Ádep kodeksi talaptary saqtalyp júr me?

Eń aldymen 5-tarmaqtan tura­tyn Ádep kodeksi memlekettik qyz­metshilerdiń minez-qulyq standarttary qandaı bolýy kerektigin taıǵa tańba basqandaı aıqyndap bergenin aıtýǵa tıispiz. 

Osy oraıda Aqtóbe oblysyn­daǵy keńestiń otyrysyna­ qaty­sýdyń sáti túskeni bar. Oǵan tıisti saraptamalar men tal­daýlar jasar bolsaq – Ádep kodeksi talaptaryn buzǵandar negizinen atqarýshy bı­liktiń tómengi býynynyń ókil­deri, ıaǵnı, aýyl ákim­deri men aýyl­dyq ákimdikte is­teı­tin mamandar. Onyń ishinde aýyl­dyq jáne qala­lyq ákimdikterge qatysty bólim bas­shylarynyń  orynbasarlary ekenin kóremiz. Tártiptik isterdiń deni ádep jónindegi keńeske kelip túsken aýyl azamattary men tur­ǵyn­darynyń aryzdary negi­zinde qaralǵan. Bul oraıda onyń bári­niń atyn atap, túsin tústep jatý­dyń qajeti shamaly.

Al olar Ádep kodeksi talaptarymen syıysa bermeıtin qandaı teris is-qımyldarǵa jol bergen degen máselege oıyssaq, biri aza­mattardyń oryndy qoıǵan saýalyna negizsiz renish bildirip, tipti olardyń ar-namysyna tıetin jáne shyn­dyqqa janaspaıtyn jaýaptar qaıtarǵan. Ádep jónindegi keńes­te máselesi qaralǵan ekinshi bir memlekettik qyzmetshi jer máselesi boıynsha ózine jolyqqan adamǵa dóreki túrde til qatyp, ádepsizdik kórsetken. Úshin­shi bir jaǵdaıda, aýyl ákimi ózine senip tapsyrylǵan memlekettik men­shikti, onyń ishinde avtokólikti jeke maqsatyna paıdalanǵan. 

Mine, osylaı kete beredi. Bu­dan shyǵatyn túıin, aýyl ákim­deri qyz­metine laıyqty kadrlar­dy taǵaıyn­dar kezde ústirttikke jol bermeý. Ári olardy tárbıe­leý men irikteý jáne ornalas­tyrý isine jańasha kóz­qaras qa­lyp­tastyrý qajettigi aı­qyn kó­rinedi. Aýdan ákimderi aýyl ákim­derin taǵaıyndaǵan kezde eń aldymen olardyń iskerlik qabiletine nazar aýdaratyny anyq. Departamenttiń arnaıy keńesinde oblystyq deńgeı­degi jetekshilerdiń tártiptik isteri qaralatyn jyldyq jaǵdaılar óte sırek ekeni baıqalady. Sondaı tártiptik iske toqtalar bol­saq – 2018 jyldyń 15 tamyzynda Ádep kodeksi normasyn buzǵany úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Far­masııa komıteti Aqtóbe oblysy boıynsha departament basshysynyń orynbasary Qanaǵat Ahmetovtiń tártiptik isi qaraldy. Ol asa zárý, sırek kezdesetin ári qajet kezinde taptyra bermeıtin dárini Mańǵystaý oblysynda ólim halinde jatqan adamǵa zańsyz túrde bosatqan. Alaıda preparatty keıin óz ornyna qaıtarǵan. Osy másele keńes músheleri arasynda qyzý pikir-talas týǵyzdy. Biri oǵan sógis túrindegi jeńil jaza berý kerek dep eseptese, ekinshisi atqaryp júrgen qyzmetinen shyǵarý jó­nindegi qatań jaza qoldanýdy usyndy. Aqyry qol kóterip daýys berý nátıjesinde sońǵy pikir ústem tústi. Áıtse de kókeıde osy jaza tym artyq bolǵan joq pa degen saýal qaldy.

Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttiginiń Aqtóbe oblysy boıynsha departamentiniń ádep jónindegi keńesinde sońǵy ýaqytta jergilikti deńgeıde bıik memlekettik laýazym­dy ıelenip júrgen tulǵalardyń ádep kodeksi talaptarymen syıysa bermeıtin isteri qaralǵan jaǵdaılar esimizge túspeı otyr. Talas joq, mu­nyń ózi jaǵymdy jaıt. Ony laýa­zymy joǵary memlekettik qyz­metshilerdiń ádep qaǵıdalaryn mu­qııat saqtaýdyń basty bir kórinisi dep baǵalaýǵa da ábden bolady. 

Osy arqyly Aqtóbe oblysynda iri memlekettik qyzmetshilerdiń mo­raldyq-adamgershilik beınesi jáne iskerlik qabiletteri óte joǵary dep tu­jyrym jasaýdyń da jóni bar sekildi. Osy saýaldy Aqtóbe oblysy boıynsha mem­lekettik qyzmet isteri jáne sy­baılas jemqorlyqqa qarsy kú­res depar­tamenti memleket­tik qyzmet salasyn baqylaý bas­qar­masynyń bas­shysy Rýslan Má­jıtovke qoıǵan edik. Ol buǵan baı­lanysty úzildi-kesil­di jaýap qaıtara almaıtynyn, tek ádep jónindegi keńes memlekettik qyzmetshilerdiń ústinen túsken aryz-shaǵymdar bo­ıynsha ǵana tártiptik ister qaraýǵa quzyretti ekenin alǵa tartty. Onyń má­limdeýinshe, oblystaǵy bıik la­ýazymdaǵy memlekettik qyz­­met­shilerdiń ústinen mundaı shaǵym­dar túspegen. Joǵaryda aıtyp ótke­nimizdeı, bul tek oń turǵydaǵy quby­lys bolyp qala bermek. Áıtse de biz osy arada búgingi kóterip otyrǵan máse­lege oraı, Aqtóbe oblysyndaǵy eki jylǵa jýyq jýrnalıstik táji­rıbe barysynda kóńilge túıgen keı­bir oı-pikirlerimizdi ortaǵa sala ket­kendi jón kóremiz. Aıtalyq, Ádep kodeksiniń minez-qulyqtyń jal­py standarttary degen taraýynda memlekettik qyzmetshiler oryn­dy synmen kemshilikterdi joıý jáne óziniń qyzmetin jaqsartý úshin paıdalanýǵa tıis ekendigi kórsetilgen. Áıtse de oblystaǵy keıbir laýazymdy tulǵalar ony kemshilikterdi joıý men túzetý úshin aıtylǵanyn eskere bermeıtini baıqalady. Aıtalyq, gazetimizdiń bıylǵy nómirleriniń birin­de «Aqtóbe vokzaly qańǵy­bastar men maskúnemderge toly» degen shaǵyn syn maqalamyz ja­rııa­lanǵan bolatyn. Osy materıal shyq­qan kúni óńirdegi ishki saıasat vedomstvo­syna jetekshilik jasaıtyn ba­sshy telefon shalyp, qatty ren­jigendigin aıtty. Onyń syn maqa­lada kórsetilgen jaıttardy retteýge yqpal jasaýdyń ornyna óz renishin bildirgeni Ádep kodek­siniń joǵaryda aıtylǵan tar­ma­ǵyna qaıshy keletini aıdan anyq. О́ıtkeni syn túzelmeı, min túzel­meıdi? Mine, departament pen ádep jónindegi ýákil nazar aýdaratyn tustardyń biri osy arada jatqan sekildi. 

Sondaı-aq 2016 jyldyń ­1 qań­­­ta­rynan bastap qoldanysqa engizilgen Ádep kodeksiniń 5- tar­ma­ǵynda kópshi­lik aldynda, onyń ishinde buqaralyq aqparat quraldarynda sóıleýmen baılanysty minez-qulyq standarttary belgilengen.  Búgingi tańda memlekettik me­ke­me basshylarynyń atqaryp júr­­gen qyz­meti jóninde kópshilik aldynda jáne BAQ ta esep berýi­niń eshqandaı artyq­shylyǵy joq, kerisinshe bul qazirgi jaǵdaıda isti alǵa bastyrýdyń tıimdi tásiliniń biri. Ári buǵan eshkim, sonyń ishinde Ádep kodeksi tarmaqtary shekteý qoıa almaıdy. Solaı eken dep brı­fıng­ter ótkizýge shekten tys qumar­lyq tanytylǵan kezde naqty is-qımyl ekinshi kezekke ysyrylyp qalyp júr­me­sine kim kepil?

Sondaı-aq kópshilik aldynda sóı­­le­gen sózderinde mem­le­ket­tik qyz­met­ti júrgizip otyr­ǵan keıbir aqtó­belik laýazymdy tulǵalardyń baıyp­ty sarap­tamalar jasaýdyń ornyna, qur­ǵaq derekterdi tizbelep berýden ári asa almaı júrgeni de qyn­jylt­paı qoımaıdy. О́ńirde brıfıng ótkizý isinde tepe-teńdik saqtala bermeıdi. Jergilikti BAQ­ betteri men ekrandarda bel­­gi­li bir memlekettik organ­ jetek­shisiniń óz «qalpaǵyn jıi-jıi qyltyńdata» bergeni qara­paıym bolýdy alǵa tartqan mem­lekettik qyzmetshilerdiń qyz­mettik ádep-qaǵıdalarymen jáne ádeptilik normalarymen úılesim taba alady dep aıtýǵa da aýyz ba­ra bermeıdi. 

Memlekettik basshysynyń Jar­­ly­ǵy­men budan 2-3 jyl buryn qoldanysqa engizilgen Ádep kodeksi túrli deń­geıdegi memlekettik qyzmetshiler úshin aıqyn baǵdarsham. Endeshe onyń oryn­dalýy men saqtalýy qashanda nazarda ustalǵany jón. Bul órkenıet kóshine bet túzeýdiń basty bir joly bolmaq.

Temir QUSAIYN,

«Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE