Jer jannaty Jetisýdyń qyzyr daryǵan qasıetti óńirleriniń biri, aqyndar men batyrlar eli atanǵan, búginde Alataýdyń bókterindegi arda aǵaıynnyń atamekeni sanalatyn shejiresi baı, kelbeti kelisti Almaty oblysy Jambyl aýdanynyń turǵyndary 90 jyldyq mereıli merekelerin keń kólemde atap ótti. Saltanatty shara jyr alyby Jambyl Jabaev pen Qarasaı batyr eskertkishterine gúl qoıý rásiminen bastaldy.
Arǵysy aqbas Alataýdyń, bergisi Úshqońyr men Maıtóbe, Sýyqtóbe men Qońyrtóbe taýlarynyń qoınaý-qolattarynan bastaý alatyn Qarǵaly, Uzynaǵash, Qaraqystaq, Qastek, Jırenaıǵyr, Samsy, Jamanty syndy syrshyl ózenderdiń arnasynan nár alǵan, tarıh kýágeri – Qarabastaýdyń batysynda kóne qola dáýirinen saqtaýly IýNESKO-nyń tizimine engen aspan astyndaǵy murajaı – Tańbaly tas músinder, Jánibek pen Kereı sultandar qoldasa qımyldap, Shý ózeni men Qozybasy taýynyń alabynda, budan 555 jyl buryn Qazaq handyǵynyń alǵashqy keregesin jazǵan mekenniń tóri – Úńgirtas pen Tarǵaptyń ortasyndaǵy ata-babamyzdyń qasıetti jeri, atoılap Ańyraqaıda ata jaýy jońǵardyń betin qaıtarǵan, dańqty Qarasaıdaı has batyr, jolbarystaı jas qyran Shapyrashty Naýryzbaı, osy jerdiń azattyǵy úshin kúresken Qastek, Qarash, Qazybek bek pen Qasqary, О́tegen, er Suranshy, Saýryq, Bekbolat, Álı, Qyrǵyzbaı syndy batyrlardyń izi qalǵan bul ólke – búgingi urpaqqa zor abyroı.
Jyr súleıi Súıinbaı, jyr dúldúli Jambyl, taý sýyndaı tasqyndaǵan Sarybas, «óleńniń qara jorǵasy» Úmbetáliniń aldyn kórip, tálim-tárbıesinen ónege alǵan keıingi lektiń ózi bir tóbe. El basyna kún týǵan Uly Otan soǵysynda úsh jarym myńnan astam jerlesteri elge qaıtpaı, sheıit bolsa, Keńes Odaǵynyń Batyry D.Babajanov pen jaýyngerlik «Dańq» ordeniniń tolyq ıegeri Á.Álimov pen M.Ryjıkov syndy erleri el esinde. Aýdannyń beıbit ómirdegi batyrlary, búgingi óndiris, aýyl sharýashylyǵynyń shamshyraqtary atanǵandary qanshama.
Arhıv qujattaryna júginsek, aýdannyń alǵashqy ortalyǵy 1928 jyly Tarǵap aýyly bolǵany, kóp uzamaı Qaraqystaqqa kóshirilip, odan 1930 jyly Qastek aýdany Uzynaǵashqa ornyqqan. 1938 jyly Jambyl Jabaevtyń 75 jasqa tolý qurmetine oraı Jambyl aýdany bolyp ózgeredi. Búginde 19 myń 300 sharshy shaqyrymdy alyp jatqan aýdanda 160 myńnan astam adam turady. Barlyǵy 61 eldi mekende otyzǵa jýyq ulttyń ókili yntymaqta ómir súrýde. Ár jyldary osy aýdannyń tizginin ustap, onyń búgingi dárejege jetýine sońǵy alpys jylda óz úlesterin qosqan F.Zikirinov, A.Mansurov, B.Turysjanov, B.Eginbaev, A.Sarın, B.Muqanov, K.Omarbaev, J.Núketaev, Q.Orymbetov, T.Estenov, S.Baıamanov, A.Musahanov, L.Turlashev, M.Bıgeldıev, B.Ysqaqov, J.Dalabaev syndy azamattar aýdan basshylyǵynda bolyp, ýaqyt aǵymynda jemisti qyzmet atqardy.
«Súıer ulyń bolsa sen súı, súıinerge jarar ol» demekshi, ǵylym men ónerdiń, ádebıet pen mádenıettiń shoǵyr juldyzdary qanshama deseńizshi. Ǵarysh sheksizdigine úsh ret sapar shekken Talǵat Musabaev, saz áleminiń qyrandary Halyq Qaharmany Nurǵısa Tilendıev, Áset Beıseýov, otandyq kıno jáne teatr óneriniń sańlaqtary Abdolla Qarsaqbaev, Qanymbek Qasymbekov, Kenenbaı Qojabekov, Qamal Qarmysov, Aıtjan Aıdarbekov, Qasym Jákibaev, Tańat Jaılybekov, Gúlfaırýs Ismaılova, Zámzágúl Sháripova, Baltabaı Seıitmamytovty, ázil sózdiń semseri Ospanhan Áýbákirov, belgili qalamgerler Balǵabek Qydyrbekuly, Seıdahmet Berdiqulov, Sultanǵalı Sadyrbaev, Ánýarbek Dúısenbıev, Muhamedjan Etekbaev, Álimqul Jambylov, Ábilǵazy Toǵyzbaev, Muhametjan Ábdirahmanov, Qanıpa Buǵybaeva, Gúlsim Seıiljanova, Esenqul Jaqypbekov, Rafat Ábdiǵulov, Baımolda Mýsın, Náziken Alpamysqyzy, Ýálıhan Qalıjan, Orysbaı Ábdildauly, Jumash Arǵynbaıuly, Nadejda Lýshnıkova, Qyzjibek Jarqynbaeva, Jumabaı Shashtaıuly, Naǵashybek Qapalbekuly, Jumagúl Soltıeva, Joldashan Quramysov, Kúmisjan Baıjan, Manarbek Izbasarov, Núsipbaı Ábdirahym, Ermek Jumataev, búgingi qasıetti qalamnyń ıegerleri, jastar Madına Omarova, Roza Seıilhan, Esbolat Aıdabosyn, Aınur Tóleý, Sharafat Jylqybaeva, professor Aryqbaı Aǵybaev bastaǵan zańgerlerdiń, Ádil Shaıahmetov bastaǵan generaldar, kúmis kómeı ánshiler U.Aınaqulova, E.Qosbarmaqov, qobyzshy B.Qosbasarov syndy ul-qyzdardyń esimin tize berýge bolady. Ulttyń dańqyn asyrǵan sportshylar Jandos Kókimov, Izbasar Orazbaqov, Olımpıada chempıony Jaqsylyq Úshkempirov − el maqtanyshtary.
