Aǵalardyń jolymen asyǵys attanǵan Talǵat Keńesbaı

Altaıdyń alqymyn súıip aqqan alqadaı aq Ertistiń eren de erek qalamgerlerimen erte qoshtasa beretinimiz ne­lik­ten? Keshegi kerbuǵydaı Or­al­han Bókeı, mańǵaz Marat Qa­ban­baı, talantymen tánti etken Ta­lap­tan Ahmetjan, ádebıettiń as­qar­laryn zerttegen Asqar Egeýbaı, dıdarǵaıyp bolǵanyna kóńil áli kúpti Dıdahmet Áshimhan... Endi mine, kúlli qazaqtyń asylyna aınalǵan aǵalardyń asy­ǵys jolymen aramyzdan alys­tap kete barǵan taǵy bir týma ta­lant Talǵat Keńesbaı... Sarjal­da týyp, sary qymyz sapyr­ǵan aýy­lyn­daǵy saýmal sińgen tor­qa to­pyraǵyn alǵashqy aq qar da ba­syp úlgermegen Talǵat aǵamyz­ben tanysqanymyz ben baquldasqanymyzdyń arasyn­da asa alshaq ýaqyt óte qoımaǵan eken. Jaqyn tartyp, jón surasyp úlgermeı jatyp, jópeldemede jónele beretin jaqsylar jandy aýyrtady. Bul qalaı? Álbette, peshenege qoıylǵan saýalǵa «jazmyshtyń jazǵany» degennen basqa jaýap joq. Jubatady. Jubanamyz. 

Iá, alǵashqyda Talǵat aǵa­myz­dyń da atyna syrttaı qanyq edik. «Jiger» festıvalinde jigerin janyǵan «Fransýz átiri­niń ıisi» atty alǵashqy týyn­dysy 80-90-shy jyl­­dar­ oqyrmandary arasyn­da keń ta­ralǵany belgili. Árıne, ádebıettiń ádemi dáýiri áli saltanat quryp turǵan sol shaqta sezimdi qytyqtaıtyn seri shy­ǵar­manyń avtoryna, Semeı pedago­gıkalyq ınstıtýtyndaǵy seri kezinen serik bolmasaq ta, mi­nezi de, márttigi de kóńilge keıde sál syıatyn, keıde syımaıtyn jazýshynyń ózi emes, sózi ta­laı jannyń jalaýyn jel­bi­ret­­keni anyq. Dıdarǵaıyp demekshi, sol daqpyrtymen syrt­taı soıyn biletin bizdiń ta­nys­tyǵymyz Dıdaǵa, Dıdahmet Áshimhanuly qaıtqan qara kúzde bastalǵan. Sonyń aldynda bas basylymnyń kúnshyǵys óńirdegi kúlli sharýa­syna jaýapty bolyp bekigen bizge aǵamyz ara-tura qońyraý shalyp, eldiń, jerdiń jaıyn surap turar edi. Áıteýir júztanys emes jannyń «inim» degen izeti, kóńiljyqpas iltıpaty, kerek kezde aıtar keńesi, tipti telefon tutqasynyń ar jaǵynda otyryp jaıyp salar syry da tańǵaldyrǵan. Keıin kóz jetti, Talǵat aǵamyz týmy­sy­n­an tákapparlyqtan ada, bala minezdi, ańǵal da qamqor jan­dar­dyń biri bolyp shyqty. Shy­ǵar­mashylyq jaıyn sóz etedi, tipti kitaptarynyń qaı baspadan qansha tabaq bolyp shyqqaly jatqanyn, qaı tilge aýdarylatynyn da qaldyrmaıdy. Úı ishi, densaýlyǵy, jeke josparlaryn da jaıyp sala beredi. Kezdespegen adamǵa kóńil aqtarý degen ár adamda bola bermeıtin rııasyz qalyp. Mine, sol Tákeń qońyr kúzde qaıtpas saparǵa attanǵan Dıdaǵamen baquldasý úshin elge qaraı shyqqanyn aıtyp qońyraý soqty. «Syılaǵannyń quly bol» degen, bizden eresek bolsa da elpildep turǵan elgezek jandy áriptesimiz, sol ýaqta Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Dıdar» gazeti bas redaktorynyń or­ynbasary bolyp qyzmet etip júrgen Azamat Qasym ekeýmiz О́skemennen kútip alyp, Katonqaraǵaıǵa baratyn kólikke otyrǵyzyp jiberdik. Ádette, el ishin­de júrgende ke­lim­di-ketimdi kisi kóp. Biraq aǵa­myz osy bir sapar­daǵy inilik ize­timizge dán rıza bolyp, tipti ba­ýyr tarta tústi. Altaıdan As­ta­naǵa at aýys­tyrǵanymyzda da aıryqsha qýa­nyp, tilektestigin bildirdi. Úıdegi jeńgeniń bizge ápke bolyp keletinin aıtyp, qaljyńǵa ket ári emestigin emeýrinmen tanytatyny bar. Ásirese, ánshi baldyzy Erkin Shúkimanmen ázili ádemi órilýshi edi. Al tapqyrlyǵymyz joq biz súrine beremiz. Birde áleýmettik jelige jarııalaǵan, jastyqtyń jalynyn jaǵatyn, sezimniń shoǵyn úrleıtin bir lırıkalyq sıpatty áńgimelerin oqyǵanymdy aıtyp, «Jezde, jasaryp júrsiz ǵoı» dep qaǵytqan boldym. 

«Á, ol ras. Shákir Ábenov degen atam bar. Bir kúni satırık Toqtarhan Sháripjanov aǵań ekeýmiz úıine bardyq. Barsaq qa­rııa uıyqtap jatyr eken. Oıat­saq, jastyǵynyń astynda bir qatynnyń sýreti jatyr. «Shal, mynaý ne?» dep surady Toqań. Sonda bizdiń shal «Tym qurysa sıpap jataıyn» dep edi. Bizdiń jazýymyz da sol sııaqty ǵoı» degeni bar. Tákeńniń ázilderi de óziniń shyǵarmashylyq stıhııa­syna tán bolatyn. Bul áıgili Shákir atasynyń qýaqylyǵynyń sarqyny bolar-aý dep topshy­la­dyq sol joly.

Kóńili sharyqtap shartarapta júrse-daǵy jary Gúlmıra ápkemizben Aıdana, Gúldana, Marhaba esimdi qyzdaryn tár­­bıe­lep, jetkizdi. Búginde qyzdary­nyń biri qarjy, biri jýrna­lıstıka salasynda eńbek etse, biri «Bolashaq» baǵdar­la­ma­synyń stıpendıaty atanyp otyr. 

Ras, Talǵat Keńesbaı oqyr­manǵa erte tanyldy. Degenmen, shyǵarmashylyqqa shikámshildigi shyn. О́ıtkeni óndirip jazbady, az jazdy, alaıda saz jazdy. О́z oqyrmany, ózin izdeıtin aýdıtorııasyn qalyptastyrdy. Ál­de­kimderdeı klassıkalyq deń­geı­ge kúshenbedi. Kó­ńil qalaýynsha jazdy. Shy­ǵar­ma­shy­lyq­tyń baqyty da sonda sııaqty. Keıde Altaıdaǵy aǵasy Álibek Qańtarbaevtyń ursatynyn, renjıtinin, birese maqtap, birese dattap, áıteýir bir áńgime nemese povest jazýǵa ıtermelep septesetinin aıtatyn. «Oıshoǵyryn» jazyp jatqanyn, jarııalanyp jatqanyn súıin­shi­leıtin. Kóptegen áńgime-novellalarynan keıin Alash áskerine kómek kórsetip, Keńes ókimetine qarsylyq kórsetken kúresker Ike Ádilov týraly «Túnde ushqan qarshyǵa» atty hıkaıatyn romanǵa aınaldyrýdy josparlaǵanymen, aıaýly armany jetkizbedi. Kúndelikti qybyr-jybyr tirshiliktiń ústinde shyǵarmashylyq adamynyń janyna jalaý bolarlyq bir jaqsy lepes aıtpaǵanymyz-aı dep tań­ǵa­la­myz osy kúni. Ásili, ony Tá­keńniń ózi de kerek etpes edi. О́ıtkeni Talǵat Keńesbaıdyń toq­sa­nynshy jyldary qo­lyn­da­ǵysyn qazaq rýhanııatyna suńqardaı shashyp bóliskenin, qaıbir aıtýly basylymdarǵa toqyraý kezinde demeý bolǵanyn jıi estıtinmin. Sol rızalyq peıil jetelep kele jatqan qııa­da­ǵy qyrandaı qapysyz bolmysyn baıqaǵanmyn. Mundaı jan maqtaý kúte me? Basylym demekshi, «Egemenmen» de etene bolǵan qalamgerdiń gazet shyǵarý sapasyna qatysty oı-pikiri de bólek-tin. Aıǵaılap emes, astarlap aıtatyn. О́zi de eldegi esimi el jadynan óshe bastaǵan aıtýly eńbegi bar erekshe tulǵalardy jańǵyrtyp jazǵan jazbalaryn jıi joldap turdy.

Talǵat Keńesbaı – adaldyqtyń etalony. Shyǵarmashylyǵyna, otbasyna, dostaryna degen qarym-qatynasynan ańǵarýǵa bolatyn taǵy bir qasıeti – osy. Uzaqqa sozylǵan naýqasynan Astanada ótip jatqan Eýrazııa jazýshylar forýmynyń ortasyna kelip boı jazýy da ádebıetke adaldyǵynyń aınasy ǵoı. Quddy, qıqýlap kil arǵymaq dúbirlep ótkende jatqan ornynan tura shaýyp, sońǵy sóresine jetip jyǵylǵan Qabanbaıdyń Qýbasy syqyldy. Iá, shyn júırikke tusaý joq. Jazýshynyń shynaıy ómiri endi bastalady!

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»