EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń Qytaı Halyq Respýblıkasyna resmı sapary bastaldy. Qanat Saýdabaev saparynyń alǵashqy kúni QHR Memlekettik Keńesiniń Tóraǵasy Ven Szıabaomen, Syrtqy ister mınıstri Iаn Szechımen kezdesýler ótkizdi.
Qazaq jurty men Aspanasty eli qarym-qatynasynyń tamyry tym tereńde, tarıhtyń uzyn salqar kóshiniń sonaý bastaýynda jatqany barshamyzǵa aıan. Arada qanshama ǵasyrlar tarıh qoınaýyna endi, qanshama urpaq aýysty, qanshama oqıǵalar ótti, júıe de san ret ózgerdi. Biraq aınymaıtyn bir nárse bar, ol – kórshiles eki eldiń jan-jaǵy qymtalyp, qansha qamal turǵyzylsa da, báribir aralas-quralassyz tura almaıtyny.
Bergi tarıhta, ıaǵnı Qazaqstan táýelsiz el bolǵaly Qytaımen aradaǵy baılanys qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń júıeli túrde júzege asyrylýymen erekshelenýde. Eki memleket arasynda strategııalyq áriptestiktiń ornaýy eki memleket halqyna óte qolaıly jaǵdaılar týǵyzýmen qatar, Eýrazııa keńistigindegi qaýipsizdik pen turaqtylyq máselesine de oń yqpal etýde. Osy oraıda túrli baǵyttaǵy áriptestikti óristetý maqsatyn kózdeıtin mańyzdy qujattardyń ómirge kelýi baılanystardyń salmaǵyn onan saıyn bekite túsken.
Qazaqstan men Qytaı arasynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń sheńberinde de berik baılanystar ornatyldy. Qytaı bizdiń elimizdiń tikeleı bastamasymen shaqyrylǵan Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes jumysyna qoldaý kórsetip keledi. Sonymen qatar, Astanada ótip júrgen Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezinen de Aspanasty eliniń ókilderi shet qalyp kórgen emes. Al ekonomıkalyq qatynastardy sóz etkende Qazaqstan QHR-dyń syrtqy saýda aınalymynda TMD boıynsha tek Reseıden ǵana keıin tursa, biz úshin QHR tórtinshi oryn alady.
Kórshiniń aty – kórshi. Onymen tatýlyǵyń – irgeńniń bekigeni. Al kórshińmen áriptestigiń eki araǵa da birdeı paıdaly bolsa, onda tasyńnyń órge domalaǵany deı ber. Atasý-Alashańqaı munaı qubyrynyń qoldanysqa engizilýiniń osyndaı strategııalyq mańyzy bar, bul jeli biz úshin munaı eksportynyń baǵyttaryn ártaraptandyrýǵa múmkindik týǵyzýmen qatar, tranzıttik áleýetimizdi de tolyǵyraq paıdalanýǵa jol ashady.
Búgingi tańda eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq jańa sapaly beleske kóterilip, shıkizattan tys salalardaǵy árekettestikke baǵyt ustanýda. Osyǵan baılanysty 2007 jyly taraptar Ekonomıkanyń shıkizattyq emes salalaryndaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamasyna qol qoıdy. Atalǵan qujat eki jaqty taýar aınalymyn tıimdi ártaraptandyra otyryp yntymaqtastyqty damytýdy qarastyrady. Buǵan qosymsha 2008 jyldyń sáýirinde QR Úkimeti men QHR Úkimeti arasynda shıkizattyq emes salalardaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamasynyń is-sharalar jobasy qabyldandy
Búgingi tańda osy jyldar ishinde qalyptasqan yntymaqtastyqtyń arqasynda eki eldiń túrli salalardaǵy qatynastary damý qarqynyn ilgerilete túsýde. Bul turǵyda eki el arasynda ornyqqan eń joǵarǵy deńgeıdegi baılanystar qatynastardy damytýda óte mańyzdy ról atqarýda. Memleket basshylary Nursultan Nazarbaev pen Hý Szıntao arasyndaǵy adamdyq ózara senim turǵysyndaǵy qarym-qatynastardyń yqpaly jóninde Is basyndaǵy tóraǵanyń QHR Syrtqy ister mınıstri Iаn Szechımen kezdesýi barysynda aıtyldy.
Iаn Szechı óziniń sózinde Qanat Saýdabaevtyń Qytaıǵa alǵashqy resmı saparyna sáttilik tiledi. Bizdiń elderimiz arasyndaǵy áriptestik memleket basshylarynyń kúsh-jigeri arqasynda sońǵy jyldary qarqyndy túrde damyp, údemeli sıpatqa ıe bolýda. Qytaı jaǵy sizdiń bul saparyńyzǵa úlken mán berip otyr. Osy oraıda biz eki eldiń strategııalyq áriptestigin ári qaraı damytý joldary týrasynda pikir alysyp, sonymen birge, kóptegen ekijaqty jáne kópjaqty máselelerdi talqylaýǵa múmkindik týatynyna senemiz. Sizdiń bul saparyńyz eki aradaǵy baılanystardyń ári qaraı óristeýine ıgi áserin tıgizetini kúmánsiz, dedi.
Qanat Saýdabaev óz kezeginde memleket basshylary arasynda qalyptasqan ózara tıimdi kózqaras strategııalyq áriptestiktiń damýynda erekshe ról atqaratynyn, olar bergen ekpin ózderiniń jumystaryna úlken jaýapkershilik júkteıtinin atap ótti.
Kezdesýden soń eki el syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary jýrnalıster aldyna shyqty. Iаn Szechı: “Meniń shaqyrýymmen eski dosym, Qazaqstannyń Memlekettik hatshy — Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev elimizge alǵashqy resmı saparmen kelgen bolsa, bul meniń de Qytaıdyń jańa bastalǵan jylynda syrtqy ister mınıstrimen alǵashqy kezdesýim. Búgingi kelissózimizdiń barysynda ekijaqty baılanystardy damytý men birqatar halyqaralyq jáne aımaqtyq máseleler boıynsha pikir almastyq. Onyń nátıjesinde biz keń aýqymdaǵy máselelerde eki eldiń ustanymy ortaq degen oı qoryttyq”, deı kele, taraptar sońǵy jyldardaǵy eki el arasyndaǵy baılanystardyń kóńildegideı ekenine den qoıyp, halyqaralyq jáne aımaqtyq máselelerde de yqpaldastyqtyń artyp otyrǵanyna ekpin túsirgendikterin jetkizdi. Bizdiń oıymyzsha, álemdik qarjylyq-ekonomıkalyq daǵdarys tolyǵymen eńserilgen joq, sol sebepten bizdiń elder onyń salqynynan aıyǵý úshin qoıan-qoltyq, birlese kúsh-jiger jumsaýy tıis. Ol úshin saýda, energetıka, kólik máselesindegi áriptestigimizdi odan ári damytýmen qatar, aýyl sharýashylyǵy, ınnovasııa, ǵylym jáne tehnologııa, telekommýnıkasııa salalaryndaǵy jumystardyń da tynysyn ashýymyz qajet. Biz Qazaqstan jaǵynyń bıylǵy jyly Shanhaı qalasynda ótetin “EKSPO-Shanhaı” kórmesine qoldaý kórsetkenine úlken rızashylyǵymyzdy bildiremiz, dedi. Qytaı syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy ári qaraı Qazaqstanda ótetin Qysqy Azııa oıyndarynda tabysqa jetińizder degen tilek qosty. О́z áriptesiniń Qazaqstanǵa shaqyrýyn alǵyspen qabyl alǵanyn jýrnalısterge málim etken Iаn Szechı: “Men sizderdiń ádemi de ásem elderińizge barýdy asyǵa kútemin”, dedi.
Qanat Saýdabaev: “Men jańa aıtylǵan Qazaqstan-Qytaı arasyndaǵy strategııalyq áriptestik jaıyndaǵy pikirge ábden qosylamyn. Qazaqstan sizdiń eldiń ekonomıkalyq damýyna, onyń ishinde álemdik daǵdarys kezeńindegi onyń qarqynyna kóz salyp otyr. Qytaıdyń búgingi serpini ony aımaqtaǵy ǵana emes, álemdik ekonomıkadaǵy kóshbasshy dep qabyldaýǵa negiz beredi. Al elimizge osy qıyn ýaqytta 10 mlrd. dollar shamasynda kredıt berý bizdiń aramyzdaǵy senim men ózara túsinistiktiń kórinisi ispetti. Biz jaqyn kórshimizben aradaǵy dostyq pen áriptestikti qadir tutamyz. Kelissóz kóptegen máselelerde bizdiń oılarymyzdyń bir jerge toǵysyp jatqandyǵyn kórsetti. Qazaq-qytaı qatynastarynyń áleýeti asa úlken, ol bolashaqqa baǵdarlanǵan jáne ony eki el halqynyń ıgiligine jumsaýymyz kerek”, dedi.
Qanat Saýdabaevtyń QHR Memlekettik keńesiniń tóraǵasy Ven Szıabaomen de kezdesýi ótti. Onda ekijaqty baılanystardyń negizgi baǵyttary áńgime arqaýyna aınaldy. Al EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń Qytaıǵa resmı sapary erteń odan ári jalǵasady. Qanat Bekmyrzauly Qytaı qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń qabyrǵasynda Aspanasty eliniń ǵylymı ortasynda zııalylarmen kezdesip, sóz sóıleıdi dep kútilýde.
Anar TО́LEÝHANQYZY – Beıjińnen.