Saıyn dalanyń samalymen jarysqan kıik ataýly qyrylyp qalypty. Kórgen jannyń júregi shemen bolyp ketse de, sherge býlyǵyp, dir ete túsetindigi daýsyz. Moınyn astyna ala omaqasa qulap bireýi jatyr, endi bireýi jer súze jyǵylǵan. Kóz janary jeter jerdiń barlyǵy derlik ólgen kıiktiń denesi. Oqıǵa Egindikól men Jarqaıyń aýdandarynyń aýmaǵynda oryn alǵan. Tabıǵatqa kórsetilgen taǵylyq jaıly áńgimelegen quqyq qorǵaýshylar sıpattaýǵa til jetpeıtin osyndaı qanypezerlikti kim jasaǵandyǵyn aıtyp berdi.
Negizi brakonerler toby tórt adamnan turǵan. Bireýi Atbasar qalasynyń esh jerde jumys istemeıtin turǵyny. Iz kesýshiler brakonerdiń aıaq astynan baıyp ketýinen sekem alǵanǵa uqsaıdy. Eshqandaı tabysy bolmasa da sý jańa «Djıp» avtomashınasyn satyp alypty. Qylmystyq oqıǵany zertteı kele, kináliler tabylǵan. Sóıtse olar kıik múıizin satyp kásip etkender eken. Sońǵy jyldary birneshe márte kıik baıǵus qyrǵyn bolypty. Tabıǵattyń da, adal ańdy aıaýdy bilmeıtin adamnyń da taqsyreti taǵy janýarǵa batyp tur.
Osy bir kórinisti kórgen soń óńirdegi ahýaldy bilmek bolyp, oblystyq orman jáne janýarlar álemi sharýashylyǵy aýmaqtyq ınspeksııasynyń basshysy Aıdar Darbaevqa jolyqqan bolatynbyz.
– Oblystaǵy ańshylyq aýmaǵynyń jalpy kólemi 12,2 mıllıon gektardy quraıdy. Osynshama alqapta 129 ańshylyq sharýashylyǵy uıymdastyrylǵan. Is jolǵa qoıylǵan jerdegi jaǵdaı jaqsy. Degenmen, brakonerler tarapynan qaýip te bar. Qamsyz emespiz, – deıdi ınspeksııa basshysy Arman Haýezuly, – ústimizdegi jyldyń ózinde ǵana jedel profılaktıkalyq is-sharalar ótkizildi. Osy maqsatta 515 márte reıd uıymdastyryldy. Osyndaı jumystyń nátıjesinde 204 zań buzýshylyq anyqtaldy. Onyń 15-i ań aýlaý qaǵıdasyn buzǵandar, 42 zań buzýshylyq orman jáne erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarda oryn alyp otyr. Sondaı-aq 147 ret balyq aýlaý jáne balyq qoryn qorǵaý qaǵıdalaryn buzǵandar anyqtaldy. Zań buzýshylarǵa 2347,7 myń teńge kóleminde aıyppul salyndy. Olardyń qoldaryndaǵy keıbir qural-jabdyqtar tárkilendi.
Inspeksııa oblystyń ákimshilik shekarasyndaǵy barlyq balyq sharýashylyǵyn, sondaı-aq memlekettik tabıǵı qoryqtardy, janýarlar dúnıesin qorǵap, ósimin molaıtý, paıdalaný barysynda baqylaý fýnksııalarynyń durys júzege asyrylýyn qadaǵalaıdy. Áıtse de, keıbir ońaı olja tapqysy keletinderdiń ańsary áli de ushqan qus pen júgirgen ańǵa aýyp tur. Ásirese, sırek kezdesetin jáne quryp ketý qaýpi tónip turǵan ańdardyń obalyna da qaramaıtyndary bar. Mine, osyndaı brakonerlerdiń ústinen eki qylmystyq is qozǵalyp, janýarlar álemine keltirilgen zalaly úshin 35 894 625 teńge aıyppul salynǵan. Zerendi aýdanyna qarasty Týpelovka ańshylyq sharýashylyǵynyń aýmaǵynda zańsyz úsh birdeı qabandy atyp alǵany úshin 2 705 625 teńge aıyp tartylǵan. Zerendi aýdandyq ishki ister bóliminiń qyzmetkerleri jedel áreket etip, qaban atqan kináli adamdardy ile anyqtap, jaýapqa tartqan. Qabandy aıtasyz, óte sırek kezdesetin suńqarlar paıdakúnemderdiń kesirinen azaıyp barady. Máselen, 2018 jyldyń 14 mamyrynda Astana qalasynyń halyqaralyq áýejaıy arqyly 23 suńqardy zańsyz áketip bara jatqandar qolǵa túsken. Byltyr da mundaı oqys oqıǵalar oryn alǵandyǵyn jasyrýǵa bolmas. 2017 jyly Atbasar aýdanynyń aýmaǵynda 11 qabandy oqqa baılap, zańsyz ań aýlaǵan Kókshetaý qalasynyń turǵyndary ustaldy. Olardyń bireýin úsh jylǵa deıin ań aýlaý quqyǵynan aıyrsa, ekinshisine bes jyl boıy bas bostandyǵyna shekteý qoıyldy. Shynyn aıtý kerek, qazir muzdaı qarýlanǵan brakonerlermen kúresý de ońaıǵa soqpaı tur eken. Qysta olar motorly shanalarǵa minedi, jazda taqymdarynda sheteldik júırik avtomashınalar. Áıtse de ınspeksııa qyzmetkerleri óz mindetterine oraı ábjildik tanytyp, qolǵa túsirgen brakonerlerdiń tehnıkalary tárkilengen. Sóıtip qarda júretin tehnıka memlekettik jekeshelendirý arqyly «Qorǵaljyn» memlekettik tabıǵı qoryqtyń balansyna berilipti. Zań buzýshylarǵa 23 143 800 teńge aıyppul salynǵan.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy