Ádette óz isiniń maıtalmany atanyp, abyroı bıiginen kóringen, alqalaǵan áleýmettiń qurmetine bólengen aıtýly tulǵa týraly sóz qozǵalǵanda, onyń bastaý alǵan qaınary, qanatyn qataıtyp, jigerin janyǵan erekshe sátter men ósip-óngen ortasynyń áseri týraly bilý árqashan qyzyǵýshylyq týdyratyny belgili. Búgingi kúni jetpistiń zańǵar bıigin baǵyndyrǵan memleket jáne qoǵam qaıratkeri, dıplomat, ekonomıst ǵalym jáne saıasattanýshy Serik Dostanuly PIRIMBETOVTIŃ ǵumyr tarıhyna, eńbek jolyna kóz júgirter bolsaq, aldymyzdan qajyrly eńbek pen aıtýly jeńister, ádette qatar júretin qıyndyqtar men jetistikter, sonymen qatar qarapaıym adamı qyzyqtar somdaǵan qaıratker tulǵasy shyǵady.
Talaı tarlandardy túletken Syr elinde – Qyzylorda oblysynyń Jalaǵash aýdany Aqqum aýylynda dúnıege kelgen Serik Pirimbetov orta mektepti bitirgen soń sol zamandaǵy bedeldi ekonomıkalyq oqý orny Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyna oqýǵa túsip, 1971 jyly qyzyl dıplommen támamdaıdy. Oqýdy úzdik oqyp, jastaıynan zertteý eńbegine beıil bolǵan ol, stýdentterdiń ǵylymı qoǵamynyń (SǴQ) jumysyna belsene aralasyp, ekinshi kýrsta júrgende ázirlegen jobasymen 1970 jyly Búkilodaqtyq stýdentter jumysy baıqaýynyń laýreaty atanady.
Eńbek jolyn 1971 jyly Qazaq KSR Memjospary janyndaǵy Ǵylymı-zertteý ekonomıkalyq ınstıtýtynda aldymen kishi, sonan soń aǵa ǵylymı qyzmetkeri retinde bastaıdy. Al 1972-1975 jyldary sol kezdegi odaqtyń basty oqý ordasy M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspıranty, keıin ǵylymı qyzmetkeri atandy.
Mektep qabyrǵasynda júrgende-aq oqý men qoǵamdyq jumysty sheber ushtastyra bilgen Serik Dostanuly 1975 jyly MMÝ-dyń Jas aspıranttar keńesiniń tóraǵasy bolyp saılanady. Dál osyndaı jumysty arada birneshe jyl ótken soń ol týǵan elinde jalǵastyryp, 1977 jyly Qazaqstannyń jas ǵalymdar keńesine basshylyq jasaıdy. Bul jaqta da saıası uıymnyń jas ǵalymdar men mamandardyń qýatty shoǵyryn toptastyrǵan irgeli bólimshege aınalýyna súbeli úles qosty.
Kandıdattyq dıssertasııasyn sátti qorǵaǵan soń Serik Dostanuly 1975-1978 jyldary bir kezde eńbek jolyn bastaǵan, sheberligin shyńdaǵan Qaz KSR Memjospary janyndaǵy Ekonomıkalyq ınstıtýtqa oralyp, aǵa ǵylymı qyzmetker, sektor meńgerýshisi, bólim meńgerýshisi laýazymdaryn kezeń-kezeńimen atqardy. Oqý ornyndaǵy qat-qabat sharýalarmen ǵylymdy qatar alyp júrip, respýblıka halyq sharýashylyǵyn damytýdyń bolashaǵyna qatysty irgeli zerteýler júrgizdi.
Demokratııanyń lebi ese bastaǵan 80-shi jyldardyń ekinshi jartysy keńestik qoǵamnyń quldyraýǵa bet alǵan kezi retinde este qalǵany belgili. Serik Dostanulynyń eńbek jolynda mańyzdy betburys bolǵan 1987 jylǵy qyrkúıek aıynda Qazaqstan Kompartııasy Almaty oblystyq komıtetine jumysqa shaqyrylyp, 1991 jyldyń aqpan aıyna deıin taban aýdarmaı jumys istegen Lektorlyq jáne boljaý-saraptaý tobynyń jetekshisi laýazymyna taǵaıyndalýy dál osyndaı saıası-tarıhı kezeńderge tap keldi.
