Konstıtýsııalyq zańda Quryltaıǵa joǵary memlekettik laýazymdarǵa usynylatyn kandıdatýralardy kelisý ókilettigi berilgeni belgilengen. Prezıdent Vıse-Prezıdentti, Premer-mınıstrdi, Konstıtýsııalyq Sot sýdıalaryn, sondaı-aq Ortalyq saılaý komıssııasy men Joǵary aýdıtorlyq palatanyń múshelerin tek depýtattardyń resmı kelisimin alǵannan keıin ǵana taǵaıyndaı alady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Mańyzdy jaıt, Prezıdent Premer-mınıstr kandıdatýrasyn usynar aldynda Quryltaıdaǵy saıası fraksııalarmen mindetti túrde konsýltasııalar ótkizedi. Eger depýtattar usynylǵan kandıdatýrany qoldamasa, olar óz sheshimderiniń jan-jaqty ári negizdelgen túsindirmesin berýge mindetti.
Osylaısha, zańda bılik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdik júıesi qalyptastyrylǵan. Bir jaǵynan, Prezıdent kandıdatýralardy usyný jáne zań shyǵarý kún tártibiniń basymdyqtaryn aıqyndaý sııaqty strategııalyq rólin saqtap qalady. Ekinshi jaǵynan, Quryltaı kandıdatýralardy talqylap qana qoımaı, olarǵa yqpal etýge, onyń ishinde olardy keri qaıtarýǵa jáne saıası rásimderdi bastaýǵa múmkindik alady. Mundaı tásil bıliktiń bir ortalyqqa shoǵyrlanýyna da, ınstıtýsıonaldyq qaqtyǵystardyń týyndaýyna da jol bermeıdi.
Sot júıesiniń táýelsizdigin qamtamasyz etýde Quryltaıǵa erekshe ról berilgen. Prezıdenttiń usynýymen Joǵarǵy Sot sýdıalaryn saılaý jáne qyzmetinen bosatý quqyǵy Quryltaı depýtattaryna tıesili.
Sonymen qatar, zań Konstıtýsııalyq Sot pen Joǵarǵy Sot sýdıalarynyń qol suǵylmaýshylyǵynan aıyrýdyń qatań tártibin belgileıdi. Sýdıany jaýapkershilikke tartý nemese ustaý úshin Bas prokýror Quryltaıdyń kelisimin alýy kerek. Depýtattar mundaı usynysty eki apta ishinde qaraýǵa mindetti, bul sýdıalar korpýsyna negizsiz qysym kórsetý múmkindigin boldyrmaıdy.
Bul tetikter bılik tarmaqtary arasyndaǵy tejemelik ári tepe-teńdik júıesin nyǵaıtady. Atqarýshy bılik pen joǵary sot organdary halyq saılaǵan ókildi organ aldynda esep beredi. Osylaısha, Quryltaı mańyzdy laýazymdarǵa taǵaıyndaýlardyń ashyq talqylaý arqyly júzege asýyn jáne sýdıalardyń zańdy quqyqtarynyń halyq qalaýlylarynyń qorǵaýynda bolýyn qamtamasyz etedi.
5 jylǵa saılanatyn 145 depýtat: Prezıdent Quryltaı týraly konstıtýsııalyq zańǵa qol qoıdy
Parlamenttik baqylaý jáne Úkimetpen ózara is-qımyl Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes, Úkimettiń Quryltaı aldyndaǵy eseptiligin qamtamasyz etetin tetikter qarastyrylǵan.Bul prosess Úkimet quramyn qalyptastyrýdan bastalady: Prezıdentke usynylatyn kandıdatýralar Quryltaı komıtetterinde mindetti konsýltasııalardan ótip, depýtattar óz usynystaryn beredi.
Qyzmet barysynda Quryltaı mınıstrlerdiń jumysyn baqylaý quqyǵyna ıe. Depýtattardyń úshten biriniń bastamasy boıynsha Úkimet músheleriniń esepteri tyńdalady. Eger zańdardyń oryndalmaýy anyqtalsa, Quryltaı Prezıdentke tıisti laýazymdy tulǵany qyzmetinen bosatý týraly usynys engize alady.
Eger mundaı sheshimdi depýtattardyń úshten ekisi qoldasa, Prezıdent Úkimet múshesin qyzmetinen bosatady. Sonymen qatar, Quryltaı Úkimettiń mańyzdy sheshimderi men negizgi jumys baǵyttary týraly Premer-mınıstrdiń baıandamasyn tyńdaıdy.
Úkimet jaýapkershiliginiń eń joǵary tetigi – senimsizdik votýmy. Ol depýtattardyń besten biriniń bastamasymen kóterilýi múmkin nemese respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esep bekitilmegen jaǵdaıda avtomatty túrde qaralady.
Sonymen birge, zań qarjylyq tepe-teńdikti saqtaıdy: bıýdjet shyǵystaryn arttyrýǵa nemese kiristerin azaıtýǵa baılanysty depýtattyq bastamalar Úkimettiń mindetti oń qorytyndysyn talap etedi.
Mundaı tártip memlekettik shyǵyndardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etip, atqarýshy bıliktiń qabyldanǵan sheshimder úshin jaýapkershiligin kúsheıtedi.
Konstıtýsııany nyǵaıtatyn zańdar toptamasy
Quryltaı komıtetteri men komıssııalarynyń jumysyKonstıtýsııalyq zań Quryltaıdyń zań shyǵarý qyzmetindegi negizgi jumys organdary sanalatyn turaqty komıtetter men komıssııalardy qurý jáne olardyń qyzmet etý tártibin aıqyndaıdy.
Turaqty komıtetter alǵashqy sessııada saıası fraksııalardyń ókildigin eskere otyryp depýtattar qatarynan qurylady. Ár depýtat tek bir komıtettiń quramyna ǵana kire alady.
Olardyń negizgi mindetteri – zań jobalaryn aldyn ala qaraý, qorytyndylar ázirleý jáne máselelerdi plenarlyq otyrystarǵa shyǵarý boıynsha usynystar daıyndaý.
Komıtetterdi depýtattar saılaıtyn tóraǵalar basqarady. Bul rette oppozısııanyń qatysý tetikteri de qarastyrylǵan – komıtetter basshylyǵynda oppozısııa ókilderiniń bolýy kepildendirilgen.
Komıtetterdiń ókilettigi keń. Olar sarapshylardy, memlekettik organdardyń jáne qoǵam ókilderin tarta otyryp jumys toptaryn qurady, tyńdaýlar men úkimettik saǵattar ótkizedi, sondaı-aq zań jobalary boıynsha jetekshi komıtet retinde áreket ete alady.
Prezıdent, Quryltaı jáne Halyq Keńesi: Toqaev jańa zańdarǵa qol qoıdy
Komıtet otyrystary turaqty túrde, negizinen ashyq formatta ótkiziledi. Olarǵa laýazymdy tulǵalar men buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysa alady.
Turaqty komıtettermen qatar, Quryltaıda ýaqytsha sıpattaǵy komıssııalar da qurylady. Olardyń qyzmeti naqty mindetterdi oryndaýmen shekteledi.
Komıssııalar jekelegen konstıtýsııalyq ókilettikterdi júzege asyrý úshin, onyń ishinde arnaıy jáne ýaqytsha komıssııalar retinde qurylady jáne ózderine júktelgen mindetter oryndalǵanǵa deıin jumys isteıdi.
Jalpy alǵanda, bul júıe zańnamalyq bastamalardy jan-jaqty qarastyrýdy qamtamasyz etip, memlekettik organdar qyzmetine parlamenttik baqylaýdy kúsheıtedi.