«Jumbaq jaılap, ańyz órgen» Mańǵystaý ólkesine, kók tolqyndary alas uryp, jaǵalaýynda altyn kún áldıleıtin Kaspıı teńizine saparlap kelip, demalyp ketý – kóptiń armany. Sheteldik qonaqtardy aıtpaǵanda, otandastarymyz úshin alys-jaqyn shetelderge saparlaýmen qatar, óz elimizdi, óz jerimizdi tanyp, ózimizde bardy baǵalaı bilgenge ne jetsin?!
Bul múmkindikke qazaq dalasy, sonyń ishinde Mańǵystaý óńiri tolyǵymen saı keledi – ólkedegi keremet tabıǵat kórinisteri, shól dalanyń tańǵalarlyq landshaftarynyń barlyq túrin, qart Kaspııdiń kókshil sýy men sheksiz qumdy jaǵajaıyn, kóshpeli sáýlet óneriniń qaıtalanbastaı kórnekti úlgilerin, qazaqtyń alǵashqy qaýymdyq dástúrli mádenıetin ózine sińirip alǵan qundylyqtar árbir qonaǵyn qýantatyny anyq.
Sońǵy jyldary Kaspıı jaǵalaýyna «jan bitti» – zańsyz qurylys nysandary súrilip, tas joldar tóselip, demalys jáne balalar úshin oıyn alańdary jasaqtaldy. Jekelegen demalys oryndary boı kóterip, kók teńiz betinde arnaıy sý kólikterimen serýendep, saýyq-saıran qurý bastaldy. Osy oraıda Aqtaýda «Skalnaıa tropa» atty biregeı jobany iske asyrý boıynsha jumystar atqarylýda. Quny 1,9 mlrd teńgege eseptelgen bul joba tik jartastar arqyly qalalyq promenad jáne qumdy jaǵajaılar arasyndaǵy uzyndyǵy 1,5 shaqyrym ózindik «kópir» bolady.
– Sońǵy kezderi dalalyq aımaqtarmen birge oblys ortalyǵy Aqtaý qalasynyń kórkin arttyryp, týrısterdi qabyldaý qolaılylyǵyn damytý jumystary da basty nazarda. Qalalyq jaǵajaıdy abattandyrý mańyzdy joba bolyp tabylady. Jaǵajaıǵa amfıteatrmen birge, qazaq halqynyń ańyzdary boıynsha jasaqtalǵan kóptegen shaǵyn sáýlet nysandary ornalastyrylady, – deıdi Mańǵystaý oblystyq týrızm basqarmasy basshysynyń orynbasary G.Súıeýova.
Sondaı-aq Aqtaý qalasynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn qoldaý maqsatynda jaǵajaı aımaǵyn elektr, sý, gazben jabdyqtaý jelisin qaıta jańartýǵa jobalyq smetalyq qujattar jasaqtaý jumystary aıaqtalýda, qurylys-montaj jumystaryn 2019 jyly bastaý josparlanǵan. Tamyz aıynyń 11-12-de Aqtaý qalasynda ótken «Besinshi Kaspıı sammıti» aıasynda Mańǵystaý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý barysymen tanysyp, birqatar aýqymdy jobany iske qosqan Elbasy N.Nazarbaev «Tree of Life» demalys bazasynda bolyp, demalýshylarmen júzdesken bolatyn. Bazadaǵy jolǵa qoıylǵan zamanaýı týrıstik baǵytqa rızashylyǵyn bildirgen Memleket basshysy Aqtaýdy Qazaqstannyń Antalııasyna aınaldyrý qajettigin basa aıtty. Sondaı-aq Elbasy kólik-logıstıkalyq áleýetin damytý úshin memleket tarapynan zor qoldaý kórsetilip, mol qarajat quıylǵan Mańǵystaýda endi týrızm salasyn qoldaý kerektigin qozǵaǵan edi. «Teńiz qaqpasy» Aqtaýdyń ajary men kórki sý joly arqyly keletin qonaqtardyń kóńilin qýantsa, qaladaǵy týrıstik áleýet, servıstik qyzmet kórsetý sapasy da joǵary deńgeıge kóterilýi tıis.
