Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» taqyrybyndaǵy Joldaýynda «Ál-aýqatymyzdyń ekinshi bir sıpaty – ómir súrý deńgeıiniń artýy. Bilim berýdiń, densaýlyq saqtaý salasynyń, turǵyn úıdiń sapasy men qoljetimdiligi, jaıly jáne qaýipsiz jaǵdaıda ómir súrý máseleleri árbir qazaqstandyq otbasyna qatysty» delingen bolatyn. Osynyń ishinde biz turǵyn úı máselesin qaýzaýdy jón kórdik.
Árıne, Joldaýda aıtylǵan joǵarydaǵy jaılardyń mańyzy aıryqsha ekendigi belgili. Sonyń ishinde kez kelgen otbasy úshin baspananyń da orny bólek. Atam qazaq, «úıi joqtyń kúıi joq» degen sózdi tegin aıtty deısiz be? Sońǵy segiz jyl ishinde «Qoljetimdi baspana», «2020 jylǵa deıingi óńirlerdi damytý», «Turǵyn úı qurylysy» baǵdarlamalary aıasynda Aqmola oblysynda memleket qarjysy jáne ınvestısııa esebinen 2494,6 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul baǵytta jyl saıyn turǵyn úıdi molynan salyp kele jatqan Kókshetaý qalasynyń úlesi qomaqty. Negizi oblystyń barlyq óńirinde memlekettik jáne jekemenshik ınvestısııa esebinen aýqymdy turǵyn úı qurylystary júrgizilýde.
Oblystaǵy turǵyn úıdiń 65 prosenti jekemenshik turǵyn úı salýshylar esebinen júrgizilýde. Segiz jyldyń ishinde 1,5 mıllıon sharshy metr jekemenshik turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Bul degenińiz 9,9 myń otbasy óz baspana jaǵdaıyn jaqsartyp aldy degen sóz. Kommersııalyq úı salýshylardyń jeke ınvestısııasy esebinen 565,5 myń sharshy metr turǵyn úı salyndy. Osy oraıda, Kókshetaý qalasyndaǵy «KGS Saýda», «Alýa qurylys» seriktestikteri men «Jaqypov» jeke kásiporny tárizdi jekemenshik turǵyn úı salýshylardyń úlesin erekshe atap ótken jón.
О́tken jyldyń basynan beri burynǵy «Qoljetimdi baspana», «2020 jyldarǵa deıingi óńirlerdi damytý», «Nurly jol» turǵyn úı qurylys baǵdarlamalary biriliktirilip, «Nurly jer» turǵyn úı qurylysynyń jańa memlekettik baǵdarlamasy bastaý alǵan bolatyn. О́ńirde jalǵa berý jáne nesıelik turǵyn úı qurylysy, jemekenshik turǵyn úı qurylysyn damytý jáne osy qurylysty yntalandyrý tárizdi baǵdarlamanyń basty baǵyty júzege asyrylýda. Bıyl Investısııalar jáne damý mınıstrligi oblysta «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 464,7 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý týraly josparlaǵan bolatyn. Jyldyń alǵashqy alty aıynda 248,4 myń sharshy metr turǵyn úı salyndy. Turǵyn úı qurylysyna bıyl respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten, qundy qaǵazdar shyǵarý arqyly «Báıterek» development» aksıonerlik qoǵamynyń qarjysyn tartý esebinen 9,6 mıllıard teńge qarastyryldy. Kókshetaý, Atbasar jáne Shýchınsk qalalarynda, Balkashın, Astrahan selolarynda, Qosshy men Sabyndy aýyldarynda 511 páterlik 14 turǵyn úı salynýda. Salystyryp qaraıtyn bolsaq, bul ótken jylǵy kórsetkishten úsh ese kóp. Jalpy, Kókshetaýdaǵy qurylys qarqynyn ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyra bezbendeseńiz, ósimniń eki esege jýyq ekenin baǵamdar edińiz. Bir ǵana oblys ortalyǵynyń ózinde 12 kópqabatty turǵyn úı paıdalanýǵa berilmekshi.
Qurylys jumysynyń aıryqsha qarqyn alýynda jekemenshik turǵyn úı salýshylardyń da ózindik úlesi bar. «Jekemenshik turǵyn úı qurylysyn damytý aıasynda jekemenshik turǵyn úı qurylysy oblystaǵy jeti aýdannyń 14 eldi mekeninde bastaldy. О́ńirlerde ınjenerlik ınfraqurylymy bar jer ýchaskelerin daıyndaý bul maqsatqa tıisinshe serpin berýde. Bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 1,8 mıllıard teńge bólindi. Qarjy tolyq ıgerilgen kezde ınjenerlik ınfraqurylymmen 2,5 myń jer ýchaskesi qamtamasyz etiledi.
Memleket turǵyn úı qurylysynyń ósýine árdaıym úlken qoldaý kórsetýde. Qurylys jumystary tikeleı qarjylandyrylyp, daǵdarys aıaqtaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaev naryqtyq tetikterdi tıimdi paıdalanyp, Úkimet, Ulttyq bank, ákimder, baspana baǵasyn arzandatý úshin tıisti jaǵdaı jasaý kerektigin atap ótken bolatyn.
«7-20-25» ıpotekalyq turǵyn úıdi nesıeleý baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda oblystyq qurylys basqarmasy ekinshi deńgeıli bankterdiń qoldaýymen oblys turǵyndarynyń alǵan nesıesine monıtorıng júrgizip otyrady. 2018 jyldyń shilde aıynan bastap ıpotekalyq nesıe berile bastady. Alǵashqy nesıeni oblys ortalyǵyndaǵy «Sentr Kredıt Banki» aksıonerlik qoǵamy berdi. Sondaı-aq «7-20-25» baǵdarlamasy aıasynda qurylys kólemin qamtamasyz etý, aýdandardaǵy turǵyn úı salýǵa ınjenerlik kommýnkasııa qurylysyn qarjylandyrýdy kóbeıtý úshin respýblıkalyq bıýdjetten «Nurly jer» baǵdarlamasyna jyl saıyn qosymsha qarjy bólý qarastyrylýda. 2018 jyly respýblıkalyq bıýdjetten osy maqsatqa 3,2 mıllıard teńge bólindi.
Kókshetaý, Stepnogor qalalary men Aqkól, Arshaly, Atbasar, Shortandy aýdandarynda sýmen jáne elektrmen qamtamasyz etý júıelerin, Kókshetaý qalasy men Selınograd aýdanynda kóppáterli turǵyn úılerdiń syrtqy ınjenerlik júıesin qamtamasyz etý josparlanǵan. «Joǵary bilimniń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý jáne stýdent jastardyń turmys jaǵdaıyn jaqsartý» úshinshi bastamasy boıynsha oblysta oqý oryndaryna qanshalyqty jataqhana qajet ekendigi anyqtaldy. Oblys ortalyǵynda 2870 oryndyq jataqhana qurylysynyń tıptik jobalaryn jasaý úshin Kókshetaý qalasynyń ákimdigi ár oqý ornynyń janynan jalpy kólemi 4,6 gektar jer ýchaskesin usyndy. Oblystyq qurylys basqarmasy 244 oryndyq jataqhananyń tıptik jobasyn jasaýdy oblystyq bıýdjetten qarjylandyrýǵa bıýdjettik ótinim daıyndady. Toǵyz qabatty ǵımarat jobasynyń smetalyq quny 673 mıllıon teńgeni qurap otyr.
Endi turǵyndardyń ómir súrýge jaıly orta qalyptastyrýyna kedergi bolyp otyrǵan keıbir jaılar týraly aıta ketsek, artyq bolmas. Birinshiden, Kókshetaý – respýblıkada jylý elektr stansasy joq jalǵyz qala. Stansa bolmaýy sebepti energııa qýaty men ystyq sý óndirilmeıdi. Qala turǵyndary qysy-jazy sý jylytqysh quraldardy paıdalanady. Energııa qýatynyń qymbattyǵy turǵyndardyń turmysyna keri áser etýde. Onyń ústine joǵaryda qalada sońǵy jyldary qurylystyń qarqyn alǵandyǵyn jan-jaqty baıandadyq. Ortalyq qazandyqtyń múmkindigi shekteýli bolǵandyqtan, jańa ǵımarattardy jylýmen qamtý qıyndyq týǵyzýy ábden múmkin. О́tken qystyń ózinde kópqabatty úıde turatyndar san márte shaǵymdandy. Bıylǵy salynǵan nysandar jylý júıesine qosylǵan kezde jaǵdaı odan saıyn kúrdelene túsýi kádik.
Elimizdiń ortalyq jáne soltústik aımaqtaryn gazsyz qaldyrmaý úshin Qyzylorda oblysyndaǵy Qaraózek – Jezqazǵan – Qaraǵandy – Temirtaý – Astana baǵyty boıynsha jańa gaz qubyryn salý jobasy Kókshetaýǵa deıin qamtylsa, nur ústine nur bolmas pa? Sondyqtan bul joba aıasynda Aqmola, Kókshetaý óńirleri de túptiń-túbinde gazsyz qalmaı, osy baǵytta atqarylatyn kúrdeli, kúrdeli de bolsa qajetti jumystyń ıgi nátıjesin kóredi degen senimge jeteleıdi. Joldaýda aıtylǵan ómir súrýge jaıly orta qalyptastyrýdyń túpki maqsaty da osy emes pe?..
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy