyn qyzý qoldaǵan, máde­nıet úıi men balabaqshany kók tıyn sura­maı-aq qaıtaryp bergen patrıot A.Matasov­tyń aıtqany kókeıge qonymdy boldy. Qazir, dedi ol, aýyl jastary dema­latyn oryndar az. Siz aýdanymyzda bol­ǵan­da bizdiń sharýa­shylyqty aralap, jastardyń bos ýaqyt­taryn mándi de mazmundy ótkizýlerine muryn­­dyq bolýǵa shaqyrdyńyz. Men ózim eki birdeı úlken mekemeni qaıtaryp berdim. Qazir “Baldyr­ǵanda” 25 oryndyq bala­baqsha ashyldy. Mádenıet úıi jastardyń jıi jınalatyn ornyna aınaldy. Siz bir jylda barlyq aýdan, qalalarda tipti bes-alty retten boldyńyz. Demek, osy tájirı­beni basqa azamattar qoldap áketse degen oı bar. Rıdder qalasyndaǵy ardagerler keńesi­­­niń tóraıymy G.Stepanova mańyzdy másele qozǵady. Densaýlyq saqtaý salasy­nyń qyzmetkerleri reformaǵa ázir emes bolyp shyqty. Bizdiń qala óner­kásipti, sondyq­tan ekologııasy nashar. Dárigerler jetis­peıdi, onyń ústine taıaý­da teri syr­qat­­taryn emdeıtin aýrýhana jabylǵan. Júıke aýrýlaryn emdeıtin emhana da osy kúıge túspek. Osy másele­lerdiń sheshimin tabýǵa kómektesseńiz eken, dedi ol. Oblys ákimi bul máseleni oń sheshetinin málim etti. “On-laın” júıesi boıynsha Zyrıan qalasynan bir ana sóılep, qatal qysta tońyp otyrǵandaryn jetkizdi. Basqa da bir-eki aýdannan kógildir ekran arqyly saýaldar qoıylyp, ákim olarǵa tııanaqty jaýap qaıtardy. Zaısan, Tarbaǵataı, Besqaraǵaı, Glý­bokoe, Borodýlıha, basqa da qala-aýdan­dardan kelgen esep berý jıynyna qatysý­shylar ózderin tolǵandyrǵan saýaldaryn qoıdy. Qatal qysqa qarsy amal bar ma, kómir qory jetkilikti me, “Jol kartasy” qansha adamǵa jumys beredi, dárigerlik qyz­met sapasy jaqsara ma, t.b. turǵydaǵy saýal­darǵa oblys ákimi B. Saparbaev: “Semeıge 50 myń tonna kómir berdik. Qatal qys, ásirese, Abaı aýdanynyń tur­ǵyn­­daryna aýyr soǵyp tur. Bir aptadan beri abaılyq­tarǵa qala jáne aýdan halqy naqty kómek kórsete bastady. Máselen, О́skemen qalasy bir K-700 traktoryn, 12 tonna arpa, 23 tonna dızel otynyn jóneltti. Boro­dýlıha, Shemonaıha, Glýbo­koe aýdandary da qol ushyn berdi”,– dep jaýap qaıtardy. Oblys ákimi B. Saparbaevtyń esebine jınalǵandar onyń komandasynyń bir jylǵy jumysyna oń baǵa berdi. El ishi tynysh bolyp, berekemiz ben birligimiz jarasa bersin, alynbaıtyn qıyndyqtar joq, degen uıǵarymǵa keldi jıynǵa qatysýshylar. Oblys ákiminiń esepti jıynyna Qazaq­stan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshili­giniń memlekettik ınspektory J. Ahmetov, Parlament jáne Senat depýtattary T. Abaıdildın, S. Plotnıkov, N. Sabılıanov, S. Ferho, V. Doskalov qatysty. Ońdasyn ELÝBAI, Shyǵys Qazaqstan oblysy. JAMBYL О́ŃIRINE DAMÝ JО́NINDEGI JAŃA REFORMA QAJET О́tken jyldyń qarasha aıynyń sońynda óńir basshylyǵynda kadrlyq aýys-túıis boldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń usynýymen oblysqa “KEGOC” Elektr jelilerin basqarý jónindegi Qazaqstan kompanııasy” AQ prezıdenti, qyryq jastaǵy bilimdi de bilikti azamat Qanat Bozymbaev ákim bolyp taǵaıyndaldy. Árıne, óńirdegi eńbek ótiline nebári eki jarym aı ǵana bolǵan ákimge ózinen burynǵy atqarylǵan jumystarǵa baılanysty esep berý kúrdeli bolatyny belgili. Biraq, Elbasy men el senim artqan basshyǵa ótken jyly oryndalǵan joba­lar­dy oı eleginen ótkizip, aldaǵy jyl­dary atqaratyn isterin salmaqtap, sara­lap alý úshin “qarasha, jeltoqsan men sol bir eki aı” ábden jetkilikti bolǵanǵa uqsaı­dy. О́tken jyly ne istedik? Áleý­mettik salada ne atqardyq? Ekonomıka­lyq kórsetkishter týraly ne aıtýǵa bolady? Jalpy, qandaı máselege nazar aýdardyq? Oblys ákimi Qa­nat Bozymbaev jurtshylyq aldyndaǵy esebin oıǵa jete­leıtin, ıgi isterge ıter­me­leı­tin osyndaı naqty saýaldarmen bastady. – О́zderińiz bilesizder, álemdik ekono­mı­kalyq daǵdarystyń salqyny óńirge de jetti. О́nerkásip óniminiń kólemi 113 mlrd. teńgege jýyqtaǵanymen, ony burna­ǵy jylmen salystyrsaq, 30 paıyzǵa tómen. Biraq qol qýsyryp qarap otyrǵan joqpyz, – degen óńir jetekshisi ekono­mı­kalyq daǵ­darysty aýyzdyqtaýǵa baılanysty atqarylǵan jumystar men qolǵa alynǵaly jatqan jańa jobalarǵa toqtaldy. О́ńirdiń ekonomıkalyq kelbeti óner­kásip­ti damytýǵa baılanysty ashyla túse­tini belgili. Sondyqtan oblysta ın­dýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­lamasy jasalyp, quny 50 mln. AQSh dollaryn quraıtyn 7 ınvestısııalyq joba eldiń ındýstrııalyq kartasyna usynylyp­ty. Aımaqtyq kartaǵa 12 ınvestısııalyq joba engizilgen. Oblysta jalpy quny 807 mlrd. teńge bolatyn 19 ınvestısııalyq joba bar. Agrarlyq sektordaǵy adamdardyń da júzi jarqyn. Memlekettik qoldaýdyń arqasynda saladaǵy damý úrdisi jyldan-jylǵa qarqyn alyp keledi. Aıtalyq, esep berip otyrǵan kezeńdegi jalpy ónim kólemi 84,4 mlrd. teńge bolsa, ol burnaǵy jylǵa qa­ra­ǵanda, 17 paıyzǵa artyq. О́tken jyly respýblıkalyq bıýdjetten 1 mlrd. 700 mln. teńge transfert berilipti. Búgin­de oblysta 89 asyl tuqymdy sharýashy­lyq, 8 asyl tuqymdy zaýyt bar. Taýar óndirýshilerge 305 mln. teńge nesıe beril­gen. Aldaǵy ýaqytta jylyjaı sany kóbeıe túspek. Eki jarym aıda oblys ortalyǵynan bas­tap onyń aýdandary men aýyl­daryndaǵy kásiporyndar men sharýashy­lyqtardy ara­lap, óńirdiń ekonomıkalyq jáne áleý­mettik jaǵdaıynan ábden habar­dar bolǵan ákim ın­vestısııa saıasatyn bas­ty nazarda ustaı­ty­nyn ańǵartyp ótti. Ákim: “Negizgi kapıtalǵa jalpy ınves­tı­sııa kólemi 217 mlrd. teńge boldy. Bul 67 paıyzǵa joǵary. Oblys eko­nomıkasy­na ka­pıtal salym­darynyń ishki kóz­deri 46 mlrd. teńge. Bul 2008 jylǵa qara­ǵanda 25 paıyzǵa tómen”, deı kelip, óki­nishke qaraı, búgingi kúni oblysta ın­ves­tısııa­lyq saıasat joqtyń qasy ekenin ashyq aıtty. – О́kiletti memlekettik organdardyń ınvestısııalyq strategııany damytýy qa­jetti deńgeıde emes. Belgilengen mindet­terdiń bári qaǵaz júzinde qalǵan. Bizdiń oblysqa sheteldik jáne otandyq qarjy ınstıtýttaryn tartý aýadaı qajet. Ol óńirdi damytýǵa, jańa tehnologııalardy engizýge, ónerkásiptiń jańa ınfraqury­lymy men negizgi salalar boıynsha ón­dirister qurýǵa qajet, – degen ákimniń sózi tur­ǵyndar tarapy­­nan qyzý qoldaý tapty. Turǵyndar, ásirese, oblys ákiminiń ın­dýstrııa­­lyq-ınno­vasııalyq damý baǵ­dar­la­masy aıasynda oblys ekono­mıka­synyń turaqty ósýi qamtama­syz etilip, 2014 jyly 2008 jylǵy deńgeıge qaraǵanda jalpy óńirlik ónim kóleminiń 2 esege ulǵaıatyny men negizgi kapıtalǵa ın­vestı­sııalardyń jalpy kólemi 800 mıllıard teńgeden astam qarjyny quraıtyny týraly derek pen dáıegi qatty qýantqan. О́tken jyly memlekettik bıýdjetke túsimder 39 mlrd. 726 mln. teńgeni qurap­ty. Onyń 16 mlrd. 175 mln. teńgesi jer­gilikti bıýdjetke túsken. Degenmen, óńir bas­shysy búginde oblystyq bıýdjettiń damý bıýdjeti bola almaı otyrǵanyn ókinishpen aıtyp ótti. Oblys ákiminiń pikirinshe, bıýd­jetti aqyl­men, biliktilikpen qarjylyq irki­listerge jol bermeı, tolyq kóleminde tıimdi paıdalanýǵa bolady eken. Ol úshin ústimizdegi jyly ákimdik pen ókilettiligi bar salyq organdary oblys bıýdjetin tolyq­tyra túsý úshin qosym­sha tabys kózderinen salyq jınaý jumysyn kúsheıte túspek. Oblystaǵy barlyq salyq tóleýshilerdi esep­ke alýdy tártipke keltirý de qolǵa alynatyn bolady. Qanat Bozymbaev esep ústinde jurt­shylyqqa óziniń óńir ekonomıkasyna jana­shyr basshy retindegi basty maq­satyn da jarııa etti. – Jambyl oblysy, ókinishke qaraı, dotasııaǵa táýeldi óńir bolyp tabylady. Oblys ákimdiginiń aldynda turǵan negizgi min­det – oblysty ónerkásibi damyǵan, sha­ǵyn jáne orta bıznesi joǵary deńgeıge kó­terilgen tabysty aımaqqa aınaldyrý úshin qolynan kelgenniń bárin isteý, – dedi ákim. Búginde óńirde “100 aýrýhana, 100 mektep” baǵdarlamasy sheńberinde oblys­tyq bıýdjet esebinen 482 mln. teńgege 19 aýylda medısınalyq nysandar iske qo­syl­dy. О́tken jyly 85 densaýlyq saq­taý oryndaryna kúrdeli jóndeý júr­gizildi. Aýyldyq aýrýhanalarda tósek sany kó­beı­di. Oblystyq aýrýhanada kardıo­hı­rýr­gııa bólimshesi ashylyp, qalalyq emhanada hırýrgııa ortalyǵy iske qosylǵan. Degenmen, oblys ákimi densaýlyq saqtaý salasyna toqtalǵanda memleket úshin adam densaýlyǵy óte qymbat baılyq ekenine mańyz bere sóıledi. О́ńir turǵyn­daryn týberkýlez, júrek-qan tamyrlary, onkologııa aýrýlary alańdatyp otyr­ǵanyn da jasyrmady. – Másele bar. Ony halyqtan jasyr­maı aıtý qajet. О́ńirde ana men bala ólimi­ne jol bermeý kerek. Oblysta 2008 jylmen salystyrǵanda ana ólimi 2 esege kóbeıgen. Oblysta 18526 adam ókpe aýrýymen aýyra­dy. Árbir 57-shi adam aýrý juqtyrý qaýpi bar aımaqta ómir súrip jatyr deýge bolady. Mysaly, Qordaı aýylynda elýin­shi jyl­dary salynǵan eski ókpe aýrýhanasy týra mekteptiń irgesine ornalasqan (ákimniń esebi­nen keıin Baızaq aýdany turǵyndary­nyń atynan sóz alǵan adam osyndaı jaǵdaıdyń Sarykemer aýylynda da oryn alyp otyrǵanyn jetkizdi – K.S.). Buǵan jol berýge bolmaıdy. Bul – demografııa­lyq másele. Týberkýlezben aýrýdyń aldyn alýdyń pármendi sharalary qajet. Sondyqtan, bul salaǵa erekshe nazar aý­daryp, dárigerlerdiń jaýapkershiligi qatań túrde qaralady, – degen oblys basshysy densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kemshilik­terdi joıý úshin qoldan kelgen jaǵdaıdyń bárin jasaýǵa daıyn ekenin jetkizdi. Eldiń básekege qabilettiligi onyń bilimi men ǵylymynyń bıik deńgeıinen kórinedi. Sondyqtan memleket bilim berý salasyna jyl saıyn qyrýar qarajat jumsaıdy. Sebebi túsinikti. Jaqsy bilim alý úshin jaqsy qamqorlyq kerek. О́ńirde ótken jyly 9 mektep qurylysy, onyń ishinde jergilikti bıýdjetten 7 mektep qurylysy júrgizilgen. Respýblıkalyq bıýdjetten Jýaly aýdanyndaǵy Kólbastaý aýylynda 330 oqýshyǵa arnalǵan mektep ashylsa, Shý aýdanyndaǵy Tóle bı aýylynda 780 oryn­dyq mekteptiń qurylysy jaqynda aıaqtala­dy. О́tken jyly 33 mektep kúrdeli jóndeý­den, 164 nysan aǵymdaǵy jóndeýden ótti. “Jol kartasy” boıynsha 118 bilim berý mekemesi jóndeldi. 2 lıseı jáne 2 memle­kettik emes kolledj ashyldy. Áıtese de, oblys ákimin oblystaǵy bilim berý sapasy tolyq qanaǵattandyrmaıtyn sııaqty. – Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha bizdiń mindetimiz – oqýshylarǵa HHI ǵasyrǵa laıyqty bilim berý. Biraq, biz ol talap deńgeıinen áli kórine almaı kelemiz. Bilim salasynyń kórsetkishi boıynsha on alty oblystyń ishinde on besinshi orynda turmyz. Jaqynda bir aýdandaǵy jańa mektepti baryp kórdim, biraq sport zaly oqýshylardyń voleıbol, fýtbol oınaýyna jaramaıdy. Memlekettiń qarjysyn eldiń bolashaǵy – oqýshylar úshin jumsaǵan soń, ol jarqyrap kórinip turýy kerek, – dedi óńir basshysy. Búgingi kúni oblysta 134 balabaqsha jáne 59 shaǵyn ortalyq jumys istep tur. Onda 21 myń 500 bala tárbıelenýde. О́tken jyly 4 bala­baqsha, 28 shaǵyn ortalyq ashyldy. Ta­raz qalasynda 320 oryndyq balabaqsha qury­lysy aıaqtaldy. Degenmen, ákim oblysta 15 myńnan astam búldirshin balabaqshanyń kezeginde turǵanyn ashyq aıtty. Bul máse­leni ýaqyt sozbaı sheshý úshin kásipkerlerdi osy iske jumyldyrý, yntalandyrý is-sharalary qarastyrylaty­nynan da habardar etti. О́ńirde “Jol kartasy” boıynsha at­qarylǵan jumystar da jaqsy nátıje ber­di. Sonyń arqasynda 276 ınvestısııa­lyq joba júzege asty. 13 myńnan astam jumys orny ashyldy. Eń bastysy, bul jaqsy úrdis bıyl da jalǵasyn taýyp, “Jol kar­tasy” boıynsha 207 nysan qaıta jóndeý­den ótpekshi. Sóıtip, bıylǵy jyly óńirde jańadan 8 myń 500 jumys orny ashylmaq. Mádenıet, óner, jáne sport sala­laryn­da da jetistikter bar. Oblysta jańa­dan 7 klýb, 1 kitaphana jáne Taraz qalasynda “Lashyn” fýtbol klýby ashylsa, bıýdjet esebinen tennıs korttary salyndy. Mem­leket basshysynyń maqsaty – sportqa bar­shany tartý, onyń buqaralylyǵyn arttyrý. Osy oraıda oblys ákimi óńirdegi týrızm sala­syndaǵy oryn alyp otyrǵan kemshi­likterge naqty mysaldarmen toqtalyp ótti. Oblys ákimi óńirdiń aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytý men qoldaýǵa naqty sharalar jasaýdy kózdep otyr. Ol úshin sheteldik ınvestısııa men aımaqtyń jeke kapıtalyn tartý boıynsha oblystyq baǵdarlama jasalýda. Q.Bozymbaev, sondaı-aq Jambyl óńirine damý jónindegi jańa reforma aýadaı qajet dep esepteıdi. Ol úshin negizgi tirekti taý-metall kesheni, qurylys, hımııa ın­dýstrııa­sy jáne aýyl sharýashylyǵy salasyna salý kerek. Shıkizattyq sektordy joǵary eksporttyq áleýetti ónimdermen damytý qajet. Sondaı-aq, óńirde shıkizattyń strategııalyq mol qory bar. Ol óńirdi ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq turǵydan ser­pindi damytýǵa negiz bolady. Prezıdent Nursultan Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda aldaǵy onjyldyqta júzege asyratyn jobalardy kórsetip berdi. Demek, stra­tegııalyq jospar bar. Endi osy jospardy júzege asyrý kerek. Esepti muqııat tyńdaý barysynda el-jurt oblys ákiminiń aldyna úlken maqsattar qoıyp otyrǵanyn bildi. Qoıǵan suraqtaryna qanaǵattanarlyq jaýaptar aldy. Keıbirin ákim jeke qabyldaıtyn bolyp kelisti. Jeke basyna qatysty emes, el men jerge ortaq suraq qoıýda, ásirese, Jýaly aýdany turǵyn­dary belsendilik tanytty. Talas aýdany turǵynynyń “Oıyq – S. Shákirov – Tegis­tik” avto­mobıl jolyn jóndeýdiń sozylyp bara jatqanyna jáne onyń sapasynyń tómendigine alańdaýshylyǵy da oblys bas­shysy tarapynan qoldaý tapty. Oblys­tyń basqa aýdandarynyń turǵyndary da aýyl-aımaq úshin eń ózekti degen máselelerdi ákim­niń qulaǵyna jetkizip, olardyń kóp uzamaı sheshimin tabatyndaryna kózderi jetti. Maqsatqa múmkindik saı jerde damýǵa kúmán keltirýge bolmaıdy. О́ńirdiń damý jos­pary jasalýda. Investısııalyq jańa joba­lar bar. Úkimet Taraz qalasynyń bas jos­paryn bekitti. Demek, aldaǵy bes-on jylda Jambyl qala men dala qatar jańǵyratyn óńir bolady degen úmitimizdi úkileıik. Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy. NAQTY ISTERDIŃ JAŃA SERPINI Oblys ákimi Albert Raýdyń bıylǵy esebi kórnekilik jaǵ­daıda ári merekelik turǵyda bastaldy. “Kókshetaý” máde­nıet saraıynda án qalyqtap, kúı kúmbirledi. Oblys ómirinen túsi­ril­gen kınofılm jınalysqa qatysýshylardyń jyl ishindegi tirshiligin qamtıtyndyqtan, ozattar bir-birin quttyq­tap, máz boldy. Saraıdyń ekinshi qabatyndaǵy agrokeshen salasy eńbek­kerleriniń kórmesinde ıne shanshar jer joq dese bol­ǵandaı. Mundaı jınalystarǵa ózimiz de jylda qaty­sa­tyn­dyqtan, búgingi kórmeniń aǵyl-tegil moldyǵyna tánti boldyq. Osyndaı jaqsy ekpinmen bas­talǵan oblys ákiminiń esebin ózderi­niń kezekti HH sessııasyn ótkizip otyrǵan oblystyq májilis­tiń depýtattary men aýdan jáne qalalardyń ákimderi, oblys aktıvi birneshe ret qol shapalaqtaýmen qoshemettep otyrdy. – Memleket basshysy N.Á.Na­zar­baevtyń Qazaqstan halqyna arnaıtyn dástúrli joldaýlary eldiń qoǵamdyq ómirindegi mańyzdy oqıǵa sanalady,– dedi Albert Pavlovıch. – Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekono­mıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” Joldaýynda aldaǵy on jyldyq damýymyzdyń naqty baǵdarlamalary belgilendi. Bular Qazaqstannyń daǵdarystan keıingi jańa álemde óziniń senimdi ornyn alýyna múmkindik týǵyzady. 2020 jyldyń Prezıdenttik baǵdar­lamasy qoǵam aldyndaǵy jańa mindettermen qabysyp otyraty­nyn atap ótý qajet. О́tken jyl barshamyzdy synaq­qa salyp, shyńdalý mektebinen ótkizdi. Álemdik qaýymdastyqqa kirip otyrǵan Qazaqstandy da ekonomı­kalyq qarjy daǵdarysy aına­lyp ótpedi. 2008 jyldyń aıa­ǵyn­­da daǵ­darysqa qarsy der mez­gilinde bir­qatar sharalar kesheniniń qol­danylýy, naqty sektor men qarjy rynogyn qoldaý álemniń jetekshi sarapshylarynyń joǵary baǵasyn alýymen qatar, ekonomı­kanyń tómen­deýine jol bermedi. Elbasy­nyń “Daǵdarys arqyly jańarý men damýǵa” atty Jol­daýynda tujyrym­dy tapsyrmalar qoıyldy. Eń aldymen, halyqty jumys­pen qamtýǵa jáne jumyssyzdyq­tyń ósýine jol bermeýge kúsh salyn­dy. Árbir ákimniń ekonomı­kany turaqtandyrýdaǵy is-qımyly jumys oryndarynyń jetkilikti­ligimen baǵalandy. Oblysta 20 myńnan astam jańa jumys orny ashylsa, sonyń ishinde “Jol karta­synyń” úlesi 7 myńdy qurap otyr. Daǵdarysqa qarsy sharalardy júzege asyrýmen qatar, qazir bizdiń aldymyzda Qazaqstan-2020 baǵdar­lamasyn júzege asyrý jáne onyń jańa kezeńine daıyndyq jasaý mindeti tur. Bizdiń oblysymyzda olardy tabysty oryndaýǵa alǵy­sharttar jetkilikti. Bul, eń aldy­men, Aqmola oblysynyń báseke­les­tikke qabilettiligin damytýda kórinis bermek. Atap aıtqanda, oǵan: – oblystyń eksporttyq áleýe­tin­degi agroónerkásip kesheniniń qýatyn arttyrý; – ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý; – básekelestik qabiletin art­tyrýǵa yqpal etetin ınfraqury­lymdy damytý; – bilim berý júıesin damytý; – halyqtyń densaýlyǵynyń joǵary deńgeıin jáne medısı­nalyq qyzmet túrleriniń sapasyn qamtamasyz etý máseleleri kiredi. Shyǵaryp salǵan jylda oblys­tyń aýyl eńbekkerleri joǵary kórsetkishterge qol jetkize aldy. Munda jalpy ónim kólemi 212 mıllıard teńgege jetip, 2008 jyl­men salystyrǵanda 145 paıyzdy qurady. Oblys dıqandary 5,8 mıl­lıon tonna astyq jınap, gektar túsimdiligi 12,6 sentnerden aınal­dy. Astyqtyń jalpy túsimi boıyn­sha óńir respýblıka boıynsha ekinshi orynǵa kóterildi. Agroónerkásip keshenine 27 mıllıard teńge kóleminde ınves­tısııa tartý, al memleket tarapy­nan tikeleı jasalǵan qarjylaı qoldaý­dyń 5 mıllıard teńgege jetýi dıqan­dar tynysyn keńitti. Osynyń arqa­synda 759 túrli aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy satyp alynyp, barlyq egis alqabynyń 60 paıyzynda ylǵal únemdegish tehnologııany qoldanýǵa múmkindik jasaldy. Sondaı-aq, astyq satyp alýdyń kólemi 1,5 mıllıon tonnaǵa arttyrylýy úlken kómek retinde atap ótildi. Oblystyq bıýdjetten sapaly tuqym satyp alý úshin 50 mıllıon teńge qarjynyń bólinýi oblystyń aýyl sharýashylyǵy qurylymdary­nyń kartop egistigi alqabyn 2,5 esege arttyrýyna jaǵdaı jasady. Osynyń nátıjesinde ótken kúzde jınalǵan kartop ónimi 2 esege kó­beıip, munyń ózi oblys jáne Astana turǵyndaryn kartoppen to­lyqtaı qamtamasyz etýge múmkindik jasady. Kókónis alqabynyń kólemi de 20 paıyzǵa artyp otyr. Kartop jáne kókónis ónimderin saqtaý maqsatynda jyly qoımalar salý jobalary júzege asyrylýda. Qazirgi kúnge deıin jalpy syıym­dylyǵy 20 myń tonna bolatyn osyndaı 4 joba iske qosyldy. Maı­ly daqyldardy óńdeý baǵy­tynda da aıtarlyqtaı jumystar júrgizilýde. Máselen, Atbasar aýdanyndaǵy “Sochınsk” JShS-inde jylyna 1200 tonna ónim shyǵaratyn zaýyt iske qosyldy. Osyndaı sehtar Býrabaı, Zerendi jáne Qorǵaljyn aýdandarynda da jumys isteı bastady. 2009 jyly jańadan iske qo­sylǵan kásiporyndardyń esebinen et ónimderin shyǵarý kólemi 42 paıyzǵa ósti, shujyq ónimderi 5,4 paıyzǵa kóbeıdi. Qus sharýashy­lyǵy jedel qarqynmen damýda. Baıandamashy odan ári ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq ahýalǵa keńinen toqtaldy. Qarjy jáne ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramastan, ındýstrııalyq keshende 127 mıllıard teńge­niń ónimi óndirildi. Bul – aldyńǵy jylǵy kórsetkishtiń 91,9 paıyzy. Biraq, ótken jyldyń ekinshi toqsanynan bastap saladaǵy quldyraý toqtaty­lyp, óndiris kóleminiń ósimi baıqaldy. “Jol karta­sy” baǵdarlamasy boıynsha at­qaryl­ǵan sharalardyń arqa­synda jergilikti kásiporyn­dardaǵy kirpish shyǵarý, sement óndirý, aǵash buıym­dary men qurylys zattaryn daıyndaý kólemi artty. “Vasılkov taý-ken kom­bınaty” AQ jobalyq qýaty jy­lyna 13 tonna altyn aıy­ratyn baıytý fabrıka­synyń qurylysyn aıaqtady. “Tynys” AQ polıetılen qubyr­laryn shyǵara­tyn jańa jeli iske qosylyp, óndiris kólemi 2,8 ese ósti. Jalpy, oblystyq baǵdarlama sheńberinde quny 18 mıllıard teńgeniń 12 jobasy iske asyryldy. Joldaýda atap kórsetilgenindeı, aldaǵy kezde ındýstrııalyq-ınnovasııalyq qarymnyń qýaty eksporttyq baǵyt ustanatyn bolady. Ákim árbir ınvestısııalyq joba boıynsha jumys kestesi baqylaýda ustalatynyn aıtty. Salaǵa qarjy quıý 40 mıllıard teńgege jetpek. Maqsat – jańadan 3000 jańa jumys ornyn qurý. Turǵyn úı qurylysynyń jos­par­lanǵan kórsetkishi 44 paıyzǵa asyra oryndalyp, onyń kólemi 157 myń sharshy metrden asyp tústi. Kókshetaý qalasynda dárigerler úıi jáne ardagerler úıi iske qosyldy. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalary qyzmetkerlerine arnalǵan turǵyn úıler de kóptep salynýda. “Nurly kósh” qanatqaqty jobasy boıynsha Krasnoıar kentinde 276 oralmandar otbasyna arnalyp 138 úı salynyp, oǵan 276 oralman otbasy qonystandy. Oblys ákimi turǵyn úı-kom­mýnal­dyq sharýashylyqtaǵy áleýet­ti, ondaǵy atqarylǵan eleýli tabystardy tilge tıek etýmen qatar, Astanamen seriktes eldi mekenderdegi ınfraqurylymdardy damytýdaǵy problemalarǵa nazar aýdardy. Bul jeke turǵyn úı qurylysyna telim­der bólý kezinde elektr qýatymen, sýmen jáne jol­darmen qamtamasyz etýge qarjy­nyń jetkilikti qaras­tyrylmaǵan­dyǵynan týyndap otyr. Atalǵan jerlerde salynǵan bilim berý jáne medısına mekemeleri halyq sanyna sáıkes kelmeıdi, az. Áleýmettik sala boıynsha 40 nysan quryly­syn turǵyzý qajet, buǵan oblystyń qarjy múmkindigi jetpeı­di. Osyǵan baılanysty aralas resýrstardy paıdalaný baǵdarlama­synyń joba­sy talqyǵa usynyldy. Elbasynyń “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasymen Kók­she­taý qalasynda jáne Shortandy aýylynda tuńǵysh Prezıdentimizdiń daryndy balalarǵa arnalǵan mektepteri ashyldy. Eńbek rynogy suranysyn eskere otyryp, 2008 jylmen salystyrǵanda memleket­tik bilim berý tapsyrystary kolledjderde 30 paıyzǵa, kásiptik lıseılerde 25 paıyzǵa ósken. Aqmola oblysyndaǵy básekege qabilettilikti arttyrý strategııa­synda turǵyndar densaýlyǵyn saq­taý men nyǵaıtý basym baǵyt retinde belgilengen. 2009 jyly salany damytýǵa 17,4 mıllıard teńge bólingen, bul 2008 jylmen salystyrǵanda 3 esege artyq. Bul – ana men bala densaýlyǵyn qor­ǵaý, týberkýlez aýrýyn tómen­detý, júrek-qan tamyrlary aýrý­lary­nyń aldyn alý, alǵashqy medısı­na­lyq-sanıtarlyq kómekti jetil­dirý, kadr saıasaty sııaqty maqsatty salalardy saýyqtyrýǵa múmkindik bergeni aıtyldy. Eń bastysy, turǵyndardyń densaýlyǵyn jaqsartý densaýlyq saqtaý salasynyń ǵana emes, barshamyzdyń mindetimiz dep túsiný qajet. Osy rette, salamatty ómir salty keńinen nasıhattalyp, bala­lardyń erte jastan dene tárbıesi, sportp­en shuǵyldanýyna barynsha jaǵdaı jasalýy tıis. A.Raý 2010 jyldyń basym baǵyttary men mindetteri qata­rynda jańa tehnologııany engizý esebi­nen ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý, eńbek ónimdiligin art­tyrý, baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeý, “Jol kartasy” boıynsha ınfra­qurylymdyq jobalardy jalǵastyrý, “Bıznestiń jol karta­sy-2020” baǵdarlamasyn júzege asyrý, Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn atap ótý, aýyldyq eldi mekenderge áleýmet­tik sala qyzmetkerlerin kóptep tartý máselelerin atap ótti. Baıandamany talqylaýǵa oblys­tyq máslıhattyń depýtattary – Selınograd aýdanyndaǵy “Astyq” AF tóraǵasy Marat Qamzebaev, Atbasar qalasyndaǵy “Ajdar jáne K” kooperatıviniń basshysy Ajdar Taıshytov, oblystyq “Arqa ajary” gazetiniń bas redaktory Jabal Erǵa­lıev, Kókshetaý qala­lyq aýrýhana­synyń bólim meńgerý­shisi Sergeı Zıbarov, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy memlekettik ýnıver­sıtettiń stýdenti Indıra Súleı­menova qatysyp, oblys ákiminiń jyldyq jumysyna qanaǵattanar­lyq baǵa berdi. Esepti jınalysqa Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muha­med­janov qatysyp, sóz sóıledi. Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy.