Shyńǵys Aıtmatovtyń esimin biz bala kúnimizden estip óstik. Qazaq tiline aýdarylǵan «Taý men dala hıkaıalaryn» súısine oqyǵanbyz. Ol kisiniń Muhtar Áýezovten bata alǵanyn jáne nebári 35 jasynda Keńes Odaǵynyń eń joǵary syılyǵy bolyp sanalatyn Lenındik syılyqty alǵanyn estigenbiz. Eń joǵary syılyqty jas kezinde alý ol kezderi múmkin emes bolatyn. Sol syılyqtyń berilýine Muhtar Áýezov aǵamyz sebepker bolǵan dep el ańyz qylatyn.
Jazýshynyń «Jámıla» atty alǵashqy povesin synshy Qaljan Nurmahanov qazaq tiline aýdaryp, «Lenınshil jas» gazetine shyǵardy. Bul shyǵarmany da oqydyq. Jalpy alǵanda, Shyńǵys aǵamyzdyń shyǵarmalary bólekshe. Onda máńgilik taqyryptar jáne qyrǵyz halqynyń ómiri men taǵdyry baıandalady. Sonymen qatar qazaq dalasynyń jáne qazaq azamattarynyń taǵdyryn da qosa jyrlaǵan. Máselen, «Ǵasyrdan da uzaq kún» shyǵarmasyn alsańyz, qazaqtyń Saryózek degen jeri týraly aıtylady. Romannyń bas keıipkeri – Edige qazaq bolyp keledi. Sóıtip qazaq halqyn osylaısha jyrlap, ómir boıy Muhtar Áýezovke rızashylyǵyn aıtyp ótken Shyńǵys aǵamyzdyń ózi birde bylaı degen eken: «Men ózim sheteldik issaparlarǵa shyqqanda eki adamnyń esimin jıi aýyzǵa alamyn. Onyń biri – Manas bolsa, ekinshisi – Muhtar Áýezov».
Jalpy, Manasqa qatysty ol kisiniń jasaǵan eńbekteriniń jóni bir bólek. Bir kezdesýde men ol kisiniń óz aýzynan estigen myna sózi esime túsip otyr. 1952 jyly ortalyq tarapynan «Manas jyry – eskiliktiń sarqynshaǵy, feodalıstik, pantıýrkıstik saryndaǵy shyǵarma, sovettik ıdeologııaǵa jat dúnıe» degen aıyp taǵylyp, qyrǵyz halqynyń basyna qara túnek tónedi. Sol ýaqytta Bishkekte úlken jıyn bolady. Sol jıynda M.Áýezov sóılep, «Manastyń» halyqtyq tarıhı jyr ekenin dáleldep, onyń birikken tutas nusqasyn jasaıyq degen usynys aıtqan eken. Sondaǵy oıy qyrǵyz ádebıetiniń asyl qazynasyn keńestik ıdeologııalyq qysymnan aman alyp qalý eken. Búkil qyrǵyz halqy sol kezde Muhtar Áýezovke asa zor rızashylyǵyn bildiripti.
Osy oqıǵanyń izimen men «Manas pen Muhtar Áýezov» degen poema jazdym.
Shyńǵys aǵamyz – til men mádenıettiń úlken tulǵasy. Qyrǵyz halqynyń jazýshysy dep sanalǵanymen, qazaqtyń da maqtanyshy ekenin aıta ketkenimiz jón. Shyńǵys aǵamyzdyń ákesi Tórequldyń sheshesi – qazaqtyń qyzy. Qaı jaǵynan kelsek te, Muhtar Áýezov pen Shyńǵys Aıtmatov baýyrlas qos halyqtyń iri tulǵalary bolyp sanalady.
Men Shyńǵys aǵamyzdyń kózin kórdim. 1980i jyldary Qazaqstan Jazýshylar odaǵyndaǵy bir úlken jıynǵa qatysyp, sóz sóıledi. Bir jazýshylar «Kórkem shyǵarma qalaı jazylady?» – dep birtúrlileý suraq qoıdy. Ol kisi baısaldy, sabyrly qalpynan jazbaı: «Ony men de bilmeımin» dedi. Arǵy jaǵynda tereń syr jatyr emes pe?!
1995 jyly Almatyda, Qazaqstan Ǵylym akademııasynda qazaq-qyrǵyz zııaly qaýymy men ǵalymdary bas qosyp, teńdessiz, telegeı teńiz «Manas» eposynyń myń jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq ǵylymı konferensııa ótti. Ǵylymı baıandamalardyń arasynda sóz maǵan berilip, men «Manas batyrdyń Kóketaıdyń asyna kelýin» aıttym. Shyńǵys aǵamyz jyr aıaqtalǵan soń meniń qolymdy alyp: «Saǵan shoń rahmet!» – dedi. Keıinnen estidim, jyrdyń qyzǵan kezinde, janynda otyrǵan Zeınolla Qabdolov aǵamyzdan: «Bul kisi qazaq pa, qyrǵyz ba?» – dep surapty.
Sońǵy ret men Shyńǵys aǵany 2006 jyly Bishkekte ótken Álem halyqtary epostarynyń Birinshi dúnıejúzilik festıvalinde kórdim. Ol kisi jıynnyń moderatory boldy. «Slovo ı nebo» dep atalǵan tolǵaýly sózin sóıledi. Bishkektiń ortalyq alańynda, qalyń qyrǵyzdyń aldynda men «Manas» jyryn aıttym. Sonda Shyńǵys Aıtmatov Seıit Qasqabasovtan: «Bul kisi shynymen qazaq pa?» dep surapty. Aǵamyz sol kezde de maǵan rızashylyǵyn bildirdi. Birge sýretke de túsip edik, túbi bir tabylyp qalar. Men ol kisini baısaldy, mol jaratylǵan, daladaı darqan, taýdaı zańǵar qalpynda esimde saqtap qaldym. Baıanǵalı ÁLIMJANOV,
aqyn, jazýshy, dramatýrg, jyrshy, manasshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri