Búgin Dýshanbede QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev Shanhaı yntymaqtastyq uıymy elderiniń Úkimet basshylary keńesiniń shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdaǵy XVII otyrysyna qatysty. Sondaı-aq, otyrys alańynda ShYU múshe elder men baqylaýshy memleketterdiń úkimettik delegasııalarynyń basshylarymen birqatar ekijaqty kezdesýler ótti.
Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon ShYU ÚBK otyrysynyń tóraǵasy retinde óz elinde úkimettik delegasııalardyń basshylaryn qabyldady. Ujymdyq kezdesý barysynda Uıym keńistigindegi turaqty ekonomıkalyq damý, gýmanıtarlyq baılanystardy nyǵaıtý, aımaqtyq jáne jahandyq qaýipsizdik qaýipterimen birlesip kúresý máseleleri talqylandy.
Keńes otyrysyna ShYU múshe memleketterdiń úkimettik delegasııalarynyń basshylary: Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Memlekettik keńesiniń Premeri Lı Kesıan, Reseı Federasııasynyń Premer-Mınıstri Dmıtrıı Medvedev, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Mýhammedkalyı Abylgazıev, Tájikstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kohır Rasýlzoda, О́zbekstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Abdýlla Arıpov, Úndistan Respýblıkasynyń syrtqy ister mınıstri Sýshma Svaradj jáne Pákistan Islam Respýblıkasynyń syrtqy ister mınıstri Hına Khar qatysty. Otyrys shaǵyn jáne keńeıtilgen quramda ótti.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymy 2001 jyly qurylǵan. Uıymnyń basty mindetteri — qatysýshy memleketterdi biriktiretin aýqymdy keńistikte turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtý, terrorızmmen, jikshildikpen, ekstremızmmen, esirtki tasymalymen kúres, ekonomıkalyq yntymaqtastyqty, energetıkalyq seriktestikti, ǵylymı ári mádenı ózara is-qımyldy damytý. Uıymǵa aldymen Qazaqstan, Reseı, Qytaı, Qyrǵyzstan, Tájikstan men О́zbekstan kirdi. 2017 jyly ShYU teń quqyly músheleriniń quramyna Úndistan men Pákistan qosyldy.
Shaǵyn quramdaǵy otyrysta álemdik ekonomıkany zamanaýı damytý jáne Uıym aıasynda saýda-ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty odan ári jetildirýdiń ózekti taqyryptary boıynsha baıypty pikir almastyryldy. Uıymǵa múshe elderdiń shaǵyn jáne orta bıznesin damytý keleshegine, ShYU jelisi boıynsha ınvestısııalyq yntymaqtastyqty jandandyrý, aımaqtyq saýdany yntylandyrý jáne mádenı-gýmanıtarlyq jobalardy ilgeriletý máselelerine basa kóńil bólindi. Jalpy otyrystyń barlyq qatysýshylary derlik Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń róli men bedeli artyp jatqanyn atap ótti. Budan ózge, uıym quramynyń keńeıip, Úndistan men Pákistannyń qosylýyna oraı Uıym ishindegi kópjaqty kooperasııa áleýeti eleýli túrde ulǵaıǵany aıtyldy.
Keńeıtilgen quramda ótken otyrysqa ShYU baqylaýshy memleketterdiń úkimettik delegasııalarynyń basshylary: Aýǵanstan Premer-Mınıstri Abdýlla Abdýlla jáne Belarýs Premer-Mınıstri Sergeı Rýmas, Mońǵolııa Premer-Mınıstriniń orynbasary Ýlzıısaıhan Enhtývshın jáne Irannyń syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Hýsseın Ansorı, sondaı-aq, birqatar halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty.
Sharaǵa qatysýshylar ShYU múshe memleketterdiń kópjaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy Baǵdarlamasynyń iske asyrylý barysyn qarap, ShYU Iskerlik keńesi men Bankaralyq birlestiginiń jumysy týraly esepterdi tyńdady. Saýda-sattyqty, sonyń ishinde elektrondy saýdany damytýǵa, ınvestısııalar, ınfraqurylym, kólik, energetıka, aýyl sharýashylyǵy, sıfrlandyrý salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa erekshe kóńil bólindi. Budan ózge, otyrys qatysýshylary kıberqaýipsizdikpen qamtamasyz etý, aımaqta terrorızmmen, ekstremızmmen jáne esirtki tasymalymen kúresti kúsheıtý máselelerin qozǵady.
Qazaqstan Úkimeti ShYU aıasynda saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqty jandandyrý jóninde birqatar bastama bildirdi.
Sıfrlandyrý jáne jańa tehnologııalar salasynda tájirıbe almasý alańyn qurý, ınvestısııalar, elektrondy saýda-sattyq, zamanaýı aqparattyq jáne telekommýnıkasııalyq tehnologııalar salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý máseleleri kóterildi. Budan ózge, mýltımodaldy tasymaldardy birlesip uıymdastyrý jáne kólik ınfraqurylymynyń tarmaqty jelisin qurý qajettigi atalyp ótti. Bul aımaqtyq saýda-sattyqty damytýǵa jáne ShYU elderiniń ulttyq ónimderin álemdik naryqtarǵa shyǵarýdy keńeıtýge serpin beredi.
Sonymen qatar, Premer-Mınıstr B. Saǵyntaev ShYU múshe memleketterdiń qarjy ınstıtýttaryn AHQO jumysyna belsendi túrde qatysýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar, Astanada «Jasyl» tehnologııalardy jáne ınvestısııalyq jobalardy damytý jónindegi halyqaralyq ortalyqtyń, sondaı-aq, «Astana Hub» AT-startaptardyń halyqaralyq tehnoparkiniń iske qosylýy, óz kezeginde, sıfrlyq jáne kólik-logıstıkalyq ınfraqurylym, «Indýstrıı 4.0» tehnologııalary men quzyretteri, sondaı-aq, DATA-ortalyqtardy damytý salasyndaǵy birlesken bastamalardyń birlesýine jol ashatyny atalyp ótti.
Otyrys qorytyndysy boıynsha birqatar qujattarǵa qol qoıyldy. Uıymǵa múshe memleketterdiń úkimet basshylarynyń deńgeıinde ShYU ÚBK-niń Kópjaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq Baǵdarlamasynyń jańa redaksııasyn ázirleý týraly, Aımaqaralyq yntymaqtastyqty damytý baǵdarlamasyn daıyndaý týraly, ShYU múshe memleketterdiń ǵylymı-zertteý mekemeleriniń yntymaqtastyǵy jónindegi praktıkalyq sharalardyń («Jol kartasy») 2018–2019 jyldarǵa arnalǵan jospary týraly, ShYU múshe memleketterdiń qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq tujyrymdamasyn iske asyrý týraly sheshimderi qabyldandy. Sonymen qatar, QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń azyq-túlik qaýipsizdigi salasyndaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamasyna, Transshekaralyq epızootııalyq aýrýlardyń birlesip aldyn alý jáne baqylaý salasyndaǵy tehnıkalyq yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Buǵan qosa, uıymdastyrýshylyq sıpattaǵy birqatar másele sheshimin tapty. ShYU Úkimet basshylary keńesiniń kezekti otyrysy О́zbekstanda ótedi.
Úkimettik delegasııalardyń basshylary búgingi otyrystyń qorytyndysy boıynsha qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar ShYU múshe memleketter arasyndaǵy kópjosparly yntymaqtastyqty damytýǵa qosymsha serpin beretinine senim bildirdi.
ShYU ÚBK otyrysy alańynda QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev ShYU múshe elderdiń jáne baqylaýshy memleketterdiń úkimettik delegasııalarynyń basshylarymen birqatar ekijaqty kezdesýler ótkizgenin aıta ketken jón.
Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Memlekettiń keńesiniń Premeri Lı Kesıanmen kezdesý barysynda ekijaqty saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqty odan ári damytýdyń ózekti máseleler talqylandy. Atap aıtqanda, qytaı naryǵynda qazaqstandyq aýyl sharýashylyǵy ónimderin arttyrý keleshegi, energetıka jáne ónerkásip salasynda ózara is-qımyldy kúsheıtý, logıstıkalyq ınfraqurylymǵa ınvestısııalar tartý kólemin arttyrý, sonymen qatar birlesken ındýstrııalyq jobalardy iske asyrý qarastyryldy.
Taraptar QR Prezıdenti N. Nazarbaevtyń bıyl maýsym aıynda Qytaıǵa memlekettik sapary kezinde joǵary deńgeıde jasalǵan kelisimderdiń iske asyrylý barysyn talqylady. Eske salaıyq, bul sapar nátıjesinde jalpy somasy $13 mlrd bolatyn 50-ge jýyq iri kelisimshart jasalǵan edi.
Sonymen qatar, «Nurly jol» baǵdarlamasyn jáne «Bir jol, bir beldeý» strategııasyn toǵystyrý aıasynda elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrý máseleleri talqylandy. Budan ózge, logıstıkalyq jáne ónerkásiptik bıznesti odan ári damytý úshin «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaı ekonomıkalyq aımaǵynyń jumysynyń mańyzdylyǵy aıtyldy. Búgingi tańda AEA aýmaǵynda jeke ınvestorlar $1,7 mlrd jýyq somaǵa jobalardy iske asyryp jatyr.
Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy taýar aınalymy 2018 jyldyń qańtar–shilde aılarynda $6,1 mlrd qurady, bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 5,7% artyq ($5,8 mlrd). Qańtar–shilde aılarynda QR-dan QHR-ǵa eksport $3,1 mlrd qurady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev pen Aýǵanstan Islam Respýblıkasynyń atqarýshy bıliginiń Basshysy Abdýlla Abdýllanyń kezdesýinde mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq máselelerine kóńil bólindi.
A. Abdýlla Qazaqstanǵa kórsetken gýmanıtarlyq kómegi úshin alǵysy men yntymaqtastyqty odan ári jalǵastyrýǵa degen úmitin bildirdi. Atap aıtqanda, QR-nyń aýǵan jastary ókilderi úshin bilim baǵdarlamasyn iske asyrý arqyly adam áleýetin damytýǵa qosqan úlesi atap ótildi. Sonymen qatar Astanada «Aýǵanstan áıelderiniń quqyqtary men múmkindikterin arttyrý» taqyrybyndaǵy halyqaralyq konferensııanyń tabysty ótkeni aıtyldy.
Premer-Mınıstrler jaqynda bolǵan VI Álemdik jáne dástúrli din kóshbasshylarynyń mańyzdylyǵyn atap ótti, onyń alańynda bitimgershilik, seriktestik, toleranttylyq, jahandyq deńgeıdegi jasampazdyq ıdeıalaryn ilgeriletýge basa nazar aýdaryldy.
Memleket basshysy N. Nazarbaevtyń bastamasy boıynsha 1000 aýǵan stýdentin tegin oqytýǵa arnalǵan 2010–2021 jj. arnalǵan QR–AIR memlekettik bilim baǵdarlamasy iske asyrylyp jatyr. Oqytý QR-da densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy, onyń ishinde veterınarııa salalaryndaǵy mamandyqtar boıynsha, sonymen qatar ınjenerlik jáne pedagogıkalyq baǵyttarda iske asyrylady. TjKB uıymdarynda: ǵımarattar men qurylymdardy salý jáne paıdalaný, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin tazartý qurylymdary; elektr jáne elektromehanıkalyq jabdyqtardy tehnıkalyq paıdalaný, qyzmet kórsetý jáne jóndeý; esepteý tehnıkasy jáne baǵdarlamalyq qamtý; qalalyq qatynas joldaryn salý jáne paıdalaný mamandyqtary boıynsha. Qazaqstandyq ýnıversıtetterdi támamdaǵan aýǵan stýdentteri AIR-ǵa oralyp, aýǵan halqynyń ıgiligine jumys isteıdi.
Mońǵolııa Respýblıkasynyń Premer-Mınıstriniń orynbasary Ýlzıısaıhan Enhtývshınmen ekijaqty kezdesý aıasynda ekonomıkanyń túrli salalarynda, taý-ken ónerkásibinde, azamattyq avıasııada, densaýlyq saqtaýda, mádenıet pen bilim berýde saýda-ekonomıkalyq ózara tıimdi árekettestikti tereńdetý jáne arttyrý, sonymen qatar eki eldiń tranzıt-kólik áleýetin damytý máseleleri talqylandy. Budan ózge, aımaqtyq jáne halyqaralyq uıymdar aıasynda yntymaqtastyq ornatý máseleleri qaraldy. Atap aıtqanda, mońǵoldyq tarap QR-ǵa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqpen yntymaqtastyq ornatý nıetinde qoldaý kórsetýdi ótindi.
Jalpy, taraptar sońǵy jyldary taýar aınalymynyń turaqty kólemin atap ótip, saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastardy odan ári arttyrý arqyly yntymaqtastyqty keńeıtýge ázirlikterin bildirdi.
2018 jylǵy qańtar–shilde aılaryndaǵy ekijaqty taýar aınalymy ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 20,6%-ǵa artyp, $41,3 mln qurady. Qazaqstannan Mońǵolııaǵa eksport bıylǵy qańtar–shilde aralyǵynda 20,8%-ǵa artyp, $40,2 mln qurady.
Dýshanbede Qazaqstan Premer-Mınıstri B. Saǵyntaev jáne Tájikstan Premer-Mınıstri K. Rasýlzoda «Manej» kórme ortalyǵynyń aýmaǵyna baryp, Tájikstanǵa eksporttalatyn qazaqstandyq óndiriste qurastyrylǵan avtomashınalardyń úlgilerin kórdi.
Munda Qostanaıdaǵy «SaryarqaAvtoО́nerkásip» zaýytynda qurastyrylatyn qazaqstandyq avtomobılder men Almaty oblysynda qurastyrylǵan qazaqstandyq Hyundai County markaly avtobýstar usynylǵan.