Qazaq pezııasynda jarq etip, sodan ushty-kúıli joǵalyp ketken Ádil Botpanovtyń taǵdyry – biz boljap bile almaıtyn jumbaq. Endi qalaı talpynsaq ta, onyń sheshýin tek bizge aınymas mura bolyp qalǵan óleńderinen tabamyz. Aqyn dosyna, týysyna aıta almaǵan syryn óleńnen jasyrmapty. Myna ómirge sheksiz ǵashyq hám jalǵyzdyǵy da sondaı sheksizdikke ulasqan Ádildiń súıgeni de, saǵynǵany da muń eken. Bizge de sol muńyn qaldyrypty. Aqynnyń syr búkpeı aqtarǵan jan sózin únsiz ǵana uǵyp oqý – paryzymyz sııaqty.
Men óleń jaza bilmeımin. Biraq anda-sanda belgisiz bir kúshtiń júıkeme tat basqan temir ıneni suǵyp-suǵyp alatyny ótirik emes. Sondaıda, sana túkpirinde sandyraq paıda bolady. San-dy-raq... Men ony «Táńirimmen tildesýim» dep ataımyn. Renjı kórmeńiz. Olaı deıtinim, túptep kelgende, meniń Táńirimniń Sizdiń, Onyń, Olardyń Táńirinen múldem bólek bolýy múmkin ǵoı...
Meniń keýdem — meniń uly meshitim,
Meshitime muń bere kór, Qudaıym.
Quzyryńdy qabyrǵammen esitip,
Muń artynan nur kórgenshe jylaıyn.
Nur kóreıin, jyr jazaıyn,
mesheý kúz,
Kókirekten kókke shapshyp shyǵardaı.
Taq pen tájge talasardaı ekeýmiz,
Kimdi kimniń jaratqanyn uǵa almaı.
Meniń rýhym — meniń jetim taılaǵym,
О́sken seniń tylsymyńa qumar bop.
Taılaǵymdy toptan erek baıladym,
Jetimdigi shyn baqyty shyǵar dep.
Rýhym — dertim. Qupııamdy asham bar,
(Bolmas, sirá, munan asqan shynaıy ún)
Tabysyńdar, juldyzdan jyr jasańdar,
Sen de jalǵyz, ol da jalǵyz, Qudaıym.
Meniń mıym — máńgi óleńniń molasy,
Túneginen tań shapaǵyn taratqan.
Múrde bolǵan máńgi óleńdi joly asyl,
Sen bolmasań kim tirilter, jaratqan?..
...Kógińnen tús, kel,
kel maǵan, Qudaıym,
Seni kórip, ózimdi aıap jylaıyn...
***
Men mahabbatty súıem. Árıne, bul bir kezde ózim oılaǵandaı tar aıadaǵy túsinik emes. Áıteýir, árli-berli silkinisip, ıtjyǵysqa túsip jatqan tirlikten qashyp osy taqyrypty panalaǵym kele beredi. Al mahabbat degenimiz — aptap, alqyný...
Ja-
(Kel maǵan, kel maǵan,
Jandaǵy Izgi úmit.
Qandaǵy Izgilik)
-nym!
О́rtenip baramyn, dert emip, qaraǵym,
О́zińsiz tirlikten jıirkenip baramyn.
Ja-
(Álemniń árindeı,
О́leńniń nárindeı
Janaryń, janaryń)
-nym!
Esikten engende, keıippen shermende,
О́zińe, maralym, úzdigip qaradym.
Ja-
(Kel maǵan, kel maǵan,
tánimniń qumary,
Táńirdiń tumary)
-nym!
Aıala, aıama, súı meni, súı meni,
Ernińniń tıgeni — júrektiń kúıgeni,
Ja-
(Bireýmen bas qosam,
bireýmen dostasam,
Bireýmen qoshtasam)
-nym!
Qansha tún tónse de, qansha kún sónse de,
Men seni ózgege, bermeımin eshqashan,
eshqashan,
eshqashan..
