Qýanysh SULTANOV. Eldiń qamy – eńbegi

Ásirese munaıshylardyń dás­túrli joldary – joǵary oqý or­nyn bitirgen soń munaı óndi­risi­niń oshaǵynda kenish qazyp, jer qoınaýyna tereńdeı baryp, onyń qazynasyn jer betine, el ıgiligine shyǵarý mártebesine ıe bolý da kez kelgen munaıshy ın­­­je­­ner­diń peshene­sine jazyla ber­­meı­­tin aıryqsha úles ekenin eskersek, sol baıan­nyń qurmeti de arta túser edi. Qat-qabat jer, teńiz qoınaýynyń álde­­n­e­she shaqyrym tereńdiginen bur­­ǵy­lap, munaı shyǵaryp, onyń ónim­derin ǵajaıyp tehnologııa quby­ly­s­tarymen jabdyqtap, halyq tur­mysynyń suranysyna jetkizip, muqtajyn jarylqaýdan asqan qaıyrymdy is bolar ma?

Teginde munaıshy mamandyǵyn ıgergen azamattarymyzdyń qaı-qaı­sysy da eńbek jolyn osy sala­­nyń eń tómengi satysynan bas­­tary anyq. Al ushy-qıyry joq qula túz qum dalanyń aptap ys­­ty­­ǵynda, damylsyz ókpek jeli­niń ótinde nemese teńizdiń tuń­ǵıyq túbinde burǵylaýshy bolyp, kúrdeli óndiristiń qatań mek­te­binen ótý – sóz joq myqtylardyń myqtysyna ǵana tán.

Bizdiń Baqtyqoja Salahat­dınuly da osyndaı myqtylardyń qatarynan.

Bizdiń deıtinimiz – Baqtyqoja Salahatdınulymen dál osy taǵ­dyr­dyń meıirim shýaǵy ke­zinde, elimizdiń ár taraby, ár óńi­­ri, san alýan kásibı sala­lar­da nát­ı­jeli eńbek etken, qoǵam, tike­leı «Nur Otan», «Aq jol», Qazaq­stan kommýnıstik ha­lyq partııasy senim kórsetip, óki­let­tik tapsyrǵan azamattar El­ba­sy­nyń qoldaýymen mem­leke­ti­miz­diń eń joǵarǵy Zań shy­ǵarý­shy bılik tarmaǵynda bir maq­sat, bir múdde jolynda bilek qosyp, birge eńbek etýdemiz. Parla­ment­tiń bir komıtetinde burynǵy úki­met músheleri, ákimder, áskerı qol­bas­shylar, dıplomattar, taǵy basqa salalardyń bilikti bilgirleri mem­leketimizdiń áleýetiniń artyp, qýattana túsýine jumylǵan bol­saq, sonyń belsendi biri de, bire­geıi de osy bizdiń Baqtyqoja.

Baqtyqoja Salahatdınuly áke jolymen júrip, ósip, otba­sy­lyq dástúrine jańa bilim, jańa mazmun, jańa bedel qosyp, qara­paıym burǵylaýshy ınjenerden «QazMunaıGaz» sııaqty alyp ult­tyq kompanııa basshylarynyń biri, memleketimizdiń Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mı­nıstri, Batys Qazaqstan, Atyraý ob­lys­tarynyń ákimi, Qazaqstan Par­lamenti Májilisi Tór­aǵasy­nyń orynbasary, Tóraǵasy, Respýblıka Ardagerler keńesiniń tóraǵasy qyzmetterin abyroımen atqaryp, Elbasynyń zor senimine ıe bolyp júrgen kórnekti memleket qaıratkerlerimizdiń biri.

Parlamenttiń jumysy qansha­ma ashyq bolǵanymen onyń kún­delik­ti tirshiligi men qyzmeti árıne, kópshilikke beımálim. Qaı qyz­­met­­ti alsańyz da solaı. Onyń qyry men syryn tek sonda, sol sala­da eńbek etetin adam ǵana bile­­di. Kún­delikti jumys tártibin tiz­­be­­l­ep otyrý – kóp adamdy qyzyq­­tyrmaýy da múmkin. Ári ony tolyq kórsetý múmkin de emes. Par­lamenttiń bir kúngi zań jo­ba­­syn tal­qylaý, pikir almasýǵa toly Má­j­ilis otyrysynan tele­habar­­ǵa berileri nebári bir-eki-aq mı­nýt­tyq aqparat. Al sol aı­ǵaq­ty májiliske deıin zań jobasy qan­daı jumys prosesteri­nen óteti­nine kóp eshkim nazar aýdara bermeıdi. Depýtattardyń ár kúni, ár saǵaty aptalyqqa, ár aıǵa aldyn ala josparlanǵan. Ár depýtat ózine júktelgen zań jobasyn búge-shúgesine deıin zerttep, apparattyń bilikti qyzmet­keri­niń qatynasýymen komıtet talqy­laýyna, odan Májilis talqylaýyna shyǵarady.

Aptanyń dúısenbisi – Máji­lis­tegi Úkimet saǵatynan basta­la­dy. Tús qaıta zań jobalary bo­ıyn­sha jumys toptary, kelesi kúni komıtet otyrystary, par­tııa­lyq fraksııalar jınalys­tary men adamdarmen kezdesýler, ártúrli taqyryptardaǵy dóńge­lek ústelder, konferensııalar, taǵy basqa sharalar – bári de depý­tat­tyń ýaqytyn talap etedi.

Árbir depýtattyń ár aptanyń sár­senbisi kúni ótkiziletin Máji­lis­tiń otyrysyna daıyndalýy men qatynasýy erekshe jaýapty ári mindetti tártip.

Parlamentke ár saladan saılanyp kelgen áriptesterimizdiń osy jumysqa kiriskennen keıin: «buryn oılaýshy edik – osy depýtattar ne isteıdi dep, rasynda da basqa kelmegen soń bilmeıdi ekenbiz, munda tipti moıyn burýǵa shama joq qoı...», degenin talaı estidik. Bir joly «Egemen Qazaq­standy» basqarǵan Saýytbek Abdrahmanov: «Parlamentke kelgen soń redaksııanyń kúndelikti qarbalasynan qutylyp, biraz shy­ǵar­mashylyqpen shuǵyl­danamyn dep júrsem, qarbalastyń kókesin osynnan kórip júrmin. Tipti ýaqytym joq», dep edi.

Sol sııaqty kezinde ákim de, mınıstr de, tipti Májilis Tóraǵa­sy laýazymdaryn da abyroı­men atqarǵan búgingi depýtat, Halyq­ara­lyq qatynastar, qor­ǵanys jáne qaýipsizdik komı­tetiniń bel­sendi múshesi, Qazaqstan Arda­ger­ler keńesi­niń tóraǵasy Baqty­qoja Izmuhambetov te bir joly Májilis oty­rysy aıaqtala salysymen, Arda­gerler keńesine asyǵyp bara jatsa, kelesi joly «Nur Otandaǵy» azamattardy qabyl­daýǵa bet alǵanyn kóresiz. Bákeń­niń qa­byl­daýyna, kezdesýine sura­na­tyn adamdar da kóp. Qalaı da ýaqyt tabýǵa tyrysady. Olardy tyńdaıdy. Báriniń birdeı másele­lerin sheshe qoımaǵanymen túsin­diredi, jolyn aıtady, baıyppen sóılesedi. Sondyqtan da ol Par­lamentke kelisti kelbet, or­nyq­ty salmaq berip júrgen, bilik­ti ári isker áriptesterimizdiń biri, adam­gershilik syılastyqqa berik, ult­jandy, memleketshil qaı­rat­ker, Elbasynyń senimdi serik­teriniń qataryndaǵy tulǵa.

Osyndaı tanylymǵa ol naqty isterimen, uıymdastyrǵysh, jańa­shyl izdengishtigimen, Otan súıgish dúnıetanymymen kóteril­di. Onyń bastamashy bolyp halyq ıgiligi úshin júzege asyra alǵan keıbir jobalaryn, ártúrli jaǵdaılar tusyndaǵy utymdy sheshimderin, oryndy paıymdaryn eske alsaq ta, aıtsaq ta jetkilikti...

...Keıipkerimiz Batys Qazaq­stan oblysynda ákim bolyp júr­gen 2011 jyldyń kókteminde Oral qalasynda, keıbir aýdandar­da alapat sý tasqyny bolyp, júz­degen turǵyn úıler, bas­qa da áleý­mettik nysandar apat­qa ushy­rap, kóptegen otbasylar bas­­­pa­nasyz qalyp, halyq ara­­syn­da qatty abyrjý bol­dy. Árıne mundaı jaǵdaı ob­l­ys bas­shylaryna, bılik ókil­deri­­ne qatań syn ekeni de haq. El­ba­sy, Res­pýblıka Prezıdenti Nursultan Ábishulynyń tikeleı qam­qor­lyǵy men kómegi, naqty sheshim­derin oblysta dál ýaqy­tyn­­da júzege asyryp, halyq tur­my­­syn qalpyna keltirýde bar­lyq qury­­lymdar, qala, aýdan ákim­dik­teriniń jumysyn tıimdi uıym­das­tyrýda oblys ákimi Baqty­qoja Sala­hat­dınuly óńir jurt­shy­lyǵynyń qoldaýy men alǵysyna ıe boldy. Bul sóz joq, úlken tabys.

Batys Qazaqstan oblysynyń eldi mekenderine túgeldeı gaz jelisi jetkizilýine «jar qulaǵy jastyqqa tımeı» eńbek ete alǵan da osy Bákeń.

Bákeń Atyraý oblysynda da abyroıly qyzmet atqardy. Ár óńirdiń ózindik erekshelikteri bolýy da tabıǵı. Oǵan qosa óziniń týǵan, ósken ólkesi. Oblysty basqarý isinde de táýelsizdikke deıin, táýelsizdik alǵannan keıin basqarǵan azamattardyń qoltań­balary bar. Bolǵan ákimder­diń júris-turysyna, qabyldaǵan she­shimderine, atqarǵan isterine syn kózben qarap, saraptap otyratyn qoǵamdyq pikir bar. Ásirese ózine deıin oblys ákimderi bolǵan dúıim respýblıkaǵa esimderi áıgili Ravıl Shyrdabaev, Serik­bek Dáýkeev, Imanǵalı Tasmaǵam­betov syndy qaıratkerlerdiń nátıjeli bastamalary men júzege asqan, asatyn tolyp jatqan jańa áleý­mettik jobalary bar. Qol­daý­shylar da, synaýshylar da jetkilikti. Bákeńniń parasat­ty­lyǵy – ózinen burynǵy bastalǵan elge kerek jaqsy sharalardy jalǵastyryp, damytty, qan jú­gir­tip, tynysyn keńitti.

Atyraý qalasynda kóptegen áleýmettik qurylys nysandary, mektepter, aýrýhana, mádenıet, sport keshenderi boı kóterip, halyq ıgiligine qyzmet ete bastady. Kósheler túzetilip, jańǵyryp, jańaryp, gúlzarlar ashylyp, sándi kóriniske beıimdeldi. Ult ardaqtylary ulyqtalyp, olardyń músinderi beıneleý óneriniń kórkem sheberligimen órnektelip, mádenı mura jasaqtaldy.

Jańa kásiporyndar ashylyp, jumys oryndary kóbeıdi. Turmys­tyq qyzmet kórsetý órisi keńeıip, jańa mádenıet qalyp­tasty, jastar qatary kóbeıdi.

Ejelden Atyraý jeriniń tabıǵı shóleıttigine baılanysty bul jaqta túıe men shubattan, Kaspıı men Jaıyqtaǵy balyqtan basqa aýyl sharýashylyǵy ónim­deri óndirilmeıdi degen eski­lik­ti uǵym joıylyp, el jylqy, iri qara, qoı, eshki túlikterin ósirý­men qus, sút ónimderi, jumyrt­qa óndirýmen shuǵyldana bastady. Sondaı-aq Atyraý oblysy kókónis ónimderimen óz jurt­shy­lyǵyn tolyq qamtamasyz etip qana qoımaı, Reseıdiń kórshi oblystaryna ekologııalyq taza ónimderdi shyǵaratyn boldy. Ol jerlerde Atyraý ónimderi zor suranysqa ıe ekenine ózimizdiń komıtettiń kóshpeli otyrysyn ótkizgende kózimiz jetti.

Táýelsizdik alǵaly beri tek Atyraý oblysy emes, respýblı­ka kóleminde maldyń terisi men qyr­qylǵan júnin óńdeý sheshilmegen túıin, qordalanǵan problema bolyp kele jatqany aıan. Mine, Atyraýda tikeleı bizdiń Bákeńniń bastamashyldyǵymen osy másele de sheshimin taýyp otyr. Túıe, qoı júnderin óńdep, odan taýar shyǵaratyn «Kaspıı Lana Atyraý» toqyma fabrıkasy iske qosyldy. Ol jerde eki júzge tarta jumys orny ashylǵan, olar ózderi toqyǵan toqymadan, jeńil jamylǵydan bastap bala­lardyń shulyq, qolǵap, bas kıimine deıin halyq tutynatyn jıyr­maǵa jýyq ónim túrin shyǵa­rady. О́kinishke qaraı, ol ónim­der ártúrli bıýrokrattyq qasań­dyq­tyń kesirinen Qazaqstan tutyný­shylaryna jetpeı Reseı, taǵy basqa shetelderge ketip jatyr. Sirá, aldaǵy ýaqytta bul ónimder elimizdiń muqtajyna da jetip qalar.

Mine, Bákeńniń oblys ákimi retindegi qyzmeti jaıly sóz qoz­ǵaǵanda joǵarydaǵydaı adam kóńilin ósiretin jaramdy jaqsy ister tizbegin tolaǵaı tabys derge negizimiz tolyq.

Qýanarlyǵy, burynǵy ákim bastaǵan ister men jobalardyń halyq muqtajyna qajettiligi sol – oblysqa odan keıin ákim bolyp kelgen Nurlan Noǵaev ózinen burynǵy laýazymdy tulǵalardyń bastamalaryn odan ári damytyp, ósirip, óndirip, el ıgiligine aınaldyryp, jańa jobalardy da shıraq iske qosyp keledi.

Baqtyqoja Salahatdınuly óziniń búgingi áriptesterindeı Parlament qabyrǵasynda kún saıyn ótip jatatyn zań joba­larynyń talqylaýlarynan syrt qalǵan emes. Qaı kezde de óziniń bilik­ti pikirin aıtady. Sondaı zań joba­larynyń qatarynda, ásirese «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Qazaqstan Respýblıkasy kodeksin talqylaý kezindegi áriptesimizdiń pikiri men usy­nystary kóńilge qonar­lyq boldy. Sondyqtan da ony depýtat­tar qoldady. «Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine jer qoı­­naýyn paıdalaný másele­leri bo­­ıynsha ózgerister men tolyq­tyrý­lar engizý týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń zań jobasyna da usynǵan pikirleri qoldaý tapty.

Ásirese depýtat B.Izmuham­betov­tiń «Gaz jáne gazben jab­dyqtaý týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Zańyna ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» bastamashyldyǵy tek bir depýtattyń nemese Parlamenttiń ǵana jetistigi emes, bul – halyq qamyn­daǵy oń sheshim, jańa múm­kindik deýge turarlyq. Depýtat óziniń zań jobasy boıynsha sóı­legen sózinde osyndaı zańnyń qajet­tiligin negizdep, dáleldep otyryp: «...Usynylyp otyrǵan zań jobasynyń maqsaty – suıy­tylǵan munaı gazyn shyǵarý kóle­min arttyrýǵa óndirýshilerdiń qyzy­ǵý­­shylyǵyn týdyrý arqyly suıy­tylǵan munaı gazy tapshy­lyǵyn bolǵyzbaý bolyp tabylady», dep túıindedi. Onyń aıtýynsha, «ázirlengen túzetýler munaı gazyn ishki naryqqa elektrondy saýda alańdary arqyly berýdi engizgennen keıin olardyń kiristiligin qamtamasyz etý kóz­delýde. Elektrondy saýda alań­dary arqyly satylatyn búkil gazǵa Energetıka mınıstrligi beki­tet­in shekti kóterme saýda baǵasy qoldanylmaıdy. Birinshi kezeńde ishki naryqqa berý josparynyń sheńberinde beriletin suıytylǵan gazdyń 10-20 prosentin elektrondy saýda alańdary arqyly ótkizý, kórsetilgen úlesti keıinnen kezeń-kezeńimen (2021 jylǵa deıin) arttyrý usynylady».

Bákeń syqıǵan sheneýnik emes. Jany jaısań, ázil-qaljyńǵa beıim, rýhanı dúnıesi baı, áńgime­shil jigit. Kóp oqıdy. Kóp biledi. Jaqsy ánge jany qumar. Dom­byra, gıtarany sánimen sóı­letedi, káýsár únin tógiltedi. Qazaq, orys, shetel ádebıetterin jaqsy bile­di. Aqynjandy ǵana emes, ózi de kádimgi aqyn. Ulttyń kóńil tol­qy­nyn, kóńil kúıin jaq­sy biledi. О́z bilgenin el de bilse dep turady. Kimge bolsa da kómek qolyn shyn júreginen sozýǵa daıyn. Keıde qyzbalyǵy, aıtyp sa­lar apyr-tupyr shap­shań­dyǵy aq kó­ńil­­di­ligimen, zilsiz­digimen jýyp, shaıylady. Sózge berik, ýádege tabandy.

Parlamentte osyndaı qaırat­kerlerdiń júrýi, qyzmet isteýi – quqyqtyq, izgilikti memleket qurýy­myzdyń senimdi kepili, rýhanı baı qoǵamymyzdyń, búgingi ortamyzdyń berekeli kórki.

 

Qýanysh SULTANOV,

Parlament Májilisiniń depýtaty