Almaty qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń arhıvinde memleket jáne qoǵam qaıratkeri, kórnekti tarıhshy, akademık Manash Qozybaevtyń «Ýaqytpen syrlasý» kitabynyń tusaýkeseri ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Is-sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń arhıvi dırektorynyń orynbasary Jámılıa Ábdiqadyrova, tarıhshy ǵalymdar Hangeldi Ábjanov, Qaıdar Aldajumanov, Mámbet Qoıgeldi, Merýet Ábýseıitova, Nurlan Atyǵaev, Svetlana Smaǵulova, Qanat О́skenbaı, Zırabúbi Tólenova jáne t.b. qatysty.
Tusaýkeserdi júrgizgen Hangeldi Ábjanov Manash Qabashuly sońynan óshpeıtin mura qaldyryp ketken máńgilik tulǵa ekenin aıtty.
«Manekeńniń ómirden ozǵanyna jıyrma tórt jyl ótti. Biz osyndaı tulǵamen zamandas bolǵanymyzdy, úlgi-ónegesin kórgenimizdi maqtan tutamyz. Taýsylmaıtyn qazyna edi. Ol barda biz eshteńeden jasqanǵan joqpyz. О́ıtkeni, qamalymyz, qorǵaýshymyz Manekeń boldy» dese, akademık Mámbet Qoıgeldi «Tarıhı ýaqytta tarıh jasaǵan adam» dep baǵa berdi. Mámbet Quljabaıuly óz sózinde Manash Qabashuly otandyq tarıh ǵylymynyń basynda turǵanyn atap ótti. «Jol kórsetetin tulǵamyz Manash Qabashuly edi. Qoǵamnyń tarıhı sanasyn eski oılardan arshý, tarıh ǵylymyn jańa sapaǵa kóterý – jeńil-jelpi dúnıe emes. Keńestik bılik ketkennen keıin tarıh alǵa shyqty. Tarıh ǵylymynyń alǵa shyǵyp, óz ornyn tabýyna Qozybaevtyń atqarǵan eńbegi óte zor. Ol esh ýaqytta umytylmaıdy», dedi ol.
Jınaqty qurastyrýshy Ilııas Manashulynyń aıtýynsha, kitapqa kórnekti tarıhshynyń 1964-2001 jyldary qazaq jáne orys tilderinde jazǵan hattary engen. Bul hattar akademıktiń ǵylymı-uıymdastyrýshylyq jáne qoǵamdyq qyzmetiniń kópshilikke beımálim qyrlaryn ashyp, qoǵamdyq-saıası ómirinen habar beredi. Iá, Manash Qozybaevtyń epıstolıarlyq murasy zertteýshiler men oqyrman qaýym úshin asa baǵaly. Jınaqqa Prezıdent, «Ǵylym ordasy», Ortalyq memlekettik muraǵattarda, sondaı-aq Qozybaevtar áýletiniń qorynda saqtalǵan hattar engizilgen. Belgili tulǵalarmen jazysqan hattary da tuńǵysh ret jarııalanyp otyr. Olardyń arasynda – Dinmuhammed Qonaev, Saqtaǵan Báıishev, Nurtas Ońdasynov, Ázilhan Nurshaıyqov, Qasym Qaısenov, Jaıyq Bekturov, Muhamedǵalı Sýjıkov, Kamal Smaıylov jáne t.b. bar.
Aıta keteıik, Manash Qabashuly ǵalymdyq qyzmetimen qatar 1990 jyly balamaly negizde Ǵylym Akademııasynyń atynan Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń HII shaqyrylymynyń halyq depýtaty bolyp saılandy. Ol Respýblıkalyq memlekettik egemendigi týraly Deklarasııany, memlekettik Táýelsizdik týraly Zań men 1993 jylǵy Qazaqstan Konstıtýsııasyn, sondaı-aq basqa da zańnamalyq aktilerdi daıyndaýǵa belsene qatysty. Jappaı qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý jáne 1930 jyldary asharshylyq jaǵdaılaryn zertteý jónindegi parlamenttik komıssııalardy basqardy.
Iá, ónegeli tulǵanyń artynda qalǵan mol murasyn óskeleń urpaqqa tanystyrý – mańyzdy mindet.
Dáýirjan JUMAJANULY,
jýrnalıst