AQSh qor naryǵynyń shyńy

Djeff SOMMER, «Nıý-Iork Taıms»

Amerıkalyq naryqtyń AQSh ekonomıkasynyń damýynan asyp túskeni sonshalyq, ony óz bıigine shyqty dep aıtýǵa bolady. AQSh ekonomıkasyndaǵy teńsizdikti kúsheıtken tolqynnyń jalǵasa berý múmkindigi, sonymen qatar onyń ishki já­ne halyqaralyq sal­dary týyn­daıtyny áli sheshil­megen másele. 

Osy aıda «Brýkıngz ınstıtýshn» qyzmetkeri Esýar Pra­sad­tyń avtorlyǵymen jarııalanǵan daǵdarystan keıingi naryq jáne ekonomıka jónindegi halyq­aralyq saýaldamada amerıkalyq naryqtaǵy erekshe qarqyn anyq baıqalady. 

«Álemde qor naryǵy men eko­no­mıka arasynda alshaqtyq bar. Biraq AQSh erekshe kózge túse­di», deıdi professor Prasad. Onyń aıtýynsha, ádette mundaı al­shaq­tyqty uzaq ýaqyt baqylaı bermeısiz. 

«Brýkıngz» saýaldamasynyń derekterine saı, álemniń qar­qyn­dy damýshy naryqtyq ekonomıkalary – Qytaı men Úndistan amerıkalyq naryqqa qaraǵanda tez óse tússe de, atalǵan memle­ket­terdegi qor naryǵy amerıkalyq nusqa sekildi jetistik kórsete al­ma­dy. Úndistannyń qory jergi­likti valıýta – rýpıımen kúsheıe túskenimen, dollarǵa aıyrbas­taǵanda arzanǵa túsedi. Qytaı qor naryǵy óziniń qunyn joǵaltty. 

Saýaldamaǵa súıensek, 2007 jyl­dyń sońynan bıyl­ǵy maý­symǵa deıin AQSh-taǵy ishki jalpy ónim kólemi ınflıa­sııaǵa beıimdelgennen keıin 18 prosentke ulǵaıǵan. Al ınflıa­sııa­lyq túzetýsiz AQSh-tyń IJО́ kólemi odan da kóp – 38 prosent. Biraq Standard & Poor’s 500 qar­jy ındeksi 2007 jylǵy jel­toqsanǵa qaraǵanda 2018 jylǵy tamyzda eki esege jýyq ósken. Amerıkalyq qor naryǵynyń qar­qyndy damýy ishki ekono­mı­ka­da­ǵy korporatıvtik paıdanyń úlesi artýymen jáne jahandyq deń­geıdegi amerıkalyq qarjy áleý­etiniń kúsheıýimen baılanys­ty. 

Jahandyq daǵdarys AQSh-tan bastalǵanymen, onda turaq­tylyq baıqalyp, álemniń túkpir-túk­pirinen ınvestısııa tartyldy. Professor Prasadtyń aıtýyn­sha, dollardyń sol kezdegi kópte­gen valıýtaǵa qaraǵanda quny artyp, álemdik qarjy júıesindegi ortalyq nysanǵa aınaldy. 

2007 jyldyń sońynan beri dollarmen salystyrǵanda valıý­ta­synyń quny artqan sanaýly mem­lekettiń biri – Qytaı. Alaıda bul Shanhaı qor naryǵynyń «ren­mınbıge» (Iýan – redaksııa) shaqqanda 48 prosentke, dollar­men eseptegende 45 prosentke tó­men­deýiniń ornyn basýǵa jet­kiliksiz. Sondaı-aq qytaılyq naryq Qytaı ekonomıkasy sekildi basqa naryqtarǵa baılanǵan. 

Amerıkalyq qor naryǵy aldaǵy ýaqytta óse berýi múm­kin. Biraq bul ishki saıası kelis­peý­shilikti arttyrýy da yqtımal. Ja­handyq kózqaraspen qaraǵanda, amerıkalyq qor naryǵy basqa naryq pen ekonomıkany kó­terýi múm­kin kapıtaldardy tarta­tyn sy­ńaıly. AQSh naryǵy ınves­tor­lardy baıyta tústi. Bi­raq qar­qyndy on jyldyń quny arzanǵa túsken joq.

Jahandyq turaqtylyqtyń kózi jahandyq turaqsyzdyqty týyndatýy múmkin.

© 2018 The New York Times News Service

Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»