EXPO kórmesinen qalǵan jetistikter el ekonomıkasynyń qajettiligine oraı tamasha beıimdelgenin kórsetip otyr. «Astana EKSPO-2017» kompanııasynyń menedjmenti kórmeden keıin jańartylǵan keshendi taǵy bir ret aralatty, al jańa jobalardyń aýqymy tańdaı qaqtyrady!
Ishki mazmuny qalaı ózgerse de, Kórmeniń aýmaǵy jańa jetistikterdiń orny bolǵan jáne solaı bolyp qala beredi de. О́derińiz biletindeı, Astanadaǵy EXPO-2017 nysandarynyń qurylysy halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmeni ótkizý úshin salynǵan edi. Biraq, nysandar tek eksponattardy kórsetýge ǵana arnalyp jobalanǵan joq. Uıymdastyrýshylar áýel bastan-aq kórme kesheni keıin de elordanyń týrıstik jáne qarjylyq ortalyǵyna aınalady dep josparlaǵan bolatyn. «Astana EKSPO» sııaqty ınvestısııalyq jobalar qalanyń jan-jaqty damýyna yqpal etip, kóptegen jumys oryndaryn ashady, mol ınvestısııa tartyp, kórmege japsarly aýmaqtyń kólik ınfraqurylymyn damytýǵa serpin berip, «tartylys» ortalyǵy bolýdyń negizin qalaıdy.
Bolashaqtyń aýmaǵy
Búginde EKSPO kesheni – Memleket basshysynyń bastamasymen júzege asyrylǵan 4 iri jahandyq jobanyń damýyna arnalǵan alań ispetti. Ol jobalardyń barlyǵyn ózara ınnovasııalyq kúsh biriktirip otyr.
Máselen, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy Eýrazııalyq keńistik boıynsha qarjylyq qyzmet kórsetetin iri ortalyqqa, sheteldik kapıtal tartýdyń katalızatoryna, sondaı-aq Qazaqstan, Eýropa men Azııa naryqtaryn biriktiretin qarjy habyna aınalýǵa baǵyttalǵan joba. Jýyq arada AHQO ǵımaratynda álemdegi eń tanymal ozyq kompanııalardyń ataýlary jazylady. Al ol sheteldik kompanııalar úshin bul jerde jasalatyn jaǵdaı óte tartymdy: qarjy ortalyǵynyń qatysýshysy bolyp, rezıdenti atanǵan jáne Qazaqstan ekonomıkasynyń basym salalaryna ınvestısııa quıǵan sheteldik ınvestorlardyń quqyǵy AHQO Halyqaralyq tórelik sotynyń aıasyndaǵy halyqaralyq joǵarǵy standarttarǵa saı qorǵalady. Taǵy bir ambısııalyq, biraq oryndalýy ábden múmkin maqsattyń biri – aldaǵy úsh jyl ishinde álemdegi eń ataqty 50 halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń qataryna qosylý mindeti.
AHQO Astanaǵa «qarjy astanasy» degen jańa mártebe alyp berdi. Esterińizge sala keteıik, 14 qarashada «Nur Álem» Sferasynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev qarjy ortalyǵynyń Astana International Exchange (AIX) bırjasynda alǵashqy saýda-sattyqty bastap bergen bolatyn. Bırja qazaqstandyq jáne sheteldik iri kompanııalardyń mıllıondaǵan qarjyǵa saýda jasaýyna múmkindik beredi. Bırjadaǵy IPO-ǵa shyqqan alǵashqy ulttyq kompanııa – álemdik ýran ındýstrııasynyń kóshbasshysy «Qazatomónerkásip» kompanııasy boldy. Memleket basshysy atap ótkendeı, buryn qazaqstandyqtar ataqty Wall Street-tegi baǵa kelisimderin tek telearnalardan kórse, qazir EKSPO aýmaǵynda tolyq bıznes-sıkly bar joǵary tehnologııaly bırja ınfraqurylymy paıda bolyp keledi.
Sonymen qatar kórmeden keıin júzege asyrylyp jatqan joǵary tehnologııalyq jobalardyń biri «Astana Hub» halyqaralyq IT-startaptar tehnoparki bolmaq. Jobany Amerıkanyń ataqty Kremnıı alqabynyń otandyq balamasy deýge bolady. Bul jerde «made in Kazakhstan» brendimen shyǵatyn ınnovasııalyq tehnologııalar men startaptardyń damýy úshin tamasha jaǵdaılar jasalǵan. Tehnopark Qazaqstannyń ınnovasııalyq ekojúıesin damytatyn lokomotıv pen ortalyq kúshke, sondaı-aq IT-bıznesti damytý úshin halyqaralyq qaýymdastyq moıyndaǵan habqa aınalýy kerek.
IT-Ýnıversıtet – elimizdi sıfrlandyrý álemine kiriktiretin taǵy bir qýatty kúsh. Ýnıversıtet «Carnegie-Mellon» jáne «Singularity University» sııaqty ozyq tehnologııalyq ýnıversıtettermen aradaǵy yntymaqtastyqtyń nátıjesinde qurylyp jatyr. Qazaqstannyń sıfrly salalaryna qajetti joǵary bilikti mamandar ınnovasııalyq qarqyndy baǵdarlamalar boıynsha oqytylady.
Al «Halyqaralyq jasyl tehnologııa jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵy» «Astana EKSPO-2017» kórmesinen qalǵan muralardyń ıdeologııalyq jalǵasyna aınalady. Bul ortalyq balamaly energııa kózderi salasyndaǵy ǵylymı zertteýlerdiń nátıjeleri men ozyq tehnologııalardy engizý arqyly Qazaqstannyń jáne bara-bara Orta Azııa óńirindegi elderdiń qarqyndy túrde «jasyl» ekonomıkaǵa aýysýyna jaǵdaı jasaıdy.
Jetistikter ortalyǵy
Qazaqstandyqtar tańdanar, biraq munymen Astana EKSPO kórmesiniń ınfraqurylymdyq resýrsy taýsylǵan joq! Eń basty jobalardy damytýmen qatar, EKSPO kesheni elimizdiń iskerlik naryǵyn belsendi túrde jáne jemisti damytyp otyrǵan alańǵa aınalyp keledi. Ulttyq kompanııadan habarlaǵandaı, jýyq arada Kórme aýmaǵynda jalpy aýmaǵy 35 myń sharshy metrdi quraıtyn, «A» klasty keńseleri bar halyqaralyq sapa standartymen salynǵan EXPO Business Centre bıznes ortalyǵy ashylady. Jańa bıznes ortalyq bıznesti damytýǵa qajetti jańalyqtar men tamasha jaǵdaıdyń biregeı úılesimin usynady.
Kompanııalardyń kóbi nysannyń eń negizgi artyqshylyqtaryna laıyqty baǵasyn beredi: bul jaıly jabdyqtalǵan joǵary deńgeıli keńseler, yńǵaıly ınfraqurylym – bıznes ortalyq «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyna, «Nur Álem» Sferasyna, EKSPO-daǵy Kongress-Ortalyqqa barynsha jaqyn ornalasqan.
Ortalyqtyń basqa da ońtaıly jetistikteriniń tizimin yńǵaıly logıstıkasy tolyqtyryp otyr – ol elordanyń ákimshilik ortalyǵyna, N.Nazarbaev atyndaǵy halyqaralyq áýejaıǵa jáne «Nurly jol» temir jol vokzalyna jaqyn ornalasqan. Onyń ústine, Qazaqstandaǵy eń iri «Mega Silk Way» saýda ortalyǵy men óte zamanaýı «Hilton Astana» qonaq úı kesheni de bir attam jerde tur.
2019 jyly Qazaqstandaǵy eń iri Kórme ortalyqtarynyń biri ashylady, bul ortalyq aýqymdy halyqaralyq jáne ulttyq kórmelerdi, kongrestik sharalar men ózge de mańyzdy oqıǵalardy ótkizýge arnalǵan kóp fýnksıonaldy bıznes-arena bolady. Ortalyqtyń jalpy aýmaǵy – 20 myń sharshy metr, ishinde mýltıfýnksıonaldy pavılondar men zaldary bar.
Ortalyq aýmaǵyna ekspozısııalaryn qoıa alatyn kompanııalar úshin bul sheteldik áriptesterge ózderiniń sońǵy jetistikteri men jobalaryn tanystyryp, olarmen iskerlik kelisimshart jasasyp, adal klıent jınap, kásiporynnyń jaǵymdy ımıdjin qalyptastyrý úshin taptyrmas múmkindik bolmaq. Kórme ortalyǵynyń zamanaýı sáýleti men eń sońǵy mýltımedııalyq qurylǵylarymen qamtylýy da kez kelgen aýqymdy sharalardy ótkizýge jaǵdaı jasaıdy.
Eń iri iskerlik jáne mádenı kezdesýlerdi uıymdastyrý úshin salynǵan EKSPO-nyń Kongress ortalyǵy da tıimdi jumys istep tur. Aıta keteıik, EXPO-2017 kórmesiniń ashylý jáne jabylý saltanattary dál osynda ótken bolatyn. Kongress-Ortalyqtyń jyljymaly zaldaryna 4500 adam syıady, ári sharany bezendirý úshin kez kelgen dızaınerlik ıdeıalardy júzege asyrý úshin yńǵaıly jáne ótetin sharanyń jeke stıline baılanysty yńǵaılandyrýǵa bolady.
«Nur Álem» sferasy – kórme kesheniniń ortalyq nysany, EKSPO-nyń maqtanyshy. Bul – álemde balamasy joq, dıametri 80 metrlik shar formasyndaǵy ǵımarat. Zamanaýı ınstallıasııalar men san túrli taqyryptaǵy zerthanalar ornalasqan osy segiz qabatty ǵımarat Qazaqstan men álemniń túkpir-túkpirinen keletin týrısterdi qyzyqtyryp keledi.
Sfera udaıy túrde balamaly energııa kózi salasyndaǵy qyzyqty eksponattarmen tolyqtyrylyp otyrady: ǵımaratta sý jańa ınteraktıvti oıyn alańdary, «aqyldy qala» prototıpteri, ekologııalyq mashına qurastyrý salasyndaǵy sońǵy úlgidegi qurylǵylar bar.
Sfera kontentiniń baı spektri oǵan týrıstik oryn retinde ǵana emes, respýblıkamyzdyń bilimi men ǵylymyn damytýǵa arnalǵan baza retinde de sıpat beredi. Onmyńdaǵan oqýshylar osy ýaqytqa deıin «Kids & Student Future Energy» baǵdarlamasynyń aıasynda Sferada ótken 100-den astam ashyq sabaqqa qatysyp úlgerdi.
«Nur Álem» Sferasynda ártúrli kýrstar, sheberlik saǵattar, trenıngter, leksııalar, semınarlar men ózge de sharalardy ótkizý úshin úlken yńǵaıly dáris zaly ashylǵan. Nysannyń dybys jáne jobalyq qurylǵylarmen jabdyqtalýy jemisti eńbek úshin, shyǵarmashylyq pen pikir almasý úshin qajetti jaǵdaı jasaǵan.
Bir jylǵa eseıgen keshen
EKSPO kesheni burynǵydaı elorda turǵyndary men qonaqtary úshin súıikti oryn bolyp qala beredi. Kórme kesheninde avtoturaq, meıramhanalar men dámhanalar áli jumys istep tur, balalarǵa arnalǵan tamasha oıyn alańy bar, al qysta qalyptasqan dástúr boıynsha EKSPO aýmaǵynda taǵy da muz qalashyq, syrǵanaq pen Jańa jyldyq shyrsha ashylady.
Biraq, qazir kórme aıaqtalǵannan keıingi bir jyldan soń, serpindi jobalar men jańa nysandar ashylǵan soń, EKSPO aýmaǵy iskerlik ortanyń jahandyq kesheni retinde evolıýsııa jasady, sol arqyly el ekonomıkasyndaǵy, mádenıeti men ǵylymı-tehnıkalyq progresindegi jańa jetistikterdiń ortalyǵyna aınaldy.
Búginde EKSPO – biryńǵaı sáýleti bar bir keshenge iskerlik, oıyn-saýyqtyq jáne kórmelik jobalardy biriktirip otyrǵan bizdiń zamandaǵy eń aýqymdy jáne ınnovasııalyq klasterdiń biri. EKSPO keshenin aralaý bir shaǵyn qalaǵa saıahat jasaýmen teń, al ondaǵy «Nur Álem» Sferasy iskerlik, týrıstik jáne demalatyn orynnyń bir bóligi ǵana. Kórme kesheniniń qaıta jańǵyrýy, EKSPO-nyń moıyndalyp, jańa kelbetiniń eren jetistikke jetýi – «EXPO-2017 nysandaryn kórmeden keıin de paıdalaný kerek» degen Memleket basshysynyń kóregendigin ýaqytynan buryn dáleldep otyr.
Ajar ISMAILOVA
Astana