Aty ańyzǵa aınalyp, qoınaýy yrysqa tolǵan aýdannyń búgingi tynys-tirshiligi men ekonomıkasynda qol jetkizgen jetistikteri jaıly Jambyl aýdanynyń ákimi Baǵdat Álıev qysqasha sholý jasap, esep berip, jerlesterin mereıtoımen quttyqtady. Jambyl aýdany agrarly óńir sanalatyndyqtan mal men egin sharýashylyǵy jaqsy damyǵan. Aýyl sharýashylyǵyna jaramdy jer kólemi 976 myń gektardy quraıdy. Shabyndyq pen masaqty daqyldar, kartop, kókónis, baý-baqsha ónimderi men mal azyǵy jáne maıly daqyldardan oblysta aldyńǵy qatarda. Al iri qara, qoı men eshki ósirýde birinshi orynda.
Aýdan halqyn quttyqtaýǵa kelgen Almaty oblystyq máslıhat hatshysy Sultan Myrzabaıuly aldymen oblys ákimi Amandyq Batalovtyń, Senat depýtaty Dınar Núketaeva Senattyń Áleýmettik, ǵylymı damý komıtetiniń tóraıymy B.Áıtimovanyń ystyq yqylasyn jetkizdi. Sondaı-aq sahnadan Parlament Májilisiniń depýtaty Serik Úmbetov pen Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaevtyń júrekjardy lebizderi oqyldy. Kıeli topyraqta dúnıege kelip, aýdannan shyqqan, búginde abyroımen qyzmet atqaryp júrgen birqatar memleket qaıratkerleri óz tilekterin joldapty. Olardyń qatarynda Qaırat Mámı, Nurtaı Ábiqaev, Aıda Balaeva, Qaırat Satybaldyuly, Ańsar Musahanov, Tilektes Bárpibaev, Beıbit Atamqulov, Aıdos Úkibaı jáne basqalary bar. Sańlaqtar sanatyn tolyqtyra túsetin, el maqtany – memleket qaıratkerleri Baqyt Sultanov, Ǵabıt Baıjanov, Baqyt Ospanov, Serik Baıbatyrov, Meırambek Taımerdenov syndy taǵy da ondaǵan, júzdegen esimderdi aıtýǵa bolady.
Merekeli saltanatta aýdannyń toqsan jyldyǵyna oraı arnaıy shyǵarylǵan «Aǵala ordam qonǵan jurt...» atty kitaptyń tusaýkeser rásimi ótti. 39 baspa tabaq súbeli eńbektiń jalpy redaksııasyn belgili aqyn, Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Jambyl aýdandyq «Atameken» gazetiniń bas redaktory Rátbek Terlikbaev basqaryp, redaksııa alqasynyń músheleri, kitapty shyǵarýǵa atsalysqan jigitter men qyzdardyń sińirgen eńbekterin atap ótkenimiz jón bolar.
«Toqsanǵa kelgen jasym bar, kópti kórgen basym bar...» dep jyrlaǵan Jambyl tátemizdiń atyn alǵan aýdanymyz da abyz jasqa kelip jatyr eken, qutty bolsyn! Tarıh úshin toqsan kóp pe, az ba? Bir ǵana mysal, Jambyl aýdanynyń alaqandaı ǵana Qastek aýylynan júzden astam ǵylym kandıdaty, doktory, professorlar shyqqan. Elbasy «HHI ǵasyr ǵylym, bilim, tehnologııa ǵasyry» bolady» dep aıtqanyndaı, júz jyldyqty aýdanymyz aqyndar, batyrlar jáne ǵalymdar aýyly dep qarsy alaıyq», dedi osy aýdannyń túlegi, akademık Tólegen Qojamqulov.
Qandaı torqaly toı án-kúısiz, shashýsyz ótken, aýdan turǵyndary merekelik ǵylymı konferensııadan soń ortalyq stadıonda ózderine arnalǵan sahnalyq qoıylym men konserttik baǵdarlamany tamashalady. Keleshegi kemel, bir úıdiń balasyndaı, bir qoldyń salasyndaı yntymaqta ómir súrip jatqan aýdan turǵyndarynyń áli de izgilikti ister men tolaǵaı tabystardy, bıikterdi baǵyndyra túseri haq. Jarqyn bolashaqta da aqyndar men batyrlar eli atanǵan, qasıetti aýdannan áli de talaı dara tulǵalar shyǵatynyna kámil senemiz.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy