Astana turǵyndary shıkizat qabyldaıtyn eko-pýnktterge qoqys ótkizip, aqsha taba alady. Búginde elordada «Astana clean time» kompanııasynyń 9 qoqys qabyldaıtyn pýnkti ornatylyp, jumys júıeli jolǵa qoıylyp úlgergen. Kompanııa onyń sanyn jyl sońyna deıin 31-ge jetkizýdi josparlap otyr. Qoqystyń bir kılosy 20 teńge men 70 teńge arasynda baǵalanady.
«Astana clean time» kompanııasynyń bas dırektory Tımýr Ismagýlovtyń aıtýynsha, qoqysty qabyldaıtyn pýnktterdi salmas buryn «Jas Otan» jastar qanatymen birlese júrgizilgen áleýmettik saýalnama nátıjesinde astanalyqtardyń 70 paıyzy jobaǵa qoldaý bildirgen.
«Ideıa osy jyldyń basynda paıda boldy. Biz ózge elderdiń tájirıbesin zerttedik. Sonyń ishinde Japonııanyń qoqysty jınaý júıesin qabyldadyq. Jobany «Jasyl tańdaý» dep atadyq. Eń birinshi ekojaıdy «Soltústik shuǵylasy» turǵyn úı keshenine qoıdyq. Ári qaraı «Dostar-1», «Dostar-2», «Arman qala», «Edem palas» turǵyn úı keshenderine jáne «Shapaǵat» bazaryna ornalastyrdyq», deıdi T.Ismagýlov.
Qazirgi tańda ekojaılarda shıkizattyń 11 túrin, onyń ishinde makýlatýra, aq qaǵaz, qańyltyr quty, polıetılen, streıch qaptama, plastık bótelkeler, alıýmınıı quty qaldyqtaryn qabyldaıdy. Baǵa kılogrammen esepteledi. Kásiporyn jyl sońyna deıin Astanada taǵy 22 ekojaı ashýdy kózdep otyr.
«Baǵa ázirge 20-dan 70 teńgege deıin, al ony kóterý naryqtyń qalaı jaýap beretinine baılanysty bolmaq. Jobany bastamastan buryn naryqqa taldaý jasadyq. Nazarbaev ýnıversıtetiniń ǵylymı tobymen birge jumys istedik. Aı saıyn Astanada 6 myń tonna karton polıgonǵa shyǵarylady. Bizdiń maqsatymyz bıznes retinde aqsha tabý bolsa, ekinshiden ekologııalyq mańyzyn da oılap otyrmyz. Polıgonǵa shyǵarylatyn qoqys kólemin azaıtýdy kózdeımiz», dedi T.Ismagýlov.
Ár qabyldaý pýnkti kúnine qaıtalama shıkizattyń 500 kılosyn qabyldaı alady. Qanatqaqty joba alǵash qolǵa alynǵan kezde turǵyndar kúnine 20-30 kılo ǵana ótkizgen. Pýnktterde qoqysty kimder qabyldap alady deseńiz, munymen áleýmettik turǵydan az qamtylǵan adamdar aınalysady, ıaǵnı ekojaılarda zeınetkerler, múgedekter jumys isteıdi.
«Jınalǵan qoqysty bazamyzǵa tasıtyn arnaıy 5 ekomobıl satyp aldyq. Taǵy da 3 kólik almaqshymyz. Shanhaı bazaryndaǵy bazamyzda qoqysty óńdeımiz. Al karton, makýlatýra, plastıkti Petropavl men Almatydaǵy kompanııaǵa jóneltemiz. Shıkizat shetelge shyǵarylmaıdy», deıdi kompanııa dırektory.
Azamattar jınaýǵa ońaı materıal kartondy jıi ótkizedi. Jumys kúnderi 15-20 adam qoqys ótkizse, demalysta olardyń sany arta túsedi. Kompanııa qyzmetkerleri balalardan qoqys qabyldamaıdy. Balalar ata-anasymen, eresek týystarymen kelgende ǵana kásiporyn qyzmetkerleri qoqysty ólshep, aqsha beredi.
«Astana clean time» dırektorynyń orynbasary Klara Isaqyzy memleket tarapynan osyndaı kompanııalarǵa qoldaý bolsa, bul kásipten jaqsy tabys tabýǵa bolatynyn aıtady. Sebebi Eýropa, Amerıka elderi qoqys óńdeýdi tabys kózi retinde energııa óndirý, tabıǵı resýrstardy únemdeý maqsatynda qoldaıdy.
«Halyqtan, shetelden kelgen qonaqtar men shetelde oqyp kelgen jastardan osyndaı suranystar jıi tústi. Adamdar qoqysty úıinen suryptap ótkizbeıdi. Sol sebepti biz úılerge, aýlalar arasyna osyndaı ekojaı ornalastyrýdy uıǵardyq. Qazir Astanada on shaqty ekojaı bar, segizi tolyq jumys istep tur. Makýlatýrany kóp jınaı almaısyń, kez kelgen jerge qoıa da almaısyń. Jekemenshik ıeligi bar adamdardan ruqsat surap nemese páter ıeleriniń kooperatıviniń kelisimi boıynsha jerdi jalǵa alyp, óz qarajatymyzben ekojaılardy saldyq», deıdi ol.
Jalpy bul baǵyttaǵy jumystar elimizde jyldan jylǵa jolǵa qoıylyp kele jatyr. Aıtalyq, byltyr taǵy da elordamyzda Dúnıejúzilik qorshaǵan ortany qorǵaý kúnine arnalǵan «EkoAsar» sharasy uıymdastyrylyp, shara aıasynda azamattar qoqys tapsyryp, baǵaly syılyqtar utyp alýǵa múmkindik alǵan bolatyn. Sol kezde Astana qalasy ákimdigi men óndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemeleri operatory qatty turmystyq qaldyqtardy eki fraksııaǵa bólip tastaýdyń qanatqaqty jobasy aıasynda 2018 jyldyń shilde aıynan bastap qaladaǵy 2070 qoqys alańyna 6 275 konteıner qoıylady dep habarlaǵan.
Odan bólek, elimizde IT ýnıversıtetiniń túlekteri Aıbek Rahym men Ersultan Nalıhan, sondaı-aq «Aqparattyq júıeler» salasynda oqyp júrgen Elnur Jeksenov esimdi jigitter «Tazalyk» qosymshasyn jasaǵanyn aqparat quraldary jarııalaǵan bolatyn. Joba avtorlarynyń aıtýynsha, «Tazalyk» qosymshasy arqyly da qoqysty satýǵa bolady.
«Qazirgi tańda elimizdegi qoqystardyń 5-7%-y ǵana qaıta óńdeýden ótedi. Qalǵan 93-95%-y qoqys polıgonyna jiberiledi. Onyń qorshaǵan ortaǵa zııan tıgizetini aıtpasaq ta belgili. Sol sebepti qaıta óńdeýge jiberiletin qoqystardyń úlesin kóbeıtý kerek. Qazirgi tańda Almatyda qoqys jınaıtyn 40 pýnkt bar. Onda qoqystardy ártúrli kategorııalary boıynsha tapsyrýǵa bolady. Sol úshin aqsha alasyz. Kóp adam bul týraly bile bermeıdi. Bilgen kúnde de qoqysty arnaıy pýnktke aparyp tapsyrýǵa nıeti joq», deıdi A.Rahym.
Shynymen de kez kelgen qala turǵyny úshin ózi turyp jatqan shahardaǵy barlyq qoqys jınaý pýnktteri týraly, olardyń jumys isteý ýaqyty, qoqysty qalaı, kimge aparyp berýge bolatyny týraly, qandaı qoqysqa qansha aqsha tóleıtini jóninde aqparat beretin platforma kerek. О́z ıdeıalaryn jetildirý úshin jas jigitter Astanadaǵy Nazarbaev ýnıversıtetiniń nFactorial ınkýbatoryna qatysqan. Eki aı boıy oqyp, qalǵan bir aıdyń ishinde óz ónimderin shyǵarý kerek bolǵan. «Men osy qosymshany IOS-qa arnap jasadym. Budan keıin Almaty qalasynyń ákimdigi uıymdastyrǵan «Jas kásipker» konkýrsyna qatystym. Osy kezde komanda jasaqtalyp, janyma Elnur men Ersultan qosyldy. Olar «Tazalyk» qosymshasyn Android baǵdarlamasyna jasady. Konkýrsqa qatystyq, biraq qalalyq ákimdik qyzyǵýshylyq tanytyp, qoldaý bildirgen joq», deıdi Aıbek.
Josparly jobalardyń birazy elimizde iske asyrylyp keledi. Bul qatarǵa jýyrda Astanada birinshi ret ótkizilgen «Green Heroes» halyqaralyq konferensııasynyń jumystaryn da qosar edik. Onda aǵymdaǵy jyldyń 15 qyrkúıeginde elimizde alǵash ret «jasyl» senbilik ótetini habarlanǵan bolatyn. Atalǵan shara da qoqystardy iriktep jınaıtyndyǵymen erekshelenedi. Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdar qaýymdastyǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Eldos Abaqanov aıtyp ótkendeı, Eýropanyń damyǵan elderinde qoqysty shıkizat kózi retinde paıdalanyp jatqandyǵy belgili. Iаǵnı qoqysty óńdeý tehnologııasy joǵary dárejede jolǵa qoıylǵan. «Qazaqstanda da qoqysty óńdeý tájirıbesi joq deýge kelmeıdi. Jalpy, bul baǵyttaǵy jumystyń jaqsy júrgizilip jatqanyn atap ótkim keledi. Sebebi búginde Qazaqstanda jalpy qoqystyń 7 paıyzy qaıta óńdeledi. Osydan birneshe jyl buryn bul kórsetkish 1-2 paıyz ǵana bolatyn. Árıne bul kólem jyldan-jylǵa ósip kele jatqanyn aıtý kerek», deıdi Eldos Nurboluly. Onyń pikiri elimizde qoqys óńdeıtin kompanııalardy yntalandyrý tetikterin qarastyrý kerek degenge saıady. «Iаǵnı 1 kılo plastık nemese shyny bolsyn, bolmasa elektr qurylǵylardy qaıta óńdeý bolsa da memleket tarapynan qarajat beriletindeı jaǵdaı jasaý kerek», deıdi basqarma tóraǵasynyń orynbasary.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»