Elordada «Qaterli isikterdi dıagnostıkalaý men emdeýdegi daralandyrǵan tásildeme» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Astana Onkologııa ortalyǵynyń uıymdastyrýymen eki kúnge jalǵasqan aq halattylar basqosýynda obyrdyń aldyn alý men emdeý, erte dıagnostıkalaý men skrınıng, emdeýdiń tyń ádisterin engizý, qaterli isikke shaldyqqan pasıentterdiń ómir sapasyn arttyrý sııaqty ózekti máseleler qaraldy.
Qazaqstanda onkologııalyq aýrýmen esepte turǵandardyń sany 170 myńdaı eken. Al jyl saıyn 36 myńǵa jýyq adam qaterli isik dıagnozymen tirkeledi. Bul kórsetkishtiń ár jyl saıyn ósip otyrǵanyn aıtqan onkologtar, qazirgi kezde jaman aýrýǵa shaldyqtyratyn sebepterdiń de kóp ekenin alǵa tartady. Tek elimizde ǵana emes, álemde áıelderdiń sút bezi qaterli isigi aldyńǵy orynda tur. Qazaqstanda bir jylda 4 myńnan astam adam sút bezi qaterli isigine shaldyqsa, 1400-ge jýyǵy onkologııalyq aýrýdyń osy túrinen kóz jumady. Budan keıingi kórsetkishti ókpe obyry kórsetse, asqazannyń qaterli isigi de órship tur. Dárigerler onkologııalyq aýrýlardyń eń basty sebepterine tuqym qýalaýshylyqty jatqyzǵanymen, ekologııa men durys tamaqtanbaý, salaýatty ómir saltyn ustanbaý derttiń dendeýine jol ashyp otyrǵanyn aıtady.
«Onkologııa salasyndaǵy jetistikter dıagnostıkalaý men emdeýdiń ozyq ınnovasııalyq ádis-tásilin engizýmen ólshenetini belgili. Qazaqstanda adam densaýlyǵyn saqtaý men ómir jasyn uzartýǵa baǵyttalǵan jobalar bar jáne olar damý ústinde. Bizdiń ortalyqtyń jyl saıyn ótkizetin bul ǵylymı forýmy ıgi dástúrge aınaldy», dep jıynda sóz alǵan Astana qalasy onkologtar men radıologtar qaýymdastyǵynyń prezıdenti, elordadaǵy Onkologııa ortalyǵynyń bas dárigeri Muhtar Tóleýtaev onkologııalyq aýrýlardy erte anyqtaýdyń jańa ádisteri elimizge de engizilip jatqanyn jetkizdi. «Elimizdiń barlyq onkologtarymen qosa, shetelden shaqyrylǵan ǵalymdar álemdegi onkologııa salasy boıynsha dıagnostıkalaý men emdeýdiń eń ozyq ádis-tásilderin ózara bólisýde. Prezıdent Nursultan Nazarbaev 5 qazandaǵy Joldaýynda kelesi jyly jańa Ulttyq onkologııalyq ǵylymı ortalyq qurý kerektigin aıtty. Elbasy atap ótkendeı, biz onkologııa salasyn neırohırýrgııa jáne kardıohırýrgııa ulttyq ortalyqtary jetken bıikke jetkizýimiz kerek. Búginde bizdiń mekemede bolsyn, respýblıka boıynsha da onkologııalyq aýrýdy anyqtaý men emdeýdiń jańa joldaryn mamandarymyz meńgerip jatyr. Búginde obyrdy eń erte anyqtaıtyn pozıtrondy emıssııalyq tomografııa (PET) Astana qalasynda úsheý bolsa, Almatyǵa bir apparat qosyldy. Oblys ortalyqtarynda da osyndaı ozyq apparattardy qoıý josparlanyp otyr. Buǵan qosa ár onkologııalyq dıspanserlerge sáýlemen emdeıtin apparattardyń sońǵy túri jetkizilmek. Bul bizdiń halyqqa joǵary deńgeıde onkologııalyq kómek kórsetýimizge mol múmkindik beredi», deıdi onkolog M.Tóleýtaev.
Astana qalasy Onkologııalyq ortalyǵy bas dárigeriniń emdeý isi jónindegi orynbasary Baqtybaı Orazbekov Onkologııa boıynsha ótetin skrınıngtiń oń nátıjelerine toqtaldy. «Onkologııanyń birinshi jáne ekinshi satysyn emdeý qıyn emes, sondaı-aq olar tez aıyǵyp kete alady. Úshinshi satysyn da emdeýge bolady, biraq oǵan uzaq ýaqyt pen kóp qarjy jumsalady. Al tórtinshi satysy, ókinishke qaraı, emdelmeıdi. Sol úshin ýaqtyly onkoskrınıngten ótip turý kerek. Elimizde tegin onkoskrınıngtiń 40 jastan 70 jasqa deıingi áıelderdiń sút bezi qaterli isik skrınıngi, 50 men 70 jasqa deıingi áıelder men erler arasyndaǵy kolorektaldy qaterli isik skrınıngi jáne 30 jastan 70 jasqa deıingi áıelderdiń jatyr moıyn qaterli isik skrınıngi sııaqty úsh túri bar. Munyń barlyǵyn emhanalar júrgizip otyr. Mysaly, áıelderdiń sút beziniń qaterli isigi buryn úshinshi jáne tórtinshi satysy 40 prosentke deıin jetetin bolsa, qazir 20% qana. 80 prosenti birinshi jáne ekinshi satysynda anyqtalyp jatyr. Bul skrınıngtiń arqasy», dedi ol.
Elimizdegi mammolog-onkologtardyń bilimin jetildirý jáne jańa mamandardy daıyndaý maqsatynda jaqynda Qazaqstan mammologtar assosıasııasy men «Omyraý obyryna jol joq» qozǵalysynyń prezıdenti, akademık Raýshan Raqymjanovanyń bastamasymen Ońtústik Koreıa jáne Reseıdiń Máskeý qalasynan jeti professor shaqyrylyp, olar Qazaqstanda sút bezi qaterli isigi boıynsha sheberlik synybyn ótkizgen bolatyn. Jıynǵa qatysqan professor sút bezi qaterli isiginiń jasaryp bara jatqanyn jetkizdi. «Sút bezi obyryna shaldyǵatyn áıelderdiń sany jyldan jylǵa artyp qana qoımaı, jasaryp keledi. Biz tek jańa tehnologııalardy engizý arqyly ǵana bul dertti erte anyqtap, tolyq emdeı alamyz. Japonııa, Ispanııa, Italııa jáne basqa da shetelderde sút bezi qaterli isik skrınınginen áıelder 35 jastan bastap ótse, bizde 40 jastan bastalady. Al ýltra dybystyq zertteýdi 20 jastan bastap jasatý kerek. Etnıkalyq ereksheligimizge baılanysty qazaq qyz-kelinshekterde omyraýdaǵy ózgeris erte bolady. Sondyqtan bizde de 35 jastan bastaǵan durys dep esepteımin», deıdi R.Raqymjanova.
Aıta keteıik, bıyl jetinshi ret ótken konferensııa kezinde ǵalymdardyń qatysýymen «Jatyr moıny obyry skrınıngi» sheberlik synyby ótti jáne operasııaǵa qoldanylatyn qural-jabdyqtar kórmesi uıymdastyryldy.
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»