KSRO-nyń irgesi sógilgen jáne elimiz ǵasyrlar boıy armandaǵan egemendigine qol jetkizgen sol óliara shaqta Serik Pirimbetov tájirıbeli uıymdastyrýshy retinde táýelsizdikti nyǵaıtý jolynda Elbasy qolǵa alǵan saıası jáne ekonomıkalyq bastamalardy júzege asyrý isine súbeli úles qosty. Doktorlyq dıssertasııasynyń da kesheýildegeni osy júktemesi aýyr, jumysy qaýyrt shaqtarmen baılanysty edi. Degenmen, memlekettik qyzmettiń bel ortasynda júrse de ǵylymnan qol úzbegen ol 2002 jyly doktorlyǵyn sátti qorǵap shyqqan bolatyn.
Ol 1991 jyly Qazaqstan Kompartııasy Almaty obkomynyń Saıası jumystar jáne iskerlik yntymaqtastyq ortalyǵynyń bas dırektory bolyp birneshe aı jumys istep, sol jyldyń qazan aıynda Qazaq memlekettik teleradıo habar taratý kompanııasy tóraǵasynyń ekonomıka jáne menedjment máseleleri boıynsha birinshi orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. Al 1992-1994 jyldary Prezıdent apparaty men Mınıstrler kabınetiniń jańadan qurylǵan TMD isteri bólimi meńgerýshisiniń orynbasary bolyp jemisti eńbek etti. Bul bólimge júktelgen jaýapkershilik salmaqty edi: postkeńestik kezeńdegi daǵdarys jaǵdaıynda jáne «egemendik sherýi» kezeńinde burynǵy KSRO-ǵa qarasty respýblıkalardyń saýda-ekonomıkalyq baılanystaryn saqtap qalý men jańa sharttar negizinde halyqaralyq kelisimderdi júzege asyrý isine atsalysýdy ońaı dep kórińiz.
1994 jyldyń sáýir aıynda Ystyqkólde Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne О́zbekstan basshylary bas qosyp, Ortalyq Azııa memleketteri odaǵynyń negizin qalaý týraly kelisimge keldi. Arada eki aı ótkende S.Pirimbetov baýyrlas úsh eldiń Halyqaralyq keńesi Atqarý komıtetiniń mınıstr dárejesindegi tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldy. Osy kezden bastap Serik Dostanulynyń qyzmeti dıplomatııalyq arnaǵa qaraı oıysty. 1997-2002 jyldar aralyǵynda Ortaazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń Memleketaralyq memlekettik keńes tóraǵasynyń orynbasary bolyp jumys istedi. Onyń sol tusta jaryq kórgen «Ortalyq Azııadaǵy óńirlik ıntegrasııa: ekonomıkalyq seriktestik múmkindikteri men táýekelderi» (Berlın, 1997 j.), «Ortalyq Azııa: ekonomıkalyq ıntegrasııanyń shyndyǵy men bolashaǵy» (Máskeý, 2000 j.), «Qazirgi álemdegi halyqaralyq ekonomıkalyq ıntegrasııa» (Almaty, 2003 j.) sııaqty monografııalarynyń mańyzy Ortalyq Azııa ıntegrasııasy máselesi asa ózekti bolyp turǵan búginde arta túskeni anyq.
Serik Dostanulynyń ózi bul jaıynda: «Osy kezeńniń basty nátıjesi – sol birlestiktiń postkeńestik keńistiktegi eń utymdy qurylym bolyp otyrǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqqa aınalýy edi», dep eske alady.
2002 jyldyń aqpan aıynda Memleket basshysy ıntegrasııalyq úderisterdi jetik biletin, bul baǵyttaǵy tájirıbesi mol S.Pirimbetovti óziniń kómekshisi, «Ortaazııalyq yntymaqtastyq» uıymynyń ulttyq úılestirýshisi etip taǵaıyndady. Artynsha sol jyldyń qyrkúıek aıynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń Integrasııalyq komıtetiniń sheshimimen atalǵan uıymnyń Bas hatshysynyń orynbasary bolyp bekitilip, osy laýazymdy bes jyldan asa ýaqyt atqardy. Bul atalǵan qoǵamdastyqtyń bastapqy jyldary men ınstıtýsıonaldyq qalyptasý kezeńi bolǵandyqtan, erkin saýda aımaǵyn qurý, Keden odaǵyn, Birtutas ekonomıkalyq keńistikti qurylymdaý sııaqty aýyr kezeńder men rásimderdiń bolýy zańdylyq edi.
Atqarylǵan jumystardy qorytyndy- lap, bolashaǵyn aıqyndap bergen Eýrazııanyń basty ıntegratory Prezıdent Nursultan Nazarbaev 2014 jyldyń 29 mamyrynda Reseı jáne Belarýs elderiniń prezıdentterimen birge Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly tarıhı Kelisimge qol qoıý sátinde sóılegen sózinde: «EAEO týraly shartqa qol qoıý arqyly Jer sharynyń eń iri tutynýshylyq naryqtarynyń biri, energııa resýrstarynyń iri eksporttaýshysy bolyp sanalatyn ıntegrasııalyq birlestiktiń qurylýy zańdyq turǵydan resimdeldi. Memleketterdiń táýelsizdigine kepildik beretin negizgi resýrstar bul birlestiktiń ózinde jetkilikti. Osylaısha búgin HHI ǵasyrdyń jańa geoekonomıkalyq aqıqaty dúnıege keldi. Ol úlken qıyndyqpen quryldy. Ashyǵyn aıtaıyn: biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa kóp qıyndyqpen jettik. Aldymyzda jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıyndaǵy qalyptasý men damýdyń kúrdeli kezeńi tur. Integrasııa bizge ózdiginen keremet ómirge kepildik bermeıdi. Jańa syn-qaterler men jańa mindetter bolady. Biz olardy birigip sheshýge jáne barshamyzdyń kúsh-jigerimizben daǵdarysty eńserýge daıyn bolýǵa tıispiz», dep sıpattap bergen bolatyn.
2008-2013 jyldarda Serik Pirimbetov elimizdiń Ázerbaıjan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetin atqardy. Osy kezeńdegi baýyrlas eki memlekettiń saıası, mádenı-gýmanıtarlyq, saýda-ekonomıkalyq, otyn-energetıka salalaryndaǵy baılanysy men qarym-qatynastarynyń deńgeıin memleketter basshylarynyń ózara saparlary da aıǵaqtaı túsedi.
2013 jyldyń sáýir aıynda S.Pirimbetov Eýrazııa damý banki basqarma tóraǵasynyń orynbasary, al 2015 jyldyń jeltoqsan aıynan bastap Eýrazııa damý bankiniń Bishkektegi (Qyrǵyzstan) ókildiginiń dırektory bolyp taǵaıyndaldy.
Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, «Eýrazııa» halyqaralyq ekonomıka akademııasynyń akademıgi, Bıznes jáne ákimshilik basshylary halyqaralyq akademııasynyń (AQSh) qurmetti múshesi, professor Serik Pirimbetov – Ortalyq Azııadaǵy geosaıası jáne geoekonomıkalyq máseleler boıynsha 100-den asa ǵylymı baıandamalar men habarlamalardyń avtory. Onyń basshylyǵymen osy aımaqqa arnalyp «Turan» tarıhı-mádenı atlasy» baspagerlik jobasy jáne bas redaktordyń birinshi orynbasary laýazymynda «Qazaqstannyń úlken atlasy» jobasy júzege asyryldy.
Serik Dostanuly Pirimbetovtiń 40 jyldan asatyn eńbegi «Dostyq» ordenimen, birneshe medaldarmen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń tasqa basylǵan alǵysymen, vedomstvolar men qoǵamdyq uıymdardyń medaldarymen jáne estelik belgilerimen eskerildi. Ol – Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti qaıratkeri jáne Qazaqstan Respýblıkasy dıplomatııalyq qyzmetiniń qurmetti qaıratkeri, II klasty Tótenshe jáne ókiletti ýákil jáne I klasty Tótenshe jáne ókiletti ýákil dıplomatııalyq dárejelerine ıe. Túıindeı aıtqanda, el muratyna qyzmet etý jolynda Serik Dostanuly búgingi bederli belesti úlken abyroı-bedelmen qarsy alyp otyr.
Qambar AHMET,
«Egemen Qazaqstan»