Taıaýda Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Rústem Aıdarbekuly Bıǵarımen kezdesip, bilim salasyndaǵy «Sıfrly Qazaqstan» boıynsha júzege asyp jatqan isterdiń naqty nátıjesi týraly áńgimelesken edik.
– Bilim berý salasy – bárimiz úshin óte mańyzdy taqyryp. Ulttyń bolashaǵy bilim-ǵylymmen qarýlanǵan keleshek urpaqtyń qolynda ekeni aıtpasa da túsinikti. Biz búgin bul saladaǵy sansyz reformalardy sóz etkeli otyrǵan joqpyz. Bizge keregi – «Sıfrly Qazaqstan» boıynsha júzege asyp jatqan isterdiń naqty nátıjesi. Aıtyńyzshy, mektep qabyrǵasyndaǵy jas jetkinshekter tehnologııalyq jańǵyrýǵa qanshalyqty daıyn?
– Búgingi tańda «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda mınıstrlik tarapynan birqatar jumystar atqarylýda. Atap aıtsaq, vedomstvo buıryǵyna sáıkes 2018-2019 oqý jylynda «Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar» páni 3-synyptyń oqý baǵdarlamasyna engizildi, sondaı-aq 2019-2020 oqý jylynda 4-synypqa, 2020-2021 oqý jylynda 1-2 synyptarǵa engizý josparlanǵan. Odan ári 5-11 synyptardyń baǵdarlamalary, eń aldymen STEM-elementterdiń ıaǵnı, robot tehnıka, vırtýaldy shyndyq, 3D-prıntıng jáne basqalarynyń qosylýyn eskere otyryp, baǵdarlamalaý tilderin qaıta qaraý ózekti bolmaq.
– О́zińiz «Elektrondy úkimetti» qalyptastyrý jáne damytý baǵdarlamalaryn jáne «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn ázirleýge qatystyńyz. Ideıanyń bastaý alýynan bastap búginge deıingi ýaqytty qalaı baǵalaısyz? Baǵdarlamanyń oryndalý barysy qalaı?
– «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy 2017 jylǵy 12 jeltoqsandaǵy №827 qaýlysymen bekitildi. Baǵdarlama birneshe baǵyttardan turady. Al bilim salasyndaǵy sıfrlandyrý máselesine kelsek, bul – adamı kapıtaldy damytý baǵyty. Bul baǵyt bilim berýdiń basqarý júıesin qurý, bastaýysh bilim berýde baǵdarlamalaý negizderin 2-synyptan engizý, jetekshi AKT mamandyqtar boıynsha bilim berý baǵdarlamalaryn jańartý sııaqty is-sharalar júzege asyrylýda. Onyń ishinde zamanaýı trendterdi eskere otyryp, stýdentterdiń sıfrly daǵdylaryn arttyrý maqsatynda elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń bazasynda quzyrettilik ortalyqtaryn ashý kózdelgen. Jalpy baǵdarlamanyń oryndalýy jaqsy deńgeıde deýimizge bolady.
– «Bastaýysh synyptardyń baǵdarlamalary balaǵa aýyr» degen pikir jıi aıtylady. Bilýimshe, bıyl «Informatıka» páni 3-synyptan bastalady. Al kelesi jyldan bastap 1-2-synyptarǵa engiziledi eken. Bul pánniń baǵdarlamasy balalarǵa aýyrlyq etpeı me?
–1-4-synyptarǵa arnalǵan «Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar» páninde aldymen jańartylǵan mazmunda bilim alýshylarǵa kompıýter týraly, qazirgi zamanǵy sıfrly qurylǵylar jáne olardyń qoǵamdaǵy róli týraly bastapqy aqparattar berý, bilim alýshylardyń ártúrli qoldanbaly baǵdarlamalardy qoldaný arqyly óz ıdeıalaryn usyný daǵdylaryn qalyptastyrýǵa yqpal etý, sondaı-aq ınternet jelisinde jumys isteýge daǵdylandyrý qarastyrylǵan. «Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar» pánin oqytý barysynda kózdelgen basty maqsat – bilim alýshylardyń oqý men kúndelikti ómirde esepteı bilý daǵdylaryn damytý, robot tehnıka, bazalyq bilim, zamanaýı aqparattyq tehnologııalarmen jumys jasaýdaǵy bilik jáne daǵdylardy tıimdi qoldanýyn qamtamasyz etý. Joǵaryda aıtyp ótkendeı, «Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar» páni 2018-2019 oqý jylynda 3-synyptyń oqý josparyna engizildi, 2019-2020 oqý jylynda 4-synypqa, 2020-2021 oqý jylynda 1-2 synyptarǵa engizilýi josparlanǵan.
– Iá, áńgimeni «Elektrondy kúndelik» júıesine qaraı bursaq. Bul bastama qanshalyqty sátti júzege asyp jatyr?
– Búginde elektrondy jýrnaldar men kúndelikter júıesi respýblıka boıynsha 6 myńnan astam mektepterde engizildi. Kez kelgen ata-ana ǵalamtor arqyly sol júıege kirip, balasynyń úlgerimin qadaǵalaı alady. Barlyq mektep júıege qupııa sóz jáne logın arqyly kiredi. Ár oqý jylyna bir ret sabaq kestesi bekitilip, avtomatty túrde barlyq toqsanǵa qoıylady. Muǵalim sabaq kestesine sáıkes elektrondy jýrnalǵa baǵa qoıady. Baǵa avtomatty túrde oqýshynyń kúndeligine túsedi. Júıede úıge berilgen tapsyrma da kórinip turady. Búgingi tańda júıede 300 myńǵa jýyq muǵalim men 2,5 mln astam oqýshy jáne 1,5 mln astam ata-ana tirkeýli, júıeniń mobıldi nusqasy da ázirlendi.
– «Elektrondy kúndelik» júıesi muǵalimderdi qaǵazbastylyqtan «qutqarýdyń» bir joly dedik. Alaıda ınternetpen tolyq qamtylmaǵan aýyldardyń bar ekeni jasyryn emes. Sondaı shalǵaı bir aýyldardaǵy, kúndelikpen qosa oqý tabelin qatar toltyryp júrgen muǵalimderdiń «jumysy» qashan jeńildeıdi?
– Qujattardyń qaıtalanýyn jáne qaǵaz túrinde júrgizilýin boldyrmaý maqsatynda Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2017 jylǵy 13 jeltoqsandaǵy №615 buıryǵymen «Bilim berý uıymdarymen bilim berý qyzmetinde paıdalanylatyn qatań eseptilik qujattarynyń nysanyn bekitý týraly» buıryǵyna engizilgen ózgeristerde orta bilim berý uıymy elektrondy júıege qosylǵan kezde qujattar tek elektrondy túrde toltyrylatyndyǵy men olardy qaǵazdyq nusqada toltyrý qajet emestigi aıtylǵan.
Sondaı-aq búgingi tańda shalǵaı aýyldardy ınternetpen qamtamasyz etý máselesi jáne mektepterde kompıýter jetispeýshilik máselesi bar. Biz búkilálemdik bankpen birlese 2020 jylǵa deıin tehnıka satyp alýdy jáne bul máseleni sheshýdi josparlap otyrmyz. Ekinshiden, baılanys operatorlarymen birlesip bilim aqparattyq júıesinde jumys trafıgi tegin bolatyn arnaıy muǵalimder úshin tarıf jasaý josparlanýda.
– Muǵalimder men ata-analarǵa aqparattyq bazalardy qoldanýdy úıretý ońaı sharýa emes. Bul máseleniń taǵy qandaı qıyndyqtary bar? Ata-analar tarapynan qoldaý bar ma?
– «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde respýblıkada 174 205 muǵalim sıfrly saýattylyq boıynsha oqytyldy. Oqytý kýrstary birneshe daǵdylar boıynsha ótkizildi. Aıtalyq, «Bazalyq sıfrly daǵdylarǵa» personaldyq kompıýter men noýtbýkty, mobıldik qurylǵylar men ınternet jelisin qoldanýdy jatqyzýǵa bolady. Al «Elektrondy úkimet jáne elektrondyq memlekettik qyzmetter» daǵdysy boıynsha úıden shyqpaı «onlaın» elektrondyq memlekettik qyzmet alý úshin «Elektrondy úkimetti» qoldaný daǵdylaryn úırendi. Sonymen qatar aǵymdaǵy jyly respýblıkalyq ata-analar jınalysy ótkizilip, basqosý barysynda ata-analar bilim berý aqparattyq júıelerin qoldaný tetikterimen tanysty.
– Búginde robot tehnıka, baǵdarlamalaý, 3D-prıntıng klastary ashylý ústinde. IT tehnologııalar men robot tehnıkany damytý úshin basqa qandaı jumystar atqarylyp jatyr?
– Qazirgi tańda jańartylǵan orta bilim berý mazmunyn engizý sheńberinde ázirlengen ınformatıka jáne fızıka muǵalimderi úshin 5 bilim berý baǵdarlamasy mınıstrliktiń buıryǵymen bekitildi. 2018 jyly mınıstrlikpen bilim berý uıymdarynda 3D-prıntıngti damytý boıynsha kýrstardyń 3 bilim berý baǵdarlamasy ázirlendi. Aǵymdaǵy jyly «О́rleý» AQ fılıaldarynda «Robot tehnıka negizderi» bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 2 500 pedagogty oqytý josparlanǵan. Sonymen qatar 3D-prıntıng jáne baǵdarlamalaý jónindegi kýrstardy uıymdastyrý boıynsha sharalar qabyldandy. Atap aıtsaq, Nazarbaev Zııatkerlik mektebi bazasynda Nysanaly salynym sheńberinde bıyl jazǵy ýaqytta «Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵy» 80 saǵattyq kýrsta 50 jattyqtyrýshyny, qyrkúıek-qarasha aralyǵynda óńirlerdegi Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri bazasynda jalpy bilim beretin mektepterdiń 1 500 ınformatıka pániniń muǵalimderine dáris oqý josparlanǵan.
Sonymen qatar «О́rleý» BAUO AQ bazasynda 1250 muǵalimdi 3D-prıntıng jáne baǵdarlamalaýǵa jáne 1250 muǵalimdi robot tehnıkaǵa oqytý boıynsha 2019 jyly kýrstardy uıymdastyrýǵa bıýdjettik ótinim daıyndalyp, Qarjy mınıstrligine jiberildi. Mınıstrlik 2018 jyldan bastap atalǵan bilim berý baǵdarlamalary boıynsha kýrstarda jalpy bilim beretin mektepterdegi 4 000 muǵalimdi oqytýdy josparlap otyr.
– Mınıstrlik úshin barlyq derekterdi bir derekqorǵa biriktirý, Big Data tehnologııalaryn engizý, onlaın-taldaýlar júrgizý óte mańyzdy. Muny Erlan Saǵadıev myrza da rastady. Barlyq jaǵdaılardy bir sıtýasııalyq ortalyqtan basqarý múmkindigi qashan óz nátıjesin beredi?
– «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde bilim berýdi basqarý júıesi bilim alýshylardyń esebi men qozǵalysyn, resýrstardyń respýblıkalyq esebin avtomattandyrýdy, kadrlardy daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý boıynsha memlekettik tapsyrys bıýdjetin taldaý men josparlaýdy, bilim berý uıymdaryn resýrstarmen qamtamasyz etýdi, bilim berý uıymdarynyń qyzmetin baqylaýdy josparlaý men júrgizýdi kózdeıdi. Jobanyń negizgi maqsaty – bilim alýshylardyń, oqytýshylar men ákimshilik quramnyń, mektepke deıingi, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik, joǵary bilim berý salasyndaǵy bilim berý uıymdarynyń ómirlik sıklin basqarý jáne monıtorıng júrgizý.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»