Qýanarlyǵy, óńirdegi týrızm salasyn damytýdaǵy serpindilik bıznes ókilderiniń qazaqstandyq týrızm bolashaǵyna degen qyzyǵýshylyǵyn oıatýmen qatar, senimin nyǵaıta tústi. Olar úmitti nysandar men jobalarǵa ınvestısııa sala bastady. Qazirgi tańda aımaqta 41 týrıstik fırma jáne teńiz jaǵalaýynda 29 demalys orny tirkelgen. Jaǵalaýdaǵy demalys oryndary zamanaýı úlgidegi besjuldyzdy qonaqúı, jekelegen demalys shatyrlary, ulttyq asúıler, ózge de jaıly demalysqa qajetti barlyq jabdyqtar jasalǵan.
Teńiz jaǵalaýyndaǵy «Flamıngo» balalardy saýyqtyrý lageriniń ekinshi kezeńi – sport kesheni jáne teńiz sýymen jazǵy basseınniń qurylysy bastaldy. Basseın qurylysyn salý úshin 26 mln teńge ınvestısııa quıylyp, balalardyń oıyn alańshalaryn abattandyrý júrgizilýde. Sondaı-aq «SKR-Snab» JShS bastaýymen besjuldyzdy «Nur» emdeý-dıagnostıkalyq jáne saýyqtyrý kesheniniń qurylysy júrip jatyr. «Dostar» qonaqúı kesheniniń aýmaǵynda hostel, motel, qonaqúı apartamentteriniń qurylysy salynyp jatyr, akvapark pen saýyqtyrý-kóńil kóterý kesheniniń qurylysy bıyl aıaqtalmaq.
Aqtaý qalasynan 25 shaqyrym qashyqtyqtaǵy «Tree of Life» demalys bazasy qala turǵyndary men qonaqtardyń qyzyǵýshylyǵyna ıe. Bazada akvaparkke kelýshiler úshin syıymdylyǵyn keńeıtý boıynsha joba júzege asyryldy. Eresekter men balalarǵa arnalǵan jańa eki sý attraksıony qondyryldy. Bazanyń aýmaǵynda fıtnes-zal men 2 basseın, 22 nómirlik qonaqúı, jeti 2 qabatty otbasylyq úıshikter salyndy, aımaqty abattandyrý boıynsha jumystar júrgizilip, 45 metrlik tolqyndy basseınniń qurylysy aıaqtaldy, nómirlik qory 79-ǵa deıin ósti. Al «Samal» qonaqúı kesheniniń aýmaǵynda «Holiday Inn» brendimen qonaqúıdiń qurylysyn qaıta salý jáne akvaparkti salý boıynsha jobaaldy jumystar qolǵa alynǵan.
– Mańǵystaý oblysynyń týrıstik jáne rekreasııalyq áleýetin damytý jáne «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn qoldaý maqsatynda 2GIS Aqtaý kompanııasy týrızm basqarmasymen birlesip, Mańǵystaýdyń 24 sakraldyq jáne tarıhı-mádenı eskertkishterin sıfrly kartaǵa engizý jumysyn atqardy. Atalǵan is-sharalardy júzege asyrý – óńirdiń týrıstik áleýetin ilgeriletýge, oblysta sheteldik jáne otandyq týrıster aǵynynyń ósýine, týrızm salasynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý arqyly óńirde jańadan jumys oryndaryn ashyp, jumyssyzdyqty azaıtýǵa yqpal etpek, – deıdi Mańǵystaý oblystyq týrızm basqarmasy basshysynyń orynbasary G.Qoıqaraqyzy.
Mańǵystaý dalalyq týrızmindegi qanatqaqty jobalardyń biri – «Kógez» etnoaýyly. 2016 jyly bastalǵan joba qazir oblys turǵyndarynyń da, sheteldik qonaqtardyń da súıikti oryny. Mańǵystaý aýdanynyń ortalyǵy Shetpe kentinen 14 shaqyrym qashyqtyqtaǵy jer qazir 12-13 kıiz úı qaz-qatar tigilip, órisinde jylqy jaıylyp, aýlasynda kıiz basyp, jún tútip, qonaqtarǵa shashý shashyp, baýyrsaq, qymyz, qurtyn usynatyn naǵyz qazaqy aýylǵa aınalyp keledi. Etnoaýylda toı, qudalyq jasap, jylqyǵa minip sýretke túsýge qumartatyndar kóp.
– Qonaqtarǵa jaǵdaı jasaý – basty mindetimiz. Kógezge elektr jelisi tartylyp, kıiz úılerge salqyndatqysh ornatýǵa, toq tetikterin ornatýǵa qol jetkizdik. Qonaqtar qalaýlaryna qaraı kıiz úılerde, sondaı-aq qonaqúılerde túneý múmkindigine ıe. Etnoaýyl jumysyn jolǵa qoıýda zor eńbek sińirgen seriktesim Evgenııa Slesarovanyń kómegimen týrısterdi jaıly avtobýstarmen nemese ózge de kóliktermen kútip alyp, ózderi qalaǵan baǵyttarda Mańǵystaýdaǵy týrıstik oryndardy aralatamyz, – deıdi «Kógez» etnoaýyly jobasy seriktesteriniń biri Muqaǵalı Erbozov.
О́tken jyly Japonııa, Qytaı, Fransııa, Reseı, taǵy basqa elderden júzdegen týrıst atbasyn tiregen etnoaýylda elektr jelisi máselesi sheshilgenmen, sý jáne gaz máselesi ózekti kúıinde qalyp otyr. Aýyz sýdy tasymalmen aldyrsa, abattandyrý, ózge de tehnıkalyq jumystar úshin aýyl mańyndaǵy uńǵyma sýyn paıdalanady. Mańaıdaǵy birneshe aýyldardyń maly bas qoıǵanda bul qudyqtyń sýy sarqylýdan syr berip, arnaıy kezekke turýǵa májbúrlegen. Etnotýrızm baǵytyndaǵy alǵashqy joba jáne kelim-ketim qonaqtardyń arnaıy barar ortalyǵy, jolshybaı ótken jolaýshynyń attan túsip, aıaq sýytyp túnep óter mekeni – «Kógez» etnoaýylyn kórkeıtý, ásirese óz aldyna sý uńǵymasyn qazyp berý máselesine jergilikti ákimshilik, kásipkerler nazar aýdaryp, qoldaý kórsetýi qajet-aq.
Qazirgi tańda Mańǵystaý óńirinde 13 myńnan astam tarıhı-mádenı nysandar zerttelip, qujattaldy. 440-tan astam eskertkish memlekettik qorǵaýǵa alyndy, olardyń jıyrma biri respýblıkalyq mańyzǵa ıe. 249 arheologııalyq eskertkishi tolyqtaı zerttelgen desek, olarǵa tas dáýiri sońyndaǵy turǵyn keshender, qola dáýiri men erte temir dáýirindegi dinı-jerleý nysandary, ortaǵasyrlyq eski qalalar, bekinister, Uly Jibek joly boıynda ornalasqan kerýen saraılary, arheologııa, sáýlettiń úlken jáne shaǵyn formalary kiretin 140 keshendik ansamblder, sonymen qatar sáýlet pen qurylys mádenıetin tanytatyn 60 eskertkish jatady. Mańǵystaýdaǵy jer asty meshitteri, qaýym-qoıylymdardaǵy qulpytastar men tamdar erekshelikteri týrısterge zor áser syılaıtyny anyq. Alaıda oblys ortalyǵynan óte shalǵaı jatqan týrıstik nysandarǵa aparatyn jol salý, ózge de ınfraqurylymdyq máselelerdi sheshý kún tártibinde tur. Ol ońaı sharýa emes ekeni belgili, biraq qajet, óıtkeni týrısterdiń qaýipsizdigi – basty másele.
Búginde Mańǵystaýda týrızmdi damytý úshin sheshilýi tıis basym baǵyttardyń biri – ınfraqurylym máselesi bolsa, ekinshisi – joǵary deńgeıde servıstik qyzmet kórsetý. Úshinshiden, týrıster tarapynan kelgen-ketken jerine qurmetpen qaraý, tártipti, tazalyqty saqtaý qaǵıdattaryn talap etý tetikterin engizý de barynsha mańyzdy. Mańǵystaýdaǵy dalalyq eskertkishterdiń, ásirese áýlıelik oryndardaǵy urpaqtar uıymdastyrýymen, halyq qarajatymen salynǵan túneýhanalar qazir týrıster úshin aqysyz dalalyq qonaqúı qyzmetin atqarýda. Túneýhanalar men meshitterdiń, qaýym-qorymdardyń tazalyǵyn saqtap, tártibine baǵyndyrý, júrip-turý erejesin anyqtaý – týrızmdi jabaıylandyrmaı, bir izge túsirýdiń mańyzdy tarmaǵy bolyp tabylýy tıis.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy