15 qyrkúıekte Qazaqstan qoǵamy belgili memleket qaıratkeri jáne dıplomat Mıhaıl Ivanovıch Esenálıevtiń 90 jyldyǵyn atap ótedi.
M.Esenálıev – taǵdyry erekshe adam. О́ziniń estelik kitaptarynyń birinde bylaı dep jazady: «Men 26 jasqa deıin reseılik, al 40 jyldan astam ýaqyt boıy qazaqstandyqpyn, meni ata-babalarymyzdyń týǵan jeri tartyp áketti». Qıyn áskerı jyldary jumys istep, orta mektep, keıin zań mektebin úzdik bitirip, M.Esenálıev ózin Saratov oblysynyń Búkilodaqtyq lenınshil kommýnıstik jastar odaǵy júıesinde, odan keıin Almaty qalasynda, Pavlodar oblysynda jáne Qazaq KSR-inde sheber uıymdastyrýshy jáne daryndy kóshbasshy retinde tanytty. Fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, ıntellektýal jáne partııa qyzmetkeri Mıhaıl Ivanovıch óz dáýirindegi qazaq zııalylarynyń eń jarqyn ókilderiniń biri boldy. 1969-1981 jyldary Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń Mádenıet basqarmasynyń basshysy bola otyryp, M.Esenálıev otandyq mádenıet pen ónerdi damytýǵa úlken úles qosty.
1981-1989 jyldary M.Esenálıev Qazaq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligin basqardy. Ol basshylyq etken kezeńde respýblıka syrtqy saıasat vedomstvosynyń kadrlyq áleýeti artyp, qyzmetkerleriniń biliktiligi de arta tústi. Olar keıingi ýaqytta táýelsiz Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstrliginiń negizin qalaǵan kásibı dıplomattardyń tobyn qalyptastyrdy. M.Esenálıev dıplomatııalyq qyzmettegilerdiń áleýmettik mártebesin, bilimin, taǵylymdamadan ótýin arttyrýǵa jáne KSRO-nyń sheteldik mekemelerinde ilgeriletýge, ómir súrý jaǵdaılaryn túbegeıli jaqsartýǵa kóp kóńil bóldi. Respýblıkalyq SIM-de konsýldyq jáne hattamalyq qyzmetter men aqparattyq-taldamalyq jumystardyń sapasy artty. Mıhaıl Ivanovıch Keńes delegasııasynyń quramynda Qazaqstan ókili retinde BUU Bas Assambleıasynyń Nıý-Iorktegi sessııalaryna qatysty, tórt qurlyqta ondaǵan elge bardy.
Syrtqy ister mınıstrligi Odaq ortalyǵyna táýeldi qurylym bolǵanyna qaramastan, 1980 jyldary bul mekeme teńdesi joq qurylym – Qazaqstan Respýblıkasynyń tolyqqandy syrtqy saıasatynyń negizin qurýshy ınstıtýt retinde nyǵaıtyldy. Keńes Odaǵynyń sońǵy jyldary Qazaqstan shet memlekettermen syrtqy ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy belsendi túrde damytty. Respýblıka basshylyǵy tarapynan syrtqy baılanystardyń tıimdi qyzmet etýiniń mańyzdylyǵy da eskerýsiz qalǵan joq. M.Esenálıevtiń Qazaqstannyń halyqaralyq qarym-qatynastaryn nyǵaıtýǵa qosqan úlesin sol kezde Qazaq KSR-iniń Premer-Mınıstri retinde Syrtqy ister mınıstrligine jan-jaqty qoldaý kórsetip, 1992 jylǵy 2 shildede egemendi memleket retinde Qazaqstan Respýblıkasynyń tolyqqandy dıplomatııalyq qyzmetiniń negizin qalaǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev joǵary baǵalady.
M.Esenálıevtiń ocherkteri, kitaptary men suhbattarynda baıandalǵan estelikteriniń biz úshin urpaqtar arasyndaǵy, ótken kún, qazirgi shaq jáne keleshek, sondaı-aq jalpy dáýirler arasyndaǵy baılanys retindegi mańyzy zor. «Búgingi isterdiń mańyzyn túsiný úshin keshegi kúnniń tarıhyn bilý qajet», deıdi Mıhaıl Ivanovıch. Sebebi «ár dáýirdiń óz mindetteri bar» (Geın), al M.Esenálıev óz dáýiriniń jáne halqynyń laıyqty ókili boldy.
M.Esenálıev Qazaqstan táýelsizdikke qol jetkizgennen keıin 1990-jyldardyń sońǵy kúnderine deıin Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi bolyp jumys istedi. Sol kezdegi jas dıplomattar – biz úshin joǵary memlekettik laýazymdarǵa ıe M.Esenálıev qol jetpes beles bolyp kórinetin. Alaıda alǵashqy áńgime barysynda parasatty, qarapaıym, sypaıy jáne janashyr áriptes ekendigine kóz jetkizdik. Atalǵan qasıetter mınıstrlik qyzmetkerlerine úlken áser etetin jáne olar birtýar tulǵa – M.Esenálıevke úlken qurmetin bildiretin. Jas býyn Qazaqstannyń jańa memlekettik salasynyń qyr-syryn bilip, tájirıbe jınaý úshin sol kezde M. Esenálıevtiń sońynan erdi.
Jyldar ótip, dáýirler ózgeredi, alaıda Mıhaıl Esenálıev sııaqty kórnekti tulǵalardyń murasy árdaıym halqymyzdyń esinde qalady.
Qaırat ÁBDIRAHMANOV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń
Syrtqy ister mınıstri