Ja-
(...)
-nym!
***
Sosyn kúzdi jaqsy kóremin. Aǵashtyń ushar basynan jerge qalyqtap kelip aıaq astyna túsip jatqan japyraqtar Táńiriniń bizge jiberetin táýbe-namasy sekildi.
Unatam kúzdi
Japyraqtardy ýaqyttyń alyp ushqany,
Túskeni jerge, sandalyp sabylysqany,
Qor bolyp qaldy-aý sap-sary saǵynyshtary
Jubatam kúzdi.
Baqta da sándi,
Qydyryp aýlaq aqylgóı, aqymaqtardan
Baqyttyraqpyn deımin men japyraqtardan
Áli eshkim mendik kóńildi qaqyrap qalǵan.
Taptamaǵan-dy
Degenmen-daǵy
О́mirdiń sońy sap-sary baq bolaryna
Taǵdyrdyń ystyq otyna aptalaryma,
Japyraq qusap bir kúni taptalaryna
Senem men taǵy...
Jańbyrlap qal, kúz,
Ortaqtasqan-dy baqtardyń soryna Ǵalam,
Dirdektep men de kóshkinniń jolyna baram.
Japyraqtardy búrisken qolyma alam:
— Taǵdyrlastarmyz...
Sosyn, kúzde sanama saǵynysh uıalaıdy. Kimdi saǵynamyn, neni saǵynamyn, bilmeımin. Áıteýir bir sap-sary dúnıe...
Ánimniń úzdigi de eń,
Janymnyń Izgiligi eń.
Izgi ánimniń keýdeden kóshkenine
Men kináli qylamyn kúzdi kileń.
Kúz degen kúreń taı ǵoı, qos qulaǵy
Qaıshylanyp, qaıǵyny dos qylady.
Al meniń tún jaılaǵan kóńilimde
Nur kútip, seniń ornyń bos turady.
Sen kelmeısiń, kúlkińe tabynǵan mań,
Tartqanda beıneń toly saǵymdy aldan.
Atyńdy aıtyp seniń aıqaılaımyn.
Shyqpaıdy ashy daýsym saǵynǵannan.
Qarasha aıy aq ulpa qylaýlatyp,
Qalǵanda júregime qyraý qatyp,
Qarlyǵyp taǵdyrymdy qorǵaı berem,
Qýat tappaı boıymnan jylaýǵa túk.
Sen joqsyń. Keýdeden án, bastan shýaq,
Joǵaldy. Men talpynbaı basqa án qurap.
***
Eshteńem de joq bitirgen,
Búgin — qul, erteń — molamyn.
Syryldap keýdem tútinnen,
Túnek serpimek bolamyn.
Al túnim — tylsym táńirim,
Bılep ap sana oıdy da,
Júrgizip janǵa ámirin,
Qaıǵyny salar qoınyma.
Jatqanda bulttar alqara,
Ańqaýlaý týǵan aıdy jep.
Burymyn tastap arqaǵa
Erkeler maǵan qaıǵy kep...
Qosylyp, mine, qustyq muń
Bizderdi qosqan qaı qudaı?..
Ystyqsyń, qandaı ystyqsyń
Qap-qara qaıǵym, qaıǵym-aı...
..................................................
Búgin — qul, erteń — molamyn.
***
Bundaı sátterde kóz aldyma appaq alań, appaq alańdaǵy qyp-qyzyl qan kórinetini bar. Iаǵnı, jeltoqsan...
Kishkene shybyq kenet oıanyp ketti. Aınalasy appaq álem. Týra ertegi dersiń. Bundaı keremettiń bolatynyn ol úlken terekterden estigen. Sol appaq dúnıege boı tiktep qaraǵysy da keldi. Silkinip qalyp edi, eńsesin basqan sireý muz saý etip, aıaq astyna tústi. Rahat! Tiktele bergeni sol edi. «Táıt! — dedi nán terek, — bul appaq álemge saǵan kóz salyp qaraýǵa bolmaıdy. Ol — anaý shyrshekeńderdiń úlesi. Qysy-jazy birdeı jaınap, jalǵandy jalpaǵynan basý solarǵa ǵana laıyq». Shybyq muny túsinbedi. «Nege tek olar keremetti kórý kerek. Men de kóremin». Sóıtti de «Aha-ha-haý-ý!» — dep, aıqaı saldy. Shilińgir nemeniń shińkildegenin jaratpaǵan top shyrsha terekterge qarady. «Áı, anaý kúshiktiń aýzyn jabyńdar!». Ánsheıinde dóısingendi unatatyn báıterek bastaǵan top shybyqty sybap-sybap qarǵa kómip tyndy.
Kóktem keldi. Dúnıe jaınady. Shýyldaǵan terekter shybyqtyń basynan sıpap jatyr. «Tur, tura ǵoı. Jaına, ós, órkende! Seniń kúniń týdy, seniń kúniń...». Al shybyq bolsa buıyǵy. Ol terekterge senbeı qalǵan...
***
Sosyn sýretshi bolǵym keledi. Sýret salǵyshtyǵymnan emes, aıqysh ta uıqysh syzyqtar arasynda adasyp júrip ózimdi múldem basqa dúnıeden, múldem basqa keıipte taýyp alýǵa qumarlyǵymnan.
Taǵdyrym meniń jolyma kóldeneń jatty,
Kózin almady kókirektegi nurdan tún.
Sanamdy satyp qııalǵa «sen» degen tátti,
Pendeligimniń túsinen shashylyp baryp urlandym.
Kinálamaıdy meni eshkim,
Tústim, mine, taǵymnan.
Men — munartyp týǵan elespin
Maǵynasyzdyqqa baǵynǵan.
Sen saǵymdy syndyrǵan — saltanat
Qul etken menmendigimdi.
Itshilep baram arqalap
Iesizdigimnen qorynyp sóngen kúnimdi.
Kel, kel jalǵyzdyǵymnyń janarynan jyr oqy,
Tunyq túninde tynyshtyǵyńdy tonar san.
Aıtpaıtyn saǵan syr — osy.
Túnniń kózindegi tereńdigińnen oralsań,
Men joq bolam ol kezde...
***
О́ner ataýlynyń túpki bastaýy mahabbat bolǵan soń ba, osy taqyrypqa qaıta oralamyn. Biraq bul súıýdiń emes, súımeýdiń álegi sekildi.
Japyraq-aý, japyraq, kóship kelgen jat baqtan,
Men sen úshin bas tartpaımyn taq, baqtan.
Qajet etsem «keremetti» dál sendeı,
Jasap alam batpaqtan.
Sen renjime, máńgi óleńniń órnegi,
Býyrqanǵan alapat kúsh mendegi.
Tegi bólek Táńirekeń bolmasa,
Mensinbeıdi pendeni.
Syńar kúlki, syńar baqyt, syńar muń,
Men áý bastan jalǵyzdyqqa qumarmyn.
Túptiń-túbi tiri, óliden bezinip,
Jalǵyz mola jerlenetin shyǵarmyn.
Mı qatparyn myń bir peri bıleıtin,
Muny-daǵy qaı bir myqty kúı deısiń.
Qudaısynyp bes kún tirlik keshken soń,
Boqqa batqan qumyrsqadaı kúıreıtin.
Bul — sandyraq. Kóńilimniń pyraǵy,
Sharshaǵanda syńsı salǵan bir áni.
Al shynynda qara qýys keýdeme,
Bir japyraq jetpeıdi de turady.
Japyraq-aý, japyraq...
***
Mine, ázirge bar aıtpaǵym — osy. Iаǵnı, tús aıaqtaldy. Keshir, jylama, janym...
6.HII.1996 jyl.
«Aqmeshit» aptalyǵy».