Túrkistan oblysynda týberkýlez dertine shaldyqqandar sany azaıǵan

Júz myń turǵynǵa shaqqanda aýrýshańdyq kórsetkishi 36,3-ten 28,8-ge, ıaǵnı 20,6 prosentke tómendedi. Elimizde bul kórsetkish bıylǵy 8 aıda 34,0 bolyp otyr. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń «2020 jylǵa deıin aýrýshańdyqty 100 myń turǵynǵa eseptegende 50 jaǵdaıdan asyrmaý» degen standarty óńirde oryndalýda. Bıyl balalardyń arasynda da týberkýlez ben odan bolatyn ólim-jitim eki esege deıin kemigen.

Naýqastar sany azaıyp, kór­set­kishter tómendeýiniń alǵy­sharty – densaýlyq salasyna jasalyp otyrǵan memlekettik qoldaý ekeni málim. Elbasy N.Nazarbaev «Tórtinshi óner­ká­siptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda halyqtyń ómir súrý uzaqtyǵynyń ósýine jáne medısınalyq tehnologııalardyń damýyna baılanysty medısı­nalyq qyzmet kórsetýge degen suranys kólemi arta túsetinin eskerte kele, tıimdiligi az jáne memleket úshin shyǵyny kóp dıspanserlik em qoldanýdan negizgi sozylmaly aýrýlarǵa alys­tan dıagnostıka jasap, sondaı-aq osy salany ambýlatorlyq emdeý arqyly basqarýǵa kóshý qajettigin aıtqan bolatyn.

Jol­daýda júktelgen mindetterdi júze­ge asyrý baǵytynda atqa­rylǵan ister jáne emniń sapaly, tikeleı qadaǵalaýda júrgi­zilýi, ambýlatorlyq deńgeıde naýqas­tarǵa emin úzbeý úshin yntalandyrý maqsatynda berilip jatqan áleýmettik kómek joǵaryda aıtylǵandaı kórsetkishterdiń tómen­deýine septigin tıgizip otyr. Sonymen qatar «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynda kóz­delgen dárilik zattarmen qam­tamasyz etýdi jetildirý ba­ǵy­tynyń da bergeni mol. Naqty mysal retinde Túrkistan oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanserinde qolǵa alynǵan jańashyldyqtardy aıtar edik. Búginde óńirde qurt aýrýyna shaldyqqandar merziminen buryn aıyǵyp jatyr. Onyń bir dáleli – úsh jyldan beri hırýrgııalyq em qabyldap júrgen naýqas úsh aıda ońalǵan.

Bıyl qyrkúıekke deıin 172 naýqasta derttiń qaıtalanýy baıqalsa, byltyr 8 aıda 209 naýqas tirkelýge alynǵan bolatyn. Qaıtalap emdelgen naý­qastardyń úlesi DDU standarty boıynsha 20 prosentten as­paý tıis bolsa, bul kórsetkish 16,8%-ti qurap otyr. Ob­lystyq týberkýlezge qarsy dıspanserdiń bas dárigeri Bolat­han Saǵymbekovtiń aıtýyn­sha, ótken jyly dıspanserge «Densaýlyq úshin seriktestikter» dep atalatyn amerıkalyq qor aprobasııaǵa 45 naýqasqa jetetin jańa dárilerdi tegin bergen. Bıyl qazan aıynda «Jahandyq qor» taǵy 15 emdelýshige preparattar satyp alyp bermekshi. Al kelesi jyldan bastap Densaýlyq saqtaý mınıstrligi atalǵan dári-dármektermen qamtamasyz etetin bolady. 

– О́tken jyldyń 15 jeltoq­sanynda «G» tobyndaǵy naýqas­tar­dy jańa preparattar – bedakvılın, delomanıd, lınezolıd, klofazemın, ımıpenem- selasta­tınmen emdeýdi bastadyq. Bul toptaǵylar birneshe jyldan beri buǵan deıingi emdelýdiń bar­­lyq kezeńderinen ótken, qol­danystaǵy dári-dármekterden jazylmaǵan aýrý adamdar bolatyn. Eshqandaı dári áser etpese de juqpaly syrqattarynan aıyq­paǵan olardy úılerine jibere almaımyz. Hospıste jatady. Jańa preparattardyń nátıjesi bir aıda baıqala bastady. Kon­versııa bolǵannan keıin, ońala bastaǵan naýqastardy 4-6 aıdan soń ambýlatorııalyq em qa­byl­daýǵa úılerine shyǵardyq. Olar­dan qoǵamǵa eshqandaı qaýip joq. Búginde úılerinde júrip, kúnde jergilikti emhanalarǵa, dári­gerlik pýnktterge baryp, dári­lerdi úzbeı qabyldaýlaryn jalǵastyryp jatyr. Jalpy, Túrkis­tan oblysy men Shymkent qalasy boıynsha jańa preparattarmen em qabyldaýshylardyń qatary 48-ge jetti. Sonyń ekeýi jazylyp shyqty. Negizi bıyl 45 syrqatty emdeý josparlanǵan bolatyn, – deıdi bas dáriger.

– Bul jańa dárilerdiń emdik áseri joǵary ekenin biz tájirıbede baıqap otyrmyz. Týberkýlezge qarsy basqa dári-dármekter áser etpeı, 8-9 aı boıy konversııa bolmaı jatqan naýqastar osy preparattardy qabyldaǵannan keıin bir aıdyń ishinde ońala bastady. Úsh jyldan beri hırýrgııalyq em qabyldap júrgen naýqastyń ókpesiniń qabyǵynda irińdi sý jınalyp, eshqandaı dári kómek­tespegen jaǵdaıda jańa dárilerdi qabyl­dap, bir aıda jarasy jazylyp, beti beri qarady. Úsh aıdan soń ambýlatorııalyq emdelýge shyǵa­ryldy. 

Mamandardyń aıtýynsha, jańa preparattarmen emdelýge prosess barysyn úzbeıtin tár­tipti pasıentter tańdalyp alynǵan. Áıtpese, úzilgen emniń áseri oń bolmaıdy. Jańa preparattar naýqasqa buǵan deıingi dári-dármekter áser etpegen jaǵ­daıda ǵana qoldanylady. Onda da naýqasqa qaı dáriniń qalaı áser etetini ashyq aıtylady. Túrkistan oblysy men Shymkent qalasy boıynsha 127 meıirger jańa dárilerdi aýrýhanada, emhanada, úı jaǵdaıynda naýqasqa berý, ishkizý tártibin oqyp, úırengen. Arnaıy qurylǵan ko­mıs­sııanyń baqylaýymen prak­tıkadan ótkizi­lip turady. Olardan dári tarat­ýshy hımızator mamandary daıar­lanǵan. Úı jaǵdaıyndaǵy pasıentter dárilerdi jeksenbi kúni de qabyldaýy qajet bolǵan soń beı­neb­aqylaý tártibi engizilgen. Iаǵnı naýqas dárini qabyldaıtyn ýaqytynda smartfon nemese noýt­býk, kompıýter arqyly beı­ne­jazbaǵa túsirip, mamanǵa joldaıdy. О́ıtkeni dıspanser zańdy demalys kúninde hımızatorǵa mindetteı almaıdy. Biraq dári­ger qupııasy bolyp tabylatyn beınejazbany eshkimniń tara­týǵa quqy joq jáne ol bógde aza­mattarǵa kór­setilmeıdi. Al beınejazba jibe­rýge múmkindigi joq keıbir naý­qastarǵa úılerine aparyp berip, óz qolymen ishkizip júrgen hımı­zatorlar da bar. Osylaısha dıspanserde jańa tásilder men ambý­latorlyq em­deýdi qoldaný, dárilik zattarmen qam­tamasyz etý­di jetildirý oń nátıje berip otyr. 

Ǵalymjan ELShIBAI,

«Egemen Qazaqstan»

Túrkistan